“AZAL Azərbaycanda böyük ziyanla fəaliyyət göstərən dövlət şirkətlərindən biridir”. “Wikipedia.org”saytında AZAL-ın maliyyə vəziyyəti ilə bağlı məlumatlar öz əksini tapıb.
Qeyd edilir ki, AZAL Azərbaycanda böyük ziyanla fəaliyyət göstərən dövlət şirkətidir: “Hava nəqliyyatında sərnişin daşımaları artsa da, aviaşirkətin ziyanı 1999-cu illə 2013-cü il arasında 500 milyon manata çatıb. "AZAL" QSC 2000-ci ildən ziyanla işləməyə başlayıb. Rəsmi məlumatlarda aviaşirkətin 1996–1998-ci illərdə çox böyük mənfəətlə işlədiyi bildirilib. 2000-ci ildə şirkət sərnişin daşımalarından 33 milyon manat əldə etsə də, ümumilikdə 7,4 milyon manat ziyan edib. 2008-ci ildə sərnişin daşımalarından 203 milyon 887 min gəlir əldə edən şirkətin ziyanı 11,3 milyon manat olub. 2009-cu ildə şirkət 254 milyon 247 min manat gəliri müqabilində ili 98,8 milyon manat, 2010-cu ildə 252 milyon 175 min manat gəlir müqabilində 119,8 mln manat ziyanla başa vurub. 2011-ci ildə ziyan bir qədər azalsa da, kifayət qədər böyük olub – 63 milyon manat. 2012-ci ildə isə bu rəqəm 33,2 milyon manata düşüb”.
Qəribədir ki, AZAL-ın sərnişindaşımaları artdıqca ziyanı daha da böyüyüb. Bu hal hər il qeydə alınıb.
2022-ci illə bağlı da vəziyyət ürəkaçan deyil. 2022-ci il təzə başa çatdığı üçün hələlik rəsmi illik hesabat açıqlanmayıb. Amma ilkin hesablamalara görə, AZAL 2022-ci ili 700 milyon manat zərərlə başa vurub. Bu isə o deməkdir ki, AZAL son 3 ildə 2,4 milyard manat (1.4 milyard dollar) zərər edib.
Məlumat üçün bildirək ki, AZAL həm də büdcədən ən çox dotasiya alan şirkətlətrdən biridir. Belə ki, şirkət 2019-2021-ci illər ərzində şirkət büdcədən ümumilikdə 215 mln. manat dotasiya alıb. Buna baxmayaraq, adıçəkilən şirkət illərdir zərərlə işlədiyini bəyan edir.
AZAL təyyarə biletlərinin bahalığının bir səbəbini də zərərlə əlaqələndirir. Maraqlıdır, təyyarə biletləri baha olduğu təqdirdə şirkət niyə ili zərərlə başa vurur?
Ilqar Hüseynli: “AZAL-ın ziyanla işləməsinin səbəblərindən biri də bu şirkətin şübhəli alqı-satqı ilə məşğul olmasıdır”
Sosial sahə üzrə ekspert İlqar Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, AZAL-la bağlı vətəndaş şikayətlərinin sayı günü-gündən artır. Biletlərin qiyməti dünya dövlətləri üçün tərtib olunan standartlara uyğun deyil: “Dünya aviasiya bazarında mövcud olan qiymətlərlə müqayisədə, demək olar ki, AZAL dünyanın ən baha qiymətə bilet satan aviaşirkətləri sırasında gedir. Qonşu Gürcüstanda aviaşirkətlərin qiyməti Azərbaycanla müqayisədə ucuz olduğu halda onlar ziyanla işləmir. Məlumdur ki, AZAL, demək olar ki, tam monopolist bir siyasət həyata keçirir. Törəmə şirkətlər də birbaşa AZAL-a daxildir”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, AZAL-ın ziyanla işləməsinin səbəblərindən biri də bu şirkətin şübhəli alqı-satqı ilə məşğul olmasıdır: “Aviaşirkətin müxtəlif təyyarələrindən tutmuş, bahalı avadanlıqların alınmasına çoxlu vəsait xərcləndiyi danılmazdır. Danılmaz faktdır ki, bu xərclər həddən artıq şişirdilib.
Onu da deyim ki, bu şirkətə dövlət tərəfindən tez-tez dotasiya ayrılır. Tək pandemiya dönəmində AZAL-a dövlət tərəfindən 86 milyon dotasiya ayrıldı. Maraqlıdır, bu şirkət dotasiya almasına baxmayaraq hələ də ziyanla işləyir. AZAL-ın iştirak etdiyi tenderlər, alqı-satqı zamanı sərf edilən hər bir vəsait detallı şəkildə araşdırılmalıdır”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, quru sərhədlərinin bağlı olması səbəbindən təyyarə ilə gediş-gəliş daha çox artıb. Belə məlum olur ki, sözügedən qurumlara rəhbərlik edənlər işinə məsuliyyətli yanaşmır və işi səmərəli təşkil edə bilmir: “Fikirləşirlər ki, nə də olsa dövlət büdcəsi hesabına borclar bağlanacaq. Yaranan mənzərə narahatedicidir və bunun səbəbləri araşdırılmalıdır”.
Əkrəm Həsənov: “Xərcim çoxdur” deyəndə, bu xərclərin xeyli hissəsi reallıqda AZAL-ın fəaliyyətinin təmin edilməsinə yox, kimlərinsə…”
Hüquqşunas, ekspert Əkrəm Həsənov bildirdi ki, AZAL-ın qiymətləri digər xarici aviaşirkətlərlə müqayisədə çox yüksəkdir. Bu, əlbəttə, korrupsiya, yeyinti barədə əsaslı şübhələr yaradır: “Xərcim çoxdur” deyəndə, bu xərclərin xeyli hissəsi reallıqda AZAL-ın fəaliyyətinin təmin edilməsinə yox, kimlərinsə cibinə gedib. Bunun da müxtəlif yolları var. Guya baha qiymətə nəsə alırlar. Məsələn, təyyarənin avadanlıqlarının həqiqi qiyməti, təxminən, 1 milyondursa, AZAL hesabata 3 milyon yazır. 2 milyonun 500 minini satanın cibinə qoyurlar, 1 milyon 500-nü də öz ciblərinə. Belə-belə xərcləri artırıb, şişirirlər. Məlumdur ki, AZAL-da müvafiq yoxlamalar da gedib. Ümid edirəm ki, xüsusən Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin yeni rəhbərliyi bu sahədə dəyişiklik edəcək. AZAL nəinki çox yüksək gəlirlə, həm də mənfəətlə işləyəcək”.
Günel CƏLİLOVA
