“Avropa bu qış qaz çatışmazlığı ilə üzləşə bilər”. Bunu Fransanın “TotalEnergies” şirkətinin rəhbəri Patrik Puyanne deyib. Onun sözlərinə görə, qaz anbarları oktyabrda doldurulacaq: “Lakin Avropada qış soyuq keçərsə, qitədəki bu ehtiyatlar bütün qış mövsümü ərzində tələbatı ödəməyə kifayət etməyəcək. Nəticədə qaz daha baha qiymətə idxal edilməli olacaq. Hər şeyin tələb və təklifdən asılı olduğu bazarda dost qiymətlər yoxdur”.
Qeyd edək ki, Avropa hökumətləri qaz çatışmazlığının qarşısını ABŞ və Qətərdən dəniz yolu ilə daşınan bahalı mayeləşdirilmiş təbii qazla alır. Amma bu qiymət sərfəli olmadığından, Avropa digər mənbələrdən qaz idxalını artırmağa xüsusi diqqət edir. Bu xüsusda Azərbaycanla əmədaşlığın daha da genişləndirilməsi ön planda yer almaqda davam edir. Getdikcə daha çox sayda Avropa ölkəsi Azərbaycandan təbii qaz almaqda maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Bunu elə bu günlərdə prezident İlham Əliyev Albaniyadan olan həmkarı Bayram Beqayla mətbuata bəyanatında bir daha diqqətə çatdırıb: “Azərbaycan ilə Albaniya arasında enerji sektorunda əməkdaşlıq nəinki ölkələrimiz, o cümlədən böyük sayda digər ölkələr, xüsusilə də Cənub Qaz Dəhlizin hissəsi olan TAP layihəsində iştirak edən ölkələr üçün əhəmiyyətlidir. Həmin boru kəməri Albaniyanın ərazisindən keçir və hazırda enerji təhlükəsizliyinin mənbəyidir. Azərbaycan və Avropa İttifaqının qaz təchizatı sahəsində fəal işini, eləcə də Aİ ilə Azərbaycan arasında imzalanmış Enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq sənədini nəzərə alsaq, bütün bunlar, təbii ki, ölkələrimiz arasında sıx əməkdaşlıq üçün mühüm meyarlardır. Bir çox Avropa ölkələri üçün enerji təhlükəsizliyi, həmçinin Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə təmin edilir. Həmin ölkələrin sayı artır. Avropa İttifaqı bazarına Azərbaycanın təbii qaz ixracı artır. Həcmlər artır və onun coğrafiyası genişlənir. Bu ilin sonunadək biz Aİ-yə üzv olan daha çox sayda ölkənin Azərbaycandan təbii qazı alacağını gözləyirik”. Azərbaycanın Energetika Nazirliyi bildirir ki, 2023-cü ilin yanvar-aprel ayları ərzində ölkə Avropaya ümumilikdə 3,9 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib ki, bu da qaz ixracının illik müqayisədə 10,5 faiz artdığını göstərir. Bu dövrdə Azərbaycan Türkiyəyə 3,4 milyard kubmetr, Gürcüstana isə 1,1 milyard kubmetr qaz ixrac edib. İndi Avropaya Azərbaycandan axın qazın həcminin artması və digər bir sıra Avropa ölkələrininAzərbaycandan qaz alışını həyata keçirməsi xüsusi diqqət mərkəzindədir. Artıq bəllidir ki, Avropa İttifaqı Cənub Qaz Dəhlizinin infrastrukturunun genişləndirilməsinə sərmayələrin yatırılmasını təmin etmək üçün azərbaycanlı tərəfdaşlarla işi davam etdirir. Elə bu günlərdə Aİ-dən olan cə adının açıqlanmasını istəməyən nümayəndə Trend-ə qeyd edilən xüsusda maraqlı açıqlamalar verib: "REPowerEU planı və Aİ ilə Azərbaycan arasında yeni strateji enerji tərəfdaşlığına dair Anlaşma Memorandumu 2027-ci ilə qədər Cənub Qaz Dəhlizinin illik gücünü iki dəfə artıraraq 20 milyard kubmetrə çatdırmaq məqsədini daşıyır. Bu, Avropanın enerji ehtiyatlarının təmin edilməsində mühüm rol oynayacaq. Cənub Qaz Dəhlizinin genişləndirilməsi onun Avropa hissəsinin, TAP-ın modernləşdirilməsini nəzərdə tutur". Mənbənin sözlərinə görə, bundan əlavə, Yunanıstan-Bolqarıstan interkonnektoru 2022-ci ildə ilkin gücü ildə 3 milyard kubmetr olmaqla, daha sonra 5 milyard kubmetrə qədər artırılaraq istismara başlayıb: "O, Azərbaycan qazını Bolqarıstana və Mərkəzi Avropaya tədarük edə bilər. Bu kontekstdə Azərbaycan qazının Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstana tədarükü marşrutunun hazırlanması üçün ötən ay Sofiyada həmrəylik halqası təşəbbüsü irəli sürülüb".
Qeyd edək ki, Azərbaycan 2020-ci il dekabrın 31-dən Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropaya qaz tədarük etməyə başlayıb. Bu il Azərbaycan Avropaya 12 milyard kubmetr qaz ixrac etməyi planlaşdırır. 2022-ci ilin iyulunda Azərbaycan və Aİ arasında enerji sektorunda əməkdaşlıq memorandumu imzalanıb ki, bu da Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə qaz nəqlinin 2027-ci ilə qədər ildə 10 milyard kubmetrdən 20 milyard kubmetrə çatdırılmasını nəzərdə tutur. Bunlar fonunda “S&P Global Ratings” beynəlxalq reytinq agentliyi, neftdən fərqli olaraq, Azərbaycanın qaz hasilatının 2026-cı ilə kimi artacağını proqnozlaşdırıb. Reytinq agentliyi qeyd edib ki, “Şahdəniz”in ikinci mərhələsindən qaz hasilatının böyük hissəsi artıq baş verib və qaz hasilatı 2026-cı ilə qədər cəmi bir qədər əlavə olaraq 7% artacaq. Bildirilib ki, əsas Cənubi Qafqaz Boru Kəməri tam gücü ilə işləyir, buna görə də gələcəkdə, o cümlədən Avropaya əlavə xalis qaz ixracı boru kəməri infrastrukturunun daha da genişləndirilməsini tələb edəcək: “2017-2022-ci illər arasında Azərbaycanın qaz hasilatı 90% artaraq 34 milyard kubmetrə çatıb. Buna baxmayaraq, hətta bu yaxınlarda hasilatın artımını nəzərə alsaq, biz gözləyirik ki, qaz ixracı Azərbaycan iqtisadiyyatında neftlə müqayisədə nisbətən az rol oynayacaq”. Bu arada Fransanın “TotalEnergies” şirkəti SOCAR dövlət neft şirkəti ilə birgə Xəzər dənizində, Bakıdan təqribən 100 km cənub-şərqdə yerləşən Abşeron qaz-kondensat yatağının işlənməsinin birinci mərhələsi çərçivəsində hasilata başlandığını elan edib. Gündəlik hasilat gücü sutkada 4 milyon kubmetr qaz və 12 min barrel kondensat təşkil edir. Qeyd olunur ki, “Abşeron” yatağının işlənməsi artan tələbatı ödəmək üçün əlavə qaz tədarükünü təmin edir. Bütün bunlar Azərbaycanın Avropaya əlavə qaz satışı imkanlarını artırır.
Ramil QULİYEV
