Xəzər dənizində, Azərbaycanın şimal-şərq hissəsində 65 kilometr dərinlikdə 5.7 maqnitudalı zəlzələdən sonra gündəmə gələn məsələlərdən biri də daşınmaz əmlakın sığortası ilə bağlıdır. İndi insanları maraqlandıran binaların dayanıqlığı və mənzillərin icbari sığortasıdır.
Qeyd edək ki, mənzillərin sığortası icbari olsa da, hələlik bu sahədə vəziyyət ürəkaçan deyil. Ölkədə sığortalana biləcək 1 milyondan artıq ev var, lakin onların əksəriyyəti sığorta olunmayıb. Düzdür, məlumdur ki, Azərbaycanda daşınmaz əmlakın sığortalanması üçün qurulan yeni elektron sistem işə düşəcək. Bu sistem həm əmlakın sığortalanması prosesini sadələşdirəcək, həm də əmlakın sığortalı olub-olmadığına nəzarət etməyə imkan verəcək. Həmçinin ev sahibi özü elektron sistemə daxil olub sığorta şəhadətnaməsini ala biləcək. Lakin yenə də bu halda əmlakın heç də hamısının sığortalanması gözlənilmir. Məsələ burasındadır ki, qanunvericilikdə daşınmaz əmlakın sığorta olunmamasına görə cərimə tətbiqi qeyd olunsa da, işləmə mexanizmi hələlik hazır deyil. Qanuna əsasən, vətəndaşların icbari sığortası olmayan daşınmaz əmlakı ilə bağlı cəriməni yerli icra hakimiyyəti orqanı tətbiq edə bilər. Problem isə ondadır ki, cərimə mexanizmi yoxdur. Ekspertin fikrincə, danışmaz əmlakın icbari sığortası ilə bağlı cərimə mexanizmi işlək deyil. Halbuki, sözügedən icbari sığorta növü “İcbari sığortalar haqqında” Qanunun 2-ci fəslinə əsasən 2011-ci ildən mövcuddur və məcburidir. Qanun daşınmaz əmlakın icbari sığortasını tələb edir. Daşınmaz əmlakını sığortalamayana cərimə də nəzərdə tutulub. Amma qeyd edildiyi kimi, onun mexanizmi yoxdur. Fiziki şəxslərin cərimələnməsilə bağlı protokol nümunəsi olmadığı üçün cərimə yazmaq mümkün deyil. Ona görə də bu qanunun prosedur qaydası hələ ki, yoxdur. Fiziki şəxlərə cərimə protokolu yazmaq səlahiyyəti yerli icra hakimiyyəti orqanlarına verilib. Onlar da bu məsələ ilə hələ ki, məşğul olmurlar. Halbuki, cərimə tətbiqi nümunəsi var. Bu cərimə metodu praktikada avtomobillərin icbari sığortalanması üçün uğurla tətbiq edilir. Nəticədə avtomobillərin böyük əksəriyyətinin icbari sığortası mövcuddur və bu, hər il sığorta şirkətləri tərəfindən yenilənir. Əlavə olaraq qeyd edək ki, avtomobilini icbari sığorta etdirməyən sürücülər — fiziki şəxslər 50 manat, vəzifəli şəxslər 100 manat, hüquqi şəxslər isə 300 manat məbləğində cərimələnir. Hesab edilir ki, eyni hal mənzillərə, digər daşınmaz əmlaka da tətbiq olunmalıdır. Bu halda mənzillə bağlı problemlər yarandıqda onun xərcləri məhz sığorta tərəfindən qarşılanacaq. Əslində, əmlakla icbari sığorta müqaviləsinin bağlanmamasına görə fiziki şəxslərə 30 manat, vəzifəli şəxslərə 80 manat, hüquqi şəxslərə isə 200 manat cərimə nəzərdə tutulub. Lakin onun tətbiq mexanizmi yoxdur. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan sığorta üzrə ekspert Samir Nəbiyev “AzərTAc”-a qçıqlamasında qeyd edib ki, Xəzər dənizinin 20 kilometr dərinliyində 5,7 maqnitudada baş verən zəlzələ zamanı dağıntı və tələfat qeydə alınmasa da, vətəndaşların əksəriyyəti gecəni küçədə keçirməli olub: “Narahatlığın əsas səbəbi isə ilk növbədə yeni tikili və istismar müddətini başa vuran binaların dayanıqlığı ilə bağlıdır”. Ekspert hesab edir ki, Azərbaycanda istər Sovet dönəmində, istərsə də müstəqillik illərində tikilən binalar yerli seysmik xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla inşa edilib: “Hətta bir neçə il əvvəl ölkədə yaşanan tikinti bumu zamanı belə, binaların keyfiyyəti yüksək olmasa da, müəyyən standartlara cavab verə biləcək şəkildədir. Bununla belə, mütəxəssislər monitorinqlərin aparılmasını vacib hesab edir. Hazırda istifadə olunan binalar, istismar müddəti ötmüş və qəzalı binalar müvafiq dövlət orqanları tərəfindən vizual yoxlamalardan və inspeksiyadan keçməlidir. Bunun üçün tövsiyə edərdim ki, 3-cü tərəf şirkətlər cəlb edilsin. Burada yüksək peşəkar kadrlardan və müasir avadanlıqlardan istifadə olunmalıdır. Düzdür, bizdə hələ ki, xoşagəlməz hallar baş verməyib, ancaq biz öncədən preventiv addımlar atmalıyıq. Bununla belə, bədbəxt hadisələrdən heç kim sığortalanmayıb. Belə olan halda isə köməyimizə sığorta məhsulları çatır. Ölkədə tətbiq olunan daşınar və daşınmaz əmlakın sığortası da bu qəbildəndir. Sığorta mütəxəssisləri də tövsiyə edir ki, minimal məbləğdə əmlakın sığortalanması sonradan 3-4 və hətta daha çoxrəqəmli zərərlərdən qorunmağın ideal yoludur”.
Xatırladaq ki, daşınmaz əmlaka görə bir illik icbari sığorta haqqı Bakı şəhərində 50 manat, Sumqayıt, Gəncə, Naxçıvan şəhərlərində 40 manat, digər yaşayış məntəqələri və bölgələrdə isə 30 manatdır. Sığorta hadisəsi baş verdikdən sonra sığorta şirkəti əmlak sahibinə Bakı şəhərində maksimim 25 min manat, Sumqayıt, Gəncə, Naxçıvan şəhərlərində maksimim 20 min manat, digər yaşayış məntəqələri və bölgələrdə isə maksimim 15 min manat ödəyir. Daşınmaz əmlakı sığorta etdirmək üçün 2 sənəd - şəxsiyyət vəsiqəsi və əmlaka dair mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənəd ("kupça") tələb olunur. Amma əksər yaşayış binalarında və fərdi həyət evlərində çıxarış yoxdur. Çıxarışı olmayan mənzillər sığorta şirkətləri tərəfindən sığortalanmır. Ekspertlər bildirir ki, bu gün ölkədə çox ciddi şəkildə artan böyük bir yaşayış fondu var. Hər hansı təbii fəlakət, yaxud fors-major halları baş verərsə, artıq mənzilləri sığortalanmış vətəndaşların kompensasiyasını dövlət qurumları deyil, sığorta şirkətləri qarşılayacaq. Bunun yaxşı tərəfi ondan ibarətdir ki, dəymiş zərəri qiymətləndirən zaman vətəndaş sığorta şirkətinin hesabatı ilə razılaşmadıqda, hər hansı mütəxəssisə müraciət edib dəymiş zərəri hesablatdıra bilər.
Samirə SƏFƏROVA
