Azərbaycanda şəkər tozunun qiymətinin bahalaşması ilə bağlı məlumatlar son günlərdə gündəmdə yer alan əsas mövzulardan birinə çevrilib. Hətta bu fonda şəkər tozu ilə bağlı müəyyən qıtlıq yaşandığı bildirilir. Son günlər mağazalarda şəkər tozunun bir kiloqramı 1.6 manatdan 1.8-1.9 manata yüksəlib.
Ötən il də Azərbaycanda eyni vaxtda oxşar problem yaranmışdı və şəkər tozunun 50 kiloqramlıq kisəsinin qiyməti 67 manatdan 75 manata qalxmışdı. Onda bunu həm yayda şəkər tozuna tələbatın artması, həm də dünya bazarında onun qiymətində artımının müşahidə olunması ilə izah etmişdilər. Üstəlik bildirildi ki, Azərbaycan özünün bu məhsula tələbatını yerli istehsal hesabına tam ödəmir. Elə indi də satıcılar şəkərə tələbatın artması mövsüm ilə əlaqəli olduğunu bildirir. Belə ki, qış fəslinə hazırlıq görmək üçün insanlar kompot, mürəbbə bişirmək üçün şəkəri kisə ilə alır. Bu da qiymətə təsir edir. Məsələ ilə bağlı açıqlama verən iqtisadçı ekspert Eyyub Kərimli bildirib ki, şəkər tozunun qıtlığı müvsümi amillərlə bağlıdır: “Hazırda meyvənin bol vaxtıdır. Sahibkarlıq subyektləri və insanlarımız qışa hazırlıq məqsədilə kompotlar, mürəbbələr və digər şirniyyat vasitələri hazırlayırlar. Bu da şəkər tozuna tələbatı artırır. Marketlərdə şəkər tozunun qıtlığı yaşanır”. Ekspert bildirib ki, bu ilin beş ayında ölkəmiz şəkər tozunun ixracatını artırıb: “Bu da onu deməyə əsas verir ki, ölkəmizdə şəkər tozunun təminatında problem yoxdur. Ümumi götürsək, dünyada şəkər tozunun qiymətində bahalaşma müşahidə olunur. Belə ki, şəkər qamışı və tozunun böyük istehsalçıları olan Hindistan, Misir ixraca müəyyən məhdudiyyətlər tətbiq ediblər. Bunun əksinə olaraq böyük şəkər tozu ixracatçısı Braziliya ixracatı artırıb. Yaxın aylarda şəkər tozunun qiymətinin stabilləşməsinin şahidi olacağıq”. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2023-cü ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycanda 99.2 min ton qənd və şəkər tozu istehsal edilib. 2022-ci ilin analoji dövründə bu göstərici 99.5 min ton təşkil edib. Yəni əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə qənd və şəkər tozunun istehsalı 0.3 min ton azalıb. Rəsmi statistikaya əsasən, Azərbaycanda şəkərdən ərzaq məhsulu kimi istifadə illik 260-270 min ton təşkil edir. İxraca gəlincə isə, 2023-cü ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycan 18 min 581 ton şəkər ixrac edib. 2022-ci ilin eyni dövründə Azərbaycan xaricə 14 min 448 ton şəkər satmışdı. Bu isə o deməkdir ki, ölkədən şəkərin ixracı 28.6 faiz (4 133 ton) artıb. Azərbaycanda şəkər üçün xammal olan şəkər çuğunduru da istehsal olunur. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2022-ci ildə Azərbaycanda 222.7 min ton şəkər çuğunduru istehsal olunub. Bu da 2021-ci illə müqayisədə 15.3 faiz çoxdur.
İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətindən isə bildirilib ki, hazırda şəkər tozu da daxil olmaqla, Azərbaycanda strateji istehlak məhsullarının ehtiyatlarında hər hansı çatışmazlıq müşahidə edilmir: “Bu məhsulun ölkədə ehtiyatının formalaşmasına ciddi diqqət ayrılır”. Xidmətdən əlavə edilib ki, Azərbaycanda şəkər tozunun qiymətini dövlət tənzimləmir: “Bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə uyğun olaraq, tələb-təklif əsasında və şəkər tozunun dünya bazarındakı, o cümlədən, əsas idxal bazarlarındakı qiymətinə görə formalaşır”. Kənd təsərrüfatı üzrə ekspert Vahid Məhərrəmov isə qeyd edir ki, Azərbaycanda şəkərlə bağlı vəziyyət heç də ürəkaçan deyil: “Azərbaycan şəkərin xammalına olan tələbatının 95 faizini idxal edir. Biz cəmi 5 faiz xammal istehsal edirik. Dünya bazarında isə son vaxtlar şəkərin qiymətində nisbətən artım var. Düzdür, həmin artım Azərbaycandakı kimi kəskin deyil, amma Azərbaycana təsiri var. Azərbaycan özü yetərincə şəkərin xammalını istehsal edə bilmir, alıb gətirdiyi xam şəkəri ölkə daxilində emal edib ondan şəkər əldə edir. Bu da baha başa gəlir”. V.Məhərrəmov vurğulayıb ki, Azərbaycanda şəkər çuğundurunun istehsalı üçün münbit şərait var: “Bizdə məhsuldarlıq azdır. Bizimkilər buna bir müddət əvvəl cəhd etdilər, amma alındıra bilmədilər”. Ekspert bunun səbəblərini belə izah edir: “Kadrlarda, istehsal vasitələrinin təminatında, gübrənin qiymətində, suvarma suyu ilə bağlı ciddi problemlər var. Bu problemlər aradan qaldırılmalıdır ki, fermer istehsalda maraqlı olsun”. Ekspertlərə görə, daxili bazarda sabitliyin yaranması və şəkər tozunun qiymətinin yüksəlməsinin qarşısını almaq üçün yerli istehsalı artırmaq lazımdır. Bu sahəyə yenidən investisiya qoyulmalı, yerli istehsalın artırılması ilə bağlı hökümətin qarşıya qoyduğu planlar yerinə yetirilməlidir. Daxili tələbatı ödəmək üçün İmişli Şəkər Zavodunun potensialından istifadə olunmalıdır. Bahalaşmanın qarşısını ancaq yerli istehsalla almaq mümkündür. Əks təqdirdə şəkər tozunun qiyməti mövsümi faktordan asılı olaraq qalxacaq. Hələlik isə ölkəyə şəkər tozunun əksər hissəsi xaricdən gətirilir, burada qablaşdırılır və əmtəə bazarına çıxarılır. Ölkəmiz şəkəri əvvəllər əsasən Ukraynadan alırdı. Məlum müharibə səbəbindən Ukraynadan ölkəyə xammal gətirilməsi dayandırılıb. Rusiyadan da şəkər tozunun alınmasında vaxtaşırı müxtəlif problemlər yaşanır. Bu səbəbdən də bazarda şəkər tozunun qiymətində artım müşahidə olunur. Amma yerli istehsal hesabına bu problemi çözmək mümkündür.
Leyla QARAXANLI
