Son günlər ölkə ərazisində hava şəraitinin kəskin pisləşməsi nəticəsində bir çox rayonlarda güclü yağışlar, sel, subasma, külək, qasırğa, fırtına, temperaturun kəskin aşağı düşməsi, dolu yağması halları qeydə alınıb.
Bu hadisələr nəticəsində bəzi rayonlarda meyvə bağlarına, əkin sahələrinə ciddi zərər dəyib. Xeyli sayda rayon üzrə təsərrüfatları təbiət hadisələrindən zərər çəkmiş fermerlər dəymiş zərərin hesablanması və ödənilməsi üçün Aqrar Sığorta Fonduna müraciət edirlər. Amma real vəziyyət göstərir ki, sahələrini hələ də sığorta etdirməyən fermer təsərrüfatlarının da sayı az deyil.
Qeyd edək ki, xüsusilə Qərb regionunda fermerlərin tərəvəz məhsullarına aid sahələrinə ciddi ziyan dəydiyi ilə bağlı şikayətlər var. Amma elə burada bir çox fermerlər əkin sahələrini sığortalamadıqlarını etiraf edirlər. Onların sözlərinə görə, məhsulları anbarlarda da ziyan çəkib. Ən çox da kartof xarab olub. Fermerlər dəymiş ziyanın həcmini hələ hesablaya bilməmələrindən də gileylənirlər. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyindən bildirilib ki, təbii fəlakət yaşanan ərazilərdə sahələrini sığortalamış fermerlərə dəymiş zərər ödəniləcək: “Aqrar Sığorta Fondunun əməkdaşları rayonlarda sığortalanmış meyvə bağlarına, əkin sahələrinə zərər dəyməsi ilə bağlı fermerlərin müraciətlərini araşdırmağa başlayıblar. Əkin sahələrini, təsərrüfatlarını sığorta etmiş fermer və sahibkarların müraciətləri qeydə alınır. Müraciətlər daha çox Goranboy, Tərtər, Zaqatala, İsmayıllı, Cəlilabad, Şəki rayonlarında baş vermiş güclü yağışlar, dolu, sel və digər sığorta hadisələri ilə əlaqədardır. Fermerlərin müraciətləri dərhal qeydə alınır, dəymiş zərərin müəyyənləşdirilməsi üçün aqrar sığorta ekspertləri bölgələrə ezam olunurlar. Müstəqil aqrar sığorta ekspertlərinin iştirakı ilə araşdırılır. Sığortalanmış təsərrüfatlara dəymiş zərər müəyyən olunduqdan sonra fermerlərə sığorta müqaviləsi əsasında ödənişlərə başlanacaq”. Nazirlikdən əlavə edilib ki, mayın 1-dən etibarən ekspertlər sığorta hadisəsi baş vermiş ərazilərə baxış keçirməyə başlayıblar: “Ekspertlər hadisəni və onun nəticələrini qeydə alır, ilkin olaraq dəyən zərəri hesablayırlar. Araşdırmalar başa çatdıqdan sonra qanunvericiliyə uyğun olaraq sığorta hadisələri üzrə ödənişlər həyata keçiriləcək”. Fermerlərlə imzalanmış aqrar sığorta müqaviləsinə əsasən, təsərrüfatını sığortalatmış şəxs müqavilə üzrə baş vermiş sığorta hadisələri barədə hadisə baş verəndən 10 gün ərzində vasitəçi aqrar sığortaçıya və ya idarəedici quruma, eyni zamanda həmin hadisə barədə məlumatlandırılmalı olan digər səlahiyyətli dövlət orqanlarına məlumat verməlidir. Bitkiçilik üzrə sığorta müqavilələrində dolu, yanğın, zəlzələ, torpaq sürüşməsi, qasırğa, fırtına, sel və subasma, leysan, ildırım, donvurma, normadan artıq yağan qar yağıntıları, üçüncü şəxslərin hərəkətləri kimi sığorta