Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEC) üzv və qeyri-üzv ölkələrin nazirlərinin Vyanada keçirilən 35-ci iclasında “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi” ölkələrinin 2024-cü il üçün gündəlik ümumi xam neft hasilatının səviyyəsini tənzimləyən qərar qəbul olunub.
Razılaşmaya uyğun olaraq gələn il gündəlik xam neft hasilatı OPEC+ üzrə 40,46 milyon barrel, Azərbaycan üçün 551 min barrel həcmində müəyyən edilib.
Beləliklə, OPEC-ə üzv və qeyri-üzv ölkələr üçün ümumi xam neft hasilatının səviyyəsi gələn il yanvarın 1-dən dekabrın 31-dək sutkada 40,46 milyon barrelə çatdıracaqlar. Ümumilikdə, hesablamalara görə, OPEC+ ölkələri hasilatı sutkada 1,393 milyon barrel azaldacaq. Beləliklə, bu azalma ekspertlərə görə, gələn il də neftin qiymətini yüksək həddə saxlamağa imkan verəcək. Bir hasilatçı kimi hadisələrin qeyd edilən müstəvidə inkişafı zərbaycanın da maraqlarına cavab verir. OPEC+ tərəfindən verilən yeni qərarı şərh edən Azərbaycanın energetika naziri Pərviz Şahbazov qeyd edib ki, “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi” iştirakçıları üçün əsas məqsəd neft bazarında ümumi mənafeyə xidmət edən balansa nail olmaq və neft sektorunun inkişafına mənfi təsir göstərən volatilliyin qarşısını almaqdır: “Hesab edirəm ki, OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin bu qərarı da neft bazarına zəruri dəstəyi təmin edəcək”. Qeyd edək ki, 2023-cü ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycan neftinin 1 barrelinin orta ixrac qiyməti 85,8 dollara bərabər olub ki, bu da 2023-cü ilin təsdiq edilmiş büdcə parametrlərinin hesablanması zamanı götürülmüş qiymətdən 35,8 dollar çoxdur. Elə bundan irəli gələrək, yenilənmiş makroiqtisadi proqnozlara əsasən baza ssenaridə ilin qalan dövrü üçün neftin 1 barrelinin orta ixrac qiyməti 60 dollar götürülüb. OPEC+ tərəfindən qəbul edilən qərar qiymətlərin gələn ildə də yüksək olacağını göstərir. Xatırladaq ki, neft qiymətlərinin artırılması üçün pandemiya dövründən başlayaraq OPEC+ ölkələri toplantılar keçirərək bu məhsulun hasilatında icbari formada ciddi məhdudiyyətlər tətbiq edirlər ki, bu, neft bazarına öz təsirini göstərir Eyni zamanda, onu da qeyd etmək lazımdır ki, bu proses neft ixracı edən ölkələrə, o cümlədən Azərbaycana sərf edir. Çünki daha az hasilatla daha yüksək gəlir əldə olunmasına xidmət edir. Xatırladaq ki, ötən ilin fevral ayında dünya bazarlarında xam neftin qiymətində kəskin bahalaşma baş versə də, yay və payız aylarında qiymətlər düşməyə başladı. Bu ilin mart ayında dünya bazarlarında ucuzlaşmanı nəzərə alaraq, OPEC+ qiymət sabitləşdirməsinə nail olmağa çalışır.
Təhlilçilər deyir ki, tələbat və təklif nisbətən yaxşı tarazlaşdırılıb və bu, hasilatın azaldılması ilə gələcək aylarda qiymətlərin yüksələ biləcəyi deməkdir. Məsələ burasındadır ki, xam nefti benzinə, dizelə və təyyarə yanacağına çevirən neft emalı zavodları səyahət tələbatının illik artımını qarşılamaq üçün yay istehsalında artıma hazırlaşır. Bütün bunlar neft istehsalçısı kimi Azərbaycana da təsirsiz ötüşməyəcək. Hazırda hasilatçı ölkələrin böyük əksəriyyəti bazarı qorumaq məqsədilə müvafiq fəaliyyətin davam etdirilməsini, xüsusən də OPEC-ə üzv və qeyri-üzv ölkələrin işbirliyinin zəruri olmasını gündəmə gətirir. Çünki məhz bu şəraitdə neft bazarını siyasi təsirlərdən xilas etmək mümkün sayılır. Hesab edilir ki, OPEC+ ölkələrinin addımı qarşıdakı dövr ərzində neftin qiymətini yüksək həddə saxlamağa xidmət edəcək. Bunu Azərbaycan da daim gündəmə gətirib. Bakı hesab edir ki, OPEC+ yalnız güclənərək və genişlənərək effektli olacaq. Azərbaycan qurumun genişlənməni dəstəkləyir. Bu fonda Bakı müəyyən təhlillərdən sonra təşkilata üzvlüyünü də istisna etmir. Hesab edilir ki, bu hal dünya neft siyasətinin müəyyən edilməsində Azərbaycanın rolunun daha da artmasına gətirib çıxaracaq. Hazırda Azərbaycanla OPEC arasında sıx əməkdaşlıq mövcuddur və bu əməkdaşlıq OPEC+ formatında həyata keçirilir. Bu əməkdaşlıq çərçivəsində ötən dövrdə neftin qiymətinin müəyyən qədər artması, ən əsası isə sabitləşməsi və neft bazarının tarazlaşdırılması əldə olunub. OPEC Azərbaycanla işbirlyinin davam etməsində maraqlı tərəf kimi çıxış edir. ABŞ-ın qabaqcıl investisiya banklarından olan “Goldman Sachs” isə hesab edir ki, hazırda neft qiymətlərinin müəyyən edilməsində OPEC+ formatı vacib əhəmiyyət kəsb edir. Bank bildirir ki, neft qiymətlərinin sonrakı taleyi OPEC+ formatından xeyli asılı olacaq. Bununla yanaşı, onu da qeyd edək ki, Azərbaycan indi dünya enerji bazarlarına həm də qaz tədarükçüsü kimi daxil olur və bu da ona əlavə üstünlüklər gətirir. Son illərdə gedən geosiyasi proseslər isə enerji təminatçısı kimi Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyətini daha da artırıb. Enerji ixracının artırılması məqsədilə Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında 2022-ci ilin iyul ayında strateji tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Bu anlaşmaya əsasən, 2027-ci ilə qədər Azərbaycan Avropaya qaz ixracını 2 dəfəyə qədər artıraraq 20 milyard kubmetrə çatdıracaq. Artıq bu proses başlayıb və 2022-ci ildə ümumilikdə Avropaya 8 milyard kubmetr qaz ixrac edilmişdisə, bu il 12 milyarda qədər artırılacaq. Beləliklə, ötən illər ərzində Azərbaycanın enerji sahəsində əldə etdiyi uğurlar və icra etdiyi beynəlxalq əhəmiyyətli layihələr onun dünya enerji xəritəsində mövqeyini əsaslı şəkildə möhkəmləndirib və ölkəmizi dünyada əsas enerji təminatçılarından birinə çevirib. Enerji sahəsində əldə edilmiş bu uğurlar ölkənin ümumi inkişafına da böyük dəstək verib, əhalinin rifah halını əsaslı şəkildə yaxşılaşdırıb və ölkə iqtisadiyyatının beynəlxalq investorlar üçün cəlbediciliyini əsaslı şəkildə artırıb.
Ramil QULİYEV
