Ümumdünya Ticarət Təşkilatının açıqladığı "World Tariff Profiles 2022" hesabatından məlum olur ki, Azərbaycanda gömrük rüsumlarının səviyyəsi region ölkələrinə nisbətən daha yüksəkdir.
Hesabatda qeyd edilir ki, Azərbaycanın "sadə, orta, ən əlverişli rejim"lə gömrük tarifi 8.5 faiz olub. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Gürcüstanda bu göstərici Azərbaycanla müqayisədə altı dəfə az - cəmi 1.4 faizdir. Ermənistanda isə həmin göstərici Azərbaycanla müqayisədə 26 faiz daha az - 6.3 faizdir.
Eyni zamanda, Azərbaycanda məhsulların cəmi 33,7 faizi gömrük rüsumlarından azaddır. Eyni göstərici Gürcüstanda 87 faizə bərabərdir. Yəni ölkəyə daxil edilən məhsulların mütləq əksəriyyəti ümumiyyətlə gömrük rüsumlarından azaddır.
Görünən odur ki, qonşu ölkələrlə müqaisədə Azərbaycanda həm gömrük rüsumları yüksəkdir, həm də rüsumlardan azad edilən məhsulların həcmi məhduddur.
“Dərman preparatlarına, tropik meyvələrə, elektronika məhsullarına gömrük rüsumlarının tətbiqinə nə ehtiyac var?”
Sözügedən məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlama verən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov hesab edir ki, Azərbaycada gömrük yığımlarına büdcəni doldurmaq vasitəsi kimi baxılır: “Məsələyə institusional nöqteyi-nəzərdən yanaşdıqda gömrük dövləti, iqtisadiyyatı hər hansı neqativ təsirlərdən qoruyan bir vasitədir. Bu gün iqtisadiyyatımızı, yerli istehsalımızı qaldırırıqsa, əlbəttə ki, biz bunu qorumalıyıq. Ona görə ki, sağlam rəqabət yaransın və bizim istehsal sahələrimiz inkişaf etsin. Bunun üçün də gömrük vasitəsi ilə ölkəyə idxal olunan məhsullara müəyyən tariflər tətbiq olunur. Bu minvalla biz daxili bazarı qoruyuruq və tənzimləyirik. Ancaq bu heç də o demək deyil ki, biz məhsulları baha qiymətə istehsal edib xaricdən mal gətirməyəcəyik. Qətiyyən bu belə deyil. Söhbət ondan gedir ki, orta incə dəhlizi tutmaq lazımdır. Onun da adı makroiqtisadiyyatdır. Azərbaycanda gömrük rüsumlarına büdcəni doldurmaq vasitəsi kimi baxılır. Açıq-aşkar deyirik ki, gömrükdən filan qədər vəsait daxil olub. Əslində sağlam iqtisadiyyatda belə göstəricilər əsas götürülmür. Azərbaycanda gömrük tariflərinin formalaşdırılması müstəqillik dövründə başlayıb və bu proses 2000-ci ildə tam başa çatıb. Ancaq zaman keçdikcə, gömrük tariflərinin elastikliyi məsələsi ortaya çıxır. Bəli, ölkəmizə elə məhsullar idxal olunur ki, həmin məhsullar yerli istehsala təsir edir. Bu zaman gömrük tariflərinin tətbiqi anlaşılandır. Ancaq dərman pereparatlarına, tropik meyvələrə, elektronika məhsullarına gömrük rüsumlarının tətbiqinə nə ehtiyac var? Axı bu məhsullar ölkəmizdə həm istehsal olunmur, həm də rəqabət qabiliyyətli deyil. Belə olan halda biz bazarı nədən qoruyuruq? Azərbaycanda bir sıra idxal məhsullarının çox baha olması yarıtmaz gömrük siyasəti ilə bağlıdır. Onsuz da həmin məhsullar dükanlarda vətəndaşlara satılanda üzərində vergisi və ƏDV-si var. Belə olan halda idxal vergisi nəyə lazımdır? Bu gün Azərbaycan Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda irimiqyaslı bərpa quruculuq işləri aparır. Belə bir vəziyyətdə idxal edilən tikinti materiallarına gömrük rüsumlarının tətbiqi xərcləri daha da artırır. Ona görə də biz bu sahədə liberallaşmaya getməliyik”.
Vidadi ORDAHALLI
