Aqrar Sığorta Fondu (ASF) son günlər ölkədə müşahidə olunan güclü yağışlar və daşqınlarla bağlı fermerlərə müraciət edərək, baş verən sığorta halları ilə barədə fonda məlumat verməyə çağırıb. Qurum bildirir ki, iyunun son günlərində Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində hava şəraitinin kəskin dəyişməsi, intensiv yağan güclü yağışlar çaylarda suyun artmasına və sel-daşqınlara səbəb olub. Eləcə də müxtəlif bölgələrdə çoxsaylı dolu yağması halları qeydə alınıb.
Rəsmi məlumatlara görə, iyun ayında ayrı-ayrı bölgələrdə ayın 11-24 günü yağış yağıb. Eləcə də ölkədə dolu yağması halları 2 dəfədən çox artıb – təkcə iyun ayında 38 dəfə dolu düşüb, ötən il bu göstərici 18 gün olmuşdu. İyun ayında 55 sel hadisəsi qeydə alınıb ki, bu da rekord göstəricidir. İyunun son günlərində xüsusilə İsmayıllı, Tərtər, Goranboy, Daşkəsən, Şamaxı rayonlarında vətəndaşların əmlakına, həyətyanı sahələrə, əkin sahələrinə və təsərrüfatlara, xüsusilə də heyvandarlıq və arıçılıq təsərrüfatlarına zərər dəyib. Baş verən hadisələrlə bağlı Aqrar Sığorta Fondu bəyan edir ki, təbii fəlakətlər, dolu, leysan yağışları, sel-subasma kimi hadisələr aqrar sığorta tərəfindən qarşılanır. Bu hallar nəticəsində zərər görmüş sığortalı təsərrüfatlara kompensasiya ödəniləcək. Aqrar Sığorta Fondu sığortası olan fermer və təsərrüfat rəhbərlərini əkin sahələrinə və təsərrüfatlara baxış keçirməyə, dəymiş zərər barədə fonda məlumat verməyə çağırır. Müraciət qeydə alındıqdan sonra aqrar sığorta ekspertləri ərazilərə ezam olunacaq, dəyən zərəri qiymətləndirəcək və fond tərəfindən fermerlərə dəyən zərər kompensasiya olunacaq. Fonddan bu xüsusda bildirilib: “Hazırda Fondun mütəxəssisləri və aqrar sığorta ekspertləri ölkənin müxtəlif bölgələrinə ezam edilib və sığorta hadisələrini qeydə almaqla məşğuldurlar”. Bunlar fonunda Aqrar Sığorta Fondu bir daha fermer və təsərrüfat rəhbərlərini öz təsərrüfatlarını risklərdən qorumaq üçün aqrar sığorta vasitəsilə sığortalanmağa çağırıb. Xatırladaq ki, fermerlərə dəstək məqsədilə aqrar sığorta haqqının 50 faizini, yəni yarısını dövlət ödəyir. Başqa sözlə, fermerlər iki qat aşağı məbləğ ödəməklə öz təsərrüfatlarını və əkin sahələrini, yəni gəlirlərini çoxsaylı risklərdən qoruya bilərlər. Amma məsələ burasındadır ki, fermerlərin hələ də böyük əksəriyyəti sahələrini, məhsullarını sığort etdirmir. İndiki halda bu, onların üzləşdikləri zərərin qarşılanmasına imkan vermir. Ekspertlər hesab edir ki, aqrar sığorta kənd təsərrüfatının inkişafı üçün çox mühümdür. Bu sığorta növü fonunda fermerlər ziyana məruz qalmır, biznesini inkişaf etdirir. Bəzi hallarda fermer ziyana məruz qalırsa, kompensasiya ödənir. Amma hələ də aqrar sığortadan uzaq duran fermərlərin sayı yüksəkdir.