hadisələri üzrə fermerlərə dəymiş zərərin ödənilməsi nəzərdə tutulur. Aqrar Sığorta Fondundan da bildirilib ki, qeyri-sabit hava şəraitinin təsərrüfatlara vurduğu zərərlə bağlı onlara hələlik 100-ə yaxın müraciət daxil olub: “Sığortalanmış təsərrüfatlara dəymiş zərər müəyyən olunduqdan sonra fermerlərə sığorta müqaviləsi əsasında ödənişlərə başlanacaq”. Fonddan vurğulanıb ki, ötən il bitkiçilik və heyvandarlıq sığortası üzrə fermerlərə 2.39 milyon manat sığorta ödənişi həyata keçirilib: “Bu, 2021-ci ilin göstəricisini 3.9 dəfədən çox üstələyir. Ötən il ərzində ödənilən məbləğin 70.3 faizi bitkiçilik, 29.7 faizi isə heyvandarlıq üzrə sığorta ödənişinin payına düşüb. 2022-ci ildə 249 min 946 hektar ərazi və 13 min 102 baş heyvan sığortalanıb. Zərər dəyən ərazi 27 min 912 hektar, tələf olan heyvan sayı isə 418 baş təşkil edib”. Kənd təsərrüfatı məsələləri üzrə ekspert Vahid Məhərrəmli isə “Azadlıq” radiosuna bildirib ki, sığorta məsələsi uzun illərdir Azərbaycanda öz həllini tapmır: “İndi intensiv yağışlar yağıb, sel suları əmələ gəlib və kəndlilərin təsərrüfatına ziyan dəyib. Bu quraqlıqdan əziyyət çəkən fermerlərin sayı ilə müqayisədə çox cüzidir. Amma quraqlıqla bağlı sığorta müqavilələri bağlanılmır”. Ekspertin sözlərinə görə, kiçik fermerlər təsərrüfatlarını sığortalamaqda maraqlı deyillər: “Hər il dolu düşür, sel suları əmələ gəlir. Amma fermerlər əksər halda sığorta hadisəsinin baş verdiyini əsaslandıra bilmirlər… Fermerlərin sığorta şirkətlərinə etibarı yoxdur. Çox az sayda – 3-4 faiz xırda fermer öz təsərrüfatlarını sığortalayır”. O vurğulayıb ki, əsasən iri fermer təsərrüfatları öz təsərrüfatlarını sığortalayırlar.
Onu da qeyd edək ki, hazırda aqrar sığortanı əsasən dövlət həyata keçirir. Belə ki, ixtisaslaşmış sığorta şirkətləri aqrar sığorta bazarının iştirakçıları deyillər. Hesablanmış sığorta haqqının 50%-ni fermerlərə dəstək məqsədilə dövlət ödəyir. Azərbaycan ilk dəfə olaraq, müştərək sığorta sisteminin tətbiqinə üstünlük verib. Belə ki, müvafiq fond sığortaçıların ödədikləri vəsaitlər hesabına formalaşır. Sığorta bazarının iştirakçısına çevrilən fermerlər fonda toplanan birgə vəsaitləri ilə özlərini risklərdən sığorta edirlər. Sığorta mexanizmi elə qurulub ki, heç bir sığorta hadisəsi baş vermədikdə fonda yığılmış vəsaitlər silinmir və növbəti ilə saxlanılır. Üstəlik, dövlət sığorta edilənlərə sığorta vəsaitinin müəyyən edilən faizi həcmində subsidiya ayırır. Dövlət dəstəkli aqrar sığorta mexanizmi çərçivəsində Aqrar Sığorta Fondu tərəfindən südlük inək və camışlar, müxtəlif bitki növü, o cümlədən buğda, arpa, qarğıdalı, kartof, şəkər çuğunduru, portağal, limon, narıngi, çay, çəltik, tütün, üzüm, fındıq, pambıq və akvakultura məhsulları, yəni balıqlar sığortalanır. Bu şəraitdə kiçik fermer təsərrüfatlarının sığortalamada fəal iştirakı onların özü üçün vacibdir.
Tahir TAĞIYEV
