Dünyanın iki ən böyük neft ixracatçısı olan Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiya hasilat ixtisarını daha da dərinləşdirərək neftin qiymətində artıma nail olublar. “Reuters” agentliyi yazır ki, bu, qlobal iqtisadi yavaşıma və ABŞ Federal Ehtiyatları tərəfindən faiz dərəcələrinin artırıla biləcəyi ehtimalından qaynaqlanan narahatlıq şəraitində baş verir.
Səudiyyə Ərəbistanı bildirib ki, günə 1 milyon barrel könüllü hasilat ixtisarını avqustadək uzadıb. Səudiyyə Ərəbistanı Energetika Nazirliyi qeyd edir ki, bu ilin iyulunda qüvvəyə minən neft hasilatının könüllü ixtisarı qərarı OPEC+ alyansı ölkələrinin neft bazarlarının sabitliyini və tarazlığını dəstəkləmək məqsədi ilə göstərdiyi ehtiyat tədbirlərini gücləndirmək məqsədi daşıyır: “Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı iyul ayında həyata keçirilən gündəlik 1milyon barrel könüllü azaldılmanı daha bir ay uzadacaq. 2023-cü ilin avqustunda gündəlik hasilat təqribən 9 milyon barrel olacaq”. Nazirlik qeyd edib ki, bu ixtisar Krallığın 2023-cü ilin aprelində elan etdiyi və 2024-cü ilin dekabr ayının sonuna qədər davam edəcək könüllü azaltma təşəbbüsünə əlavədir. İyun ayında Səudiyyə Ərəbistanının enerji naziri şahzadə Əbdüləziz bin Salman “Əl Ərəbiyyə” telekanalına müsahibəsində bildirmişdi ki, Krallıq OPEC+ görüşündən sonra iyulda dərin hasilatı azaldacaq. O əlavə etmişdi ki, zərurət yaranarsa, Ər-Riyad tərəfindən hasilatın gündəlik 1 milyon barrel azaldılması iyuldan sonra da uzadıla bilər. Ər-Riyad bəyan edir ki, bu ixtisar avqustdan sonra da davam edə bilər. Səudiyyənin bu bəyanatından bir neçə saat sonra Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak bildirib ki, Moskva avqust ayında hasilatı günə 500 min barrel ixtisar edəcək. İxtisarlar qlobal təchizatın 1.5 faizini təşkil edir və OPEC+ qrupunun toplam ixtisarını günə 5.16 milyon barrelə çatdırır. OPEC+ hazırda günə 3.66 milyon barrel hasilat ixtisarına əməl edir. Bu, ötən il razılaşdırılmış günə 2 milyon barrel ixtisarla birlikdə qlobal təchizatın 3.6 faizini təşkil edir. Aprel ayında razılaşdırılmış və 2024-cü ilin dekabrınadək davam edəcək günə 1.66 milyon barrel könüllü hasilat ixtisarı da bura daxildir. Bu xəbərlərin dərhal ardınca Brent markasından olan neftin qiyməti artaraq bir barrel üçün 77 dollara qalxıb. Xatırladaq ki, OPEC və onun bu təşkilata daxil olmayan müttəfiqlərinin OPEC+ qrupu dünyada xam neftin 40 faizini hasil edir. Sözügedən alyans Çinin zəif tələbatına və ABŞ-dan artmaqda olan təchizata cavab olaraq könüllü ixtisar barədə razılaşmanı ötən noyabrda əldə edib. Buna baxmayaraq, neftin qiymətini 70-80 dollar civarından yuxarı qaldırmaq hələ ki mümkün olmayıb. Amma yeni ixtisarlar fonunda vəziyyətin dəyişməsi gözlənilir. Bu hal hasilatçıların neft satışından daha çox vəsait əldə etməsini təmin edir və həmi sıraya Azərbaycan da daxildir. Dünya bazarında “Azeri Light” markalı Azərbaycan neftinin 1 barrelinin qiyməti artıq 80 dollara çatır. Azərbaycanın builki dövlət büdcəsində bir barel neftin orta qiyməti 60 ABŞ dollarından hesablanıb. Azərbaycanın dövlət neft-qaz şirkəti olan SOCAR neftin cari qiymətlərini ortamüddətli planlaşdırma üçün qənaətbəxş hesab edir. SOCAR-ın vitse-prezidentinin müavini Vitali Bəylərbəyov bu günlərdə bildirib ki, şirkət kifayət qədər aşağı qiymətlər də daxil olmaqla, müxtəlif qiymət şərtlərində uğurla işləyib: “Hazırda ortamüddətli planlaşdırma baxımından indiki qiymətlər tamamilə qənaətbəxşdir”. Azərbaycanın OPEC+ çərçivəsində fəaliyyətinə toxunan SOCAR-ın nümayəndəsi qeyd edib ki, ölkə bu təşkilatın apardığı siyasəti dəstəkləyir. Onun sözlərinə görə, neftin n qiymətinin yenidən artacağı ilə bağlı gözləntiləri var: “Hesab edirəm ki, bununla bağlı tendensiya yuxarıya doğru istiqamətlənəcək. Əgər belə olarsa, o zaman neft hasilatında ciddi azalmanın olacağını gözləmirəm”.
Beləliklə, hadisələrin inkişaf axarı bu il də Azərbaycanın neft satışından gəlirlərinin nəzərdə tutulduğundan yüksək olacağını göstərir. Qlobal iqtisadiyyatda və əmtəə bazarlarında hökm sürən qeyri-müəyyənliklər fonunda neft və təbii qaz qiymətləri proqnozları üstələyir. Enerji daşıyıcılarının yüksək qiymətləri əsasən Rusiya və Ukrayna arasında hərbi toqquşmaların baş verməsi, münaqişə səbəbindən sanksiyaların, ixrac və qiymət məhdudiyyətlərinin tətbiq olunması, eləcə də OPEC+ ölkələri arasında neft hasilatı səviyyəsinin azaldılmasına dair razılığın əldə edilməsi ilə bağlıdır. Bu arada qeyd edək ki, 2022-ci il üzrə Dövlət Neft Fondunun büdcəsində profisit yaranıb. Neftin satış qiymətinin proqnoza nisbətdə 31.1 dolları artıq olması ilə bağlı mənfəət nefti və qazın satışından 11 milyard 587.6 milyon dollar gəlirinin yaranması aktivlərin həcmində artıma səbəb olub. Cari ildə də yüksək profisitin yaranması gözlənilir. Beynəlxalq bazarlarda xam neftin qiymətinin fondun büdcəsində nəzərdə tutulmuş orta illik ixrac qiymətilə müqayisədə yüksək olması, xərclərin isə təsdiq edilmiş büdcə göstəricilərinə nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə aşağı səviyyədə icra edilməsi, vəsaitlərin idarəedilməsindən əldə olunan gəlirlərin zərərlə və büdcədənkənar xərclərin olmasına baxmayaraq, qurumun valyuta ehtiyatlarının artmasına şərait yaradır. Qışda təbii qazın qiymətində gözlənilən artım da fondun daha çox pul qazanmasına gətirib çıxaracaq.
Ramil QULİYEV