Qeyd edək ki, regionlarında aqrar sığorta sisteminin tətbiqinə 2020-ci ilin sonlarından başlanıb. Aqrar Sığorta Fondu tərəfindən 48 məhsul və 29 risq üzrə sığorta təminatı təqdim olunmaqdadır. Bitkiçilik məhsulları bir çox risklərdən, o cümlədən dolu, fırtına, qasırğa, sel və ya subasma, leysan, ildırım, donvurma, normadan artıq yağan qar yağıntıları və sair hallardan sığortalanır. Kənd təsərrüfatı heyvanlarının sığortalandığı risqlər siyahısı da olduqca genişdir. Bura yoluxucu xəstəliklər, ilan və həşərat sancması, təbii fəlakətlər, zəhərli otlar və yemlərdən zəhərlənmə, vəhşi heyvanların hücumu, təbii fəlakətlər və yanğın, məcburi kəsim və digər risklər aiddir. Hesab edilir ki, regionlarda aqrar sektor məhsullarının risklərə qarşı müdafiəsi istehsalın davamlılığını təmin edən əsas və vacib amildir. Kənd təsərrüfatı sahələrinin baş verə biləcək risklərdən sığortalanması bölgələrdə məşğulluğun artırılmasına, ərzaq təhlükəsizliyinin daha da möhkəmlənməsinə, kənd təsərrüfatı sahəsində ixrac potensialının yaxşılaşdırılmasına imkan verir. O da bəllidir ki, kənd təsərrüfatı təbiət hadisələrindən asılıdır. Bu fonda fürmerlər təsərrüfatlarını əkib, becərməzdən əvvəl mütləq qoruma yollarına da diqqət etməlidirlər. Bu gün yeganə yol Aqrar Sığorta Fondunda öz təsərrüfatını sığortalamaqdır. Fermerlər əkinlərini və ya bağlarını elektron sistemdə bəyan edir, sığorta müqaviləsi bağlayırlar. Bu zaman təbiət hadisələrindən doğan zərərlərdən qorunmaq mümkündür. Amma hələ ki, fermərlər istənilən aktivliklə sığort işində iştirak etmir. Qeyd edək ki, fondun açıqladığı statistikaya görə, 2020-ci ildə bitkiçilik sığortası üzrə toplanan vəsait cəmi 1700 manat olub. 2021-ci ildə ümumi toplanan vəsait 6 milyon manat, 2022-ci ildə isə 9 milyon manat təşkil edib. Fond 2022-ci ildə 2 milyon 600 min manatdan çox sığorta ödənişi həyata keçirib və 2022-ci ildə bağlanan müqavilələr üçün 1 milyon manat ehtiyat yaradıb. Ötən il 500 milyon manatdan çox sığorta öhdəliyini üzərinə götürüb, bunun qarşılığında 14 milyon manat sığorta haqqı toplayıb. Eyni zamanda, fond 260 min hektardan çox əkin ərazisini sığortalayıb. Ölkə ərazisində olan 2 milyon hektara yaxın əkinəyararlı torpaq sahəsinin 10 faizdən çoxunu sığortalayıb. Deməli, hələ də sığort edilməyən xeyli sahə var. Ölkəmizdə aqrar sığorta mexanizmi Türkiyənin TARSİM modelinin təcrübəsi əsasında qurulub. Dövlət-özəl sektor əməkdaşlığına əsaslanan bu model uğurludur. Aqrar sığorta haqqı sığorta qaydaları əsasında idarəedici qurum tərəfindən hesablanır və iki hissədən ibarətdir - aqrar sığortalı tərəfindən ödənilməli olan hissə və dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına ödənilən hissə. Yəni sığorta haqlarının bir hissəsini dövlət ödəyir. Bu təşviqedici mexanizmdir. Aqrar Sığorta Fondunun hesabatlarına baxanda biz görürük ki, sığorta yığımları ilbəil artır. Eyni zamanda, statistikadan görünür ki, müəyyən miqdarda sığorta kompensasiyaları da verilir. Əlbəttə ki, bu, irəliyə doğru atılmış addımdır. Lakin prosesin sürət tempinin artırılmasına ciddi zərurət var.
Ramil QULİYEV
