Ötən əsrin son dekadasından etibarən Azərbaycanın Ümumdünya Ticarət Təşkilatına (ÜTT) üzv olması müzakirə olunur. Bu xüsusda hökumət çoxsaylı iqtisadi islahatlar və strateji yol xəritələri həyata keçirib.
ÜTT dünya iqtisadiyyatının inkişafında, dünya ticarətinin genişlənməsində, dinamik yüksəlməsində və dünya bazarında rəqabət mühitinin qorunub saxlanmasında mühüm rol oynayır. Azərbaycanın ÜTT-yə üzv olmasından ölkənin xarici iqtisadi əlaqələrinin daha da genişlənməsi, xarici ticarətinin inkişafının və dünya iqtisadiyyatı sisteminə inteqrasiyasının daha da sürətlənməsi gözlənilir.
Onu da xatırladaq ki, Azərbaycanın ÜTT-yə üzv olma niyyətini əks etdirən müraciət 23 iyun 1997-ci il tarixində qurumun katibliyinə təqdim edilib və həmin ildən Azərbaycan ÜTT-yə qəbul prosesinə, bu təşkilatla əməkdaşlığa başlayıb. Xatırladaq ki, ÜTT 1995-ci ildə yaradılıb. Təşkilatın qərargahı İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşir. Hazırda ÜTT-nin 164 üzvü var. Bundan başqa, 22 ölkə və bir neçə beynəlxalq təşkilat ÜTT-də müşahidəçi statusuna malikdir. Azərbaycanın ÜTT-yə üzvlüyü ilə bağlı çoxtərəfli danışıqlar İşçi Qrup çərçivəsində aparılır. İşçi Qrupun birinci iclası 2002-ci ildə Cenevrədə təşkil olunub. Amma Azərbaycan müəyyən şərtlər əsasında quruma üzv olmaq istəyir, Əks halda yuxarıda qeyd edilən üstünlüklə yanaşı, müəyyən problemlərlə də üzləşə bilər. Məsələn, Azərbaycan ÜTT-nin prinsiplərinin ardınca getsə, qısa müddətdə ölkə ucuz xarici məhsul ilə dolacaq, yerli istehsal isə zəifləyəcək. Azərbaycan hazırda dotasiyalar üzrə fəal siyasət həyata keçirir. Fermerlərə yanacaq və sürtkü yağları üçün dotasiyalar ayrılır, bu və ya digər fəaliyyət növünə subsidiyalar verilir. Bu, ona görə edilir ki, yerli istehsal möhkəmlənsin. ÜTT-yə üzvlük halında bunlar dayandırçalıdır. Bununla da rəsmi Bakı razılşamır. Azərbaycan ÜTT-yə daxil olmaqdan imtina etmir. Amma Azərbaycan inkişaf etməkdə olan ölkə olduğundan, növbəti 10-15 il ərzində də, məsələn, aqrar sektorda subsidiyalar verilməsinin zəruri olduğunu bildirir. ÜTT bununla razılaşmadığından məsələ uzanır. Bu arada qeyd edək ki, ötən həftə Cenevrədə iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovun başçılıq etdiyi nümayəndə heyətinin iştirakı ilə Azərbaycanın ÜTT-yə üzvlüyü üzrə İşçi Qrupun 15-ci iclası keçirilib. Nazir iclasda Azərbaycanın iqtisadi artımı, ticarət sahəsinin inkişafı haqda məlumat verib. O, həmçinin beynəlxalq ticarətə inteqrasiya və müvafiq qanunvericilik sahəsində islahatlardan, ÜTT-yə üzvlük məqsədilə görülən işlərdən danışıb. Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Rüfət Quliyev "Turan"a bildirib ki, Azərbaycanın ÜTT üzvü olması üçün siyasi iradə var və bunun üçün müəyyən tədbirlər görülür. Quliyev ölkə iqtisadiyyatının daha liberal olması, sahibkarlıq iqlimini yaxşılaşdırılması, daha yaxşı investisiya mühitinin yaradılması yönündə işləri sadalayır. Onun dediyinə görə, bu addımlar beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən də ÜTT tərəfindən alqışlanır. Deputat qeyd edib ki, burada Azərbaycanın siyasi iradəsi və istəyi ilə yanaşı, digər məqamlar da var: “Üzvlük prosesi olduqca uzun sürür və mərhələli şəkildə onlarla sənədlər imzalanmalıdır. İkinci tərəfdən, mən deməzdim ki, son 10-15 ildə ÜTT-yə üzv olan ölkələrin hamısı bu üzvlükdən qazanıb. Bu, hətta həmin ölkələrdə inflyasiya səviyyəsinə mənfi təsir edib, həmin ölkələrin iqtisadiyyatının ən zəif sektorları rəqabət mübarizəsində idxalçılara uduzub. Bəzi ölkələrin xarici borcu artıb. Amma buna baxmayaraq, müəyyən pozitiv nəticələr də var”. Komitə üzvünün fikrincə, Azərbaycan da ÜTT-yə tez üzv olarsa, eyni mənfi nəticələrlə qarşılaşa bilər: “Biz sürətlənmiş qaydada ÜTT-yə üzv olsaq, Azərbaycana malların axını olacaq və istehsal etdiyimiz məhsullar qiymət faktoruna görə rəqabətə dözə bilməyəcək. Biz bazarlarımızı keyfiyyətsiz məhsullardan qoruyuruq və yerli istehsalı stimullaşdırırıq”.
Qeyd edildiyi kimi, hazırda dövlət yerli istehsalın artırılmasına dəstək verməklə, onun inkişafına maneə olan məqamları aradan qaldırmaqla, ilk növbədə, daxili bazarın yerli istehsal məhsullarına olan tələbatını tam ödəmək məqsədlərini reallaşdırmaq istəyindədir. Real sektorun inkişafının bu mərhələsi başa çatdıqdan, yəni yerli istehsal hesabına daxili bazarın tələbatı tam təmin edildikdən sonra həmin məhsulların xarici bazarlara ixracı ən mühüm məsələlərdən biri olacaq. Heç şübhə yoxdur ki, bunun üçün də hökumət ixracı stimullaşdıra bilən addımlar atmalıdır. Beləliklə, Azərbaycan çalışır ki, quruma üzvlüyünü öz maraqlarına uyğun həyata keçirsin. Bunlara ölkə daxili bazarın qorunması və vergilərlə bağlı bir sıra məsələlər aiddir. Bu məsələlərə diqqət yetirilməsə, ölkəyə daxil olan vəsaitdə azalmalar müşahidə edilə bilər. Ölkəyə daxil olan məhsullara görə daha az vergi verilərsə və bu zaman yerli məhsulların rəqabətli mühitinə tab gətirə bilməsi baxımından müəyyən çətinliklər yaranır. Həmçinin aqrar sektorun qorunması ilə bağlı da ölkə maraqları nəzərə alınmalıdır. Məsələn, ÜTT Azərbaycana 5 faizlik subsidiya təklif edir lakin Azərbaycan 10 faizlik subsidiya divarı istəyir. Azərbaycan əlverişli şərtlərlə, həmçinin inkişaf etməkdə olan bir dövlət kimi ÜTT-yə üzv olmağa çalışır. Sadcə, qurum bunu qəbu etmədiyindən proses uzanır.
Tahir TAĞIYEV
