Prezident İlham Əliyev 2023-cü ilin 6 ayının sosial-iqtisadi yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə bildirib ki, inflyasiyanın ikirəqəmli olması bizi düşündürməlidir. Ümid edirəm ki, ilin sonuna qədər inflyasiya birrəqəmli səviyyəyə düşə bilər.
Burada təbii səbəblərlə yanaşı, subyektiv səbəblərin də olduğunu diqqətə çatdıran dövlət başçısı deyib: “Onlar daha ciddi araşdırılmalıdır və ilin sonuna qədər atılacaq addımlarla bağlı təkliflər verilməlidir. Çünki Azərbaycanın bütövlükdə iqtisadi potensialı və iqtisadi sahədə əldə edilmiş nəticələr fonunda inflyasiyanın 12 faiz səviyyəsində olması, əlbəttə ki, arzuolunan deyil”.
Prezidentin dediyi kimi, infliyasiyanın həddinin aşağı salınması üçün hansı addımlar atıla bilər?
İqtisadçı Elçin Qurbanov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, inflyasiya ilə bağlı artıq real təhlükələr möcvuddur:”Bunun obyektiv amillərlə bağlılığı doğrudur. Xüsusilə də Ukrayna ilə Rusiya arasındakı müharibənin bu amilə ciddi təsiri oldu. Hiperinflyasiya, çaparaq inflyasiya səviyyəsi qeydə alınıbsa, o zaman bəzi klassik iqtisadi məktəb proqramının tədbiqinə başlanılır. Ciddi çaparaq inflayisaya ABŞ və Böyük Britaniyada Marqaret Tetçerin, Ronald Reyqanın vaxtında tətbiq olunmağa başladı və müsbət effektini də verdi. Səhv eləmirəmsə, bir neçə il bundan əvvəl həmin konservativ proqram Azərbaycanda da tətbiq olundu. Burada proqramın tərkibinə nələr aiddir? Yüksək bank faizlərinin tətbiqi, əmək haqlarının məşğulluğa mənfi təsir göstərmədən faizlərinin aşağı salınması, büdcə xərclərinin azaldılması və sonda əhalinin pul gəlirlərinin illik səviyyəsini 3-5 faizlə məhdudlaşdırmaq. Yəni aktivlik və əmtəə azalarsa, o zaman inflyasiya şiddətlənə bilər. Bu proqramın tətbiqi ilə çaparaq inflyasiyanın qarşısı alınıb. Bu bir elmi-praktik proqramdır. Friqmanın dövründən ciddi şəkildə tətbiq olunmaqdadır. Amma Azərbaycanda konkret hansı meyarların nəzərdə tutulduğu bəlli deyil. Əgər iqtisadi aktivliyi azaltmaqla inflyasiya təhlükəsinin qarşısı alınacaqsa, bu, insanlara o qədər də yaxşı təsir bağışlamayacaq, iqtisadi aktivlik aşağı düşəcək, pul dövriyyədə azalacaq. Bunu insanlar hiss edəcəklər. Bir ara işdən azad edilmələr, əmək haqlarının azaldılmaları baş verdi. Bu bir kütləvi xarakter almışdı. Hətta neft şirkətində baş verən bu hadisə Respublikada da rezonans yaratmışdı. Məsələn, 7-ci dərəcəli ustanı imtahan edib 3-ə, əmək haqqını da 700-dən 500-ə salmışdılar. Hətta işdən çıxarılma halları baş verdi iş yerlərində. Pulu dövriyyədə azaltdıqda inflyasiya əlbəttə ki, azalır. Bir məsələni də qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycanda iqtisadiyyatın böyük bir hissəsi idxaldan asılıdır. Bilirsiz ki, qidadan başlamış təsərrufata kimi kütləvi şəkildə idxalla məşğul oluruq. Burada bir neçə amil var. Bizdə artıq daxili istehsalın səviyyəsi artır, işğaldan azad olunmuş rayonlarda kənd təsərrufatı inkişaf etdirilir. Eyni zamanda texnologiya parkı, startapların vergi güzəştləri tətbiq olunmaqla inkişafına nail olmağa çalışırlar. Bir sözlə, ölkədə daxili istehsalı istehlaka uyğun tənzimləməklə, inkişaf etdirməklə inflyasiyanın qarşısını almaq mümkündür. Digər məsələ isə bizim idxalla bağlı funksional valyutamızdır. Bildiyimiz kimi, dollar və avro xarici iqtisadi əlaqələrin birbaşa mübadiləsində iştirak edir. Bu konteksdə ölkə başçısının iradəsi birbaşa ölkənin, Mərkəzi Bankın pul siyasətinə bağlıdır. Bu yolla əvvəlcə devalvasiyanın, sonra inflyasiyanın qarşısını almaq mümkündür. Devalvasiya olsa, bizdə dolların məzənnəsi Azərbaycan manatına nisbətən yüksələrsə, yerli valyutanın inflyasiyasının qarşısı alınmaz olar. Əgər biz dolları sabit saxlasaq, hətta qiymətini aşağı sala bilsək, yerli istehsalı qaldıra bilsək, inflyasiyanın səviyyəsini birrəqəmliyə gətirib çıxara bilərik. Yəqin ki, ölkə başçısı elə bunu nəzərdə tutub”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
