Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olan Rusiyada milli valyutanın yenidən sürətlə dəyərdən düşməsi müşahidə olunur. Son məlumatlara əsasən, Moskva birjasında ticarət zamanı dolların məzənnəsi 92 rublu ötüb. Bu, 28 mart 2022-ci ildən bəri ilk belə haldır. Avronun məzənnəsi isə 100 rubla yüksəlib. Bu da 29 mart 2022-ci ildən bəri ilk dəfədir.Yuan da bahalaşaraq 12,76 rubla çatıb.
Hesab edilir ki, indiki sanksiyalar şəraitində rus rublunun zəifləməsi davam edəcək. Rusiyada fəaliyyət göstərən "Sovcombank"ın rəhbəri, analitik Mixail Vasilyev bildirib ki, rublun zəifləməsi inflyasiyanın sürətlənməsinin əsas risqlərindən biridir. Mixail Vasilyevin sözlərinə görə, baza ssenarisində illik inflyasiyanın yayda hədəf səviyyəsindən yuxarı qalxacağı və ilin sonuna kimi 7,5 faizə yüksələcəyi gözlənilir. Qiymətlərin ehtimal olunan sürətlənməsinin səbəbləri rublun zəifləməsi, büdcə kəsirinin artması, iqtisadi fəaliyyətin durğunluğu və əmək bazarında kadr çatışmazlığı ola bilər. Eyni zamanda rublun zəifləməsinin səbəbləri artıb. Əvvəla, bu, sanksiyalara görə Rusiyanı tərk edən şirkətlərdən biznesi alan müştərilərin xarici valyutaya intensiv tələbidir. "Financial Times"ın məlumatına görə, iki minə yaxın şirkət aktivlərini satmaq üçün Maliyyə Nazirliyindən icazə gözləyir. Belə kapital axını ilə ticarət profisitində azalma müşahidə olunur. Həmçinin, Rusiyanın neftə etdiyi endirimlər, gəlirin bir hissəsinin logistika və sığorta provayderlərinin xeyrinə köçürülməsi gəlirləri azaldır. Digər tərəfdən Rusiyanın idxalında artım müşahidə olunur. Ekspertlərin fikrincə, bu şəraitdə rublun ucuzlşaması davam edəcək. Bu, həm də Rusiya iqtisadiyyatının xammal üzərində qurulması ilə bağlıdır. Digər tərəfdən “Vaqner” qiyamı bağlı siyasi qeyri-sabitlik Rusiyadan kapital axınına səbəb olub. Bu, xarici valyutaya tələbin kəskin artmasına və rublun güclü zəifləməsinə gətirib. “PF Capital konsaltinq” şirkətinin baş iqtisadçısı Yevgeni Nadorşin bununla bağlı bildirir: “Qiyam zamanı ölkədən qaçan imkanlı adamlar özləri ilə bərabər külli miqdarda pul çıxara bilərdilər. Ola bilsin ki, onlardan bəziləri qayıdıb, amma hamısı qayıtmayıb”. Onun sözlərinə görə, böyük kapital hər zaman risqlərdən qaçmağa çalışır. Ekspert deyib ki, üsyan zəngin insanlara Rusiyadakı pullarının təhlükəsizliyindən narahat olmaq üçün səbəb verdi. Əgər əvvəllər onları xaricdə anti-Rusiya sanksiyaları ilə üzləşmək qorxusu saxlayırdısa, indi dost ölkələrə pul çıxarmağın yolları tapılıb: “Rusiya elitasının ayrı-ayrı üzvləri hətta dost olmayan ölkələrlə fərdi qaydada sanksiyaların yumşaldılması ilə bağlı danışıqlar apara bilirlər. Belə çıxır ki, burada heç nəsiz qalmamaq risqinə getməkdənsə, orada razılığa gəlmək daha asandır. Çünki hərbi çevriliş nəticəsində hakimiyyətə tamamilə danışığa getməyəcək şəxslər gələ bilər. Bu risq isə sanksiyaya məruz qalma risqini üstələyir. Kapitalı çıxaranlar belə düşünür”.
Zəifləyən rubl Rusiyanın ticarət tərəfdaşlarına da təsir edir. Rusiya ölkəmizin qeyri-neft ixracatında əsas ticarət və iqtisadi tərəfdaşımız olduğunu nəzərə alsaq, rublun dəyərsizləşməsi bu ölkəyə ixrac potensialımıza təsir göstərir. Millət vəkili, iqtisadçı Vüqar Bayramov Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından olan Rusiyada rublun ucuzlaşmasının iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrə təsirindən danışarkən qeyd edib: “Rusiya Azərbaycanın ən böyük idxalçı tərəfdaşı və qeyri-neft ixracatında əsas partnyorudur. Bu baxımdan, Rusiya pulunun manata nisbətən dəyər itirməsi Azərbaycanın ixrac edilən qeyri-neft məhsulların rubl ifadəsində bahalaşmasına səbəb olur. Bu isə qeyri-neft ixrac imkanları baxımından arzuolunan deyil. Tədiyə balansında profsit və əsas tərəfdaş ölkələrdə kursun dəyişməsi manatın nominal effektiv məzənnəsini bu ilin ilk 5 ayında 5.1% möhkəmləndirib. Qeyd edək ki, tədiyə balansındakı profisitin əsas səbəbi enerji məhsullarının ixracatıdır. Bu aspektdən, ixracatın strukturunun keyfiyyət baxımdan daha da təkmilləşdirilməsi prioritetdir”. Rusiya daxil olmaqla, qonşu ölkələrin valyuta bazarlarında baş verənlərin manatın məzənnəsinə təsirlərinə gəldikdə isə, millət vəkili qeyd edib ki, hazırda valyutaya olan tələbin əhəmiyyətli hissəsi Dövlət Neft Fondu tərəfindən ödənilir: “Amma Azərbaycanda hələ ki, məzənnə rejiminə keçirilməyib. Mərkəzi Bank prosesə birbaşa intervensiya etmək imkanlarını qoruyub saxlayır. Ona görə də manatın məzənnəsinin necə dəyişməsi birbaşa Azərbaycan Mərkəzi Bankının mövqeyindən asılı olaraq qalmaqdadır". Onu da qeyd edək ki, rublun ucuzlaşması Rusiyadan idxal olunan malların qiymətini də ucuzlaşdırmalıdır. Rusiyadan Azərbaycana əsasən yarımfabrikat sənaye məhsulları, maşınlar, avandanlıqlar, nəqliyyat vasitələri və xammal sayılan ərzaq məhsulları idxal olunur. Rublun ucuzlaşması bu malların idxal həcmini artıra bilər ki, bu da yerli istehsalçıların işinə yaraya, Azərbaycan istehsalı olan sənaye məhsullarının maya dəyərini aşağı sala, istehsalı stimullaşdira bilər. Azərbaycanın isə Rusiyaya ixracının 30%-ni ərzaq və kənd təsərrüfatı məhsulları təşkil edir. Qonşu ölkənin milli valyutasının dəyərdən düşməsi ixracın həcminin azalacağı fikri yaratsa da, vəziyyət başqa cür də ola bilər. Məsələ ondadır ki, Qərb və Rusiya arasında qarşılıqlı sanksiyalar Avropadan Rusiyaya ixracı azaldıb, son nəticədə isə yaranan boşluğu Azərbaycan məhsulları da doldura bilir. Bu da yerli istehsalın həcminin artmasına rəvac verir. Hər halda, bütün bu məsələlər xüsusi diqqətlə öyrənilməlidir.
Ramil QULİYEV
