Azərbaycanda avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası üzrə sığorta haqqının yeni qayda ilə hesablanmasına 2022-ci ilin oktyabrın 1-dən başlanıb.
Qaydalara edilən dəyişikliklərə əsasən, sığorta haqqı 4 əsas amil nəzərə alınaraq müəyyənləşir. Baza sığorta haqqı, yəni 50 manat dəyişdirilmir və olduğu kimi qalır. Lakin, risk səviyyəsinə görə baza sığorta haqqına yeni əmsallar tətbiq edilir. Hətta sürücünün yaşı və sürücülük təcrübəsini nəzərə almaq kimi lüzumsuz amillər nəzərə alınır. Ona görə də baza sığorta tarifinə yaş və sürücülük təcrübəsinə görə 1,35-1,05 intervalında əmsallar tətbiq edilir.
Digər risk amili nəqliyyatın intensivliyi ilə bağlıdır. Bununla izah olunur ki, nəqliyyat vasitələrinin daha sıx, intensiv olduğu yerlərdə yol-nəqliyyat hadisələrinin tezliyi daha yüksək olur. Ona görə də Bakı şəhərinə 1,1, Sumqayıt və Abşerona 1,05, digər bölgələrə isə 0,95 əmsalı tətbiq edilir.
Üçüncü amil nəqliyyat vasitəsinin istismar müddətinə bağlıdır. Daha köhnə nəqliyyat vasitələrinin yol-nəqliyyat hadisə tezliyi yüksək olduğundan istismar müddəti 10 ili aşan nəqliyyat vasitələrinə 1,05, 20 ili aşan nəqliyyat vasitələrinə 1,1 əmsalı, istismar müddəti 10 ildən az olan nəqliyyat vasitələri üçün isə 1 əmsalı tətbiq olunur.
Dördüncü amil nəqliyyat vasitəsini idarə edənlərin sayına bağlı olaraq tətbiq olunan əmsaldır. Əgər nəqliyyat vasitəsini iki və daha artıq şəxs idarə etmək hüququna malikdirsə o zaman baza sığorta haqqına 1,15 əmsalı tətbiq edilir.
Bütün bu dəyişikliklər sığorta qiymətlərinin kəskin bahalaşmasına səbəb olubsa, bunun əhali üçün nə faydası oldu?
Sosial məsələlər üzrə ekspert İlqar Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycanda sığorta şirkətləri monopol quruma çevrilib: “Sığorta bazarında rəqabət imkanları məhdudlaşdırılıb. Konkret olaraq artıq vətəndaşlar üzərinə şərtlər qoymaqla sığorta şirkətləri istədikləri basqını edə bilirlər. Əgər vətəndaş bu məcburi sığortadan yayınarsa, artıq orda cərimələr tədbiq olunur. Bugünlərdə daşınmaz əmlakların sığortası ilə bağlı məcburi tətbiqetmə işə salınır. Hətta mülkiyyət növündən asılı olmayaraq, qeydiyyatlı, qeydiyyatsız olmasından asılı olmayaraq, bütün yaşayış mənzillərinin, evlərinin hamısının icbari sığortalanması şərt kimi götürülür. Əslinə baxanda, bu birbaşa insanların konstitusion hüququnun pozulmasıdır. Eyni qaydanı avtomobil nəqliyyat vasitələri ilə də tədbiq edirlər. Ola bilsin ki, dünyanın hansısa ölkələrində, dövlətlərində bu cür tətbiqetmələr var. Amma, burda sürücünün yaş həddi, sürücünün yaşayış yeri ilə bağlı məsələlər, eyni zamanda sürücünün neçə illik təcrübəyə malik olması gülünc hesablama qaydalarıdır. Ağıllı adam oturur hesablayır, bir qayda tətbiq edir ki, daha çox pul qazansın. Amma çox təəssüflər olsun ki, kasqo sığortası istisna olmaqla biz icbari sığortanın özündə nəqliyyat vasitələrinə dəyən ziyanın ödənilməsi ilə bağlı nə qədər problemlər yaşandığının şahidi oluruq. Ondan imtinalar edilir. Birinci nəqliyyat vasitəsini əzən, ikinci əzənə sığorta ödəyir. Ödəniş məbləğləri ilə bağlı ciddi problemlər yaşanır. Onlar artıq bazar qaydaları ilə öz işlərini idarə etmək metoduna keçiblər. Bilirsiz ki, bazarlarda hər altı aydan bir “bazarkomlar” heç bir iqtisadi əsas göstərmədən insanların yer pulunu qaldırır. Təxminən sığorta bazarında belə bir durum yaranıb. Mən düşünürəm ki, dövlətin buna çox ciddi reaksiya verməsi lazımdır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
