2022-ci ildə Azərbaycan iqtisadiyyatına cəlb olunmuş birbaşa xarici investisiyaların məbləği 6,276 milyard dolları təşkil edib.
Mərkəzi Bankın məlumatına əsasən, bu, 2021-ci illə müqayisədə 30,9 % çoxdur.
Hesabat dövründə investisiyalarda neft-qaz sektorunun xüsusi çəkisi 71 % olub ki, bu da 1 il əvvələ nisbətən 12,5 faiz bəndi azdır.
Ötən il Azərbaycan iqtisadiyyatına cəlb olunmuş birbaşa xarici investisiyaların 28 %-i və ya 1 milyard 759,9 milyon dolları Birləşmiş Krallığın, 18,9 %-i və ya 1 milyard 187,1 milyon dolları Türkiyənin, 13,2 %-i və ya 825,7 milyon dolları Kiprin, 8,3%-i və ya 517,9 milyon dolları Rusiyanın, qalanları isə digər ölkələrin payına düşüb. Ötən ilin nəticələri göstərir ki, Azərbaycana investisiya qoyan ölkələrin hamısı yatırdıqları sərmayənin həcmini artırıb. Ən çox nisbət artımı Rusiyadan yatrılan sərmayələrin həcmində özünü göstərib. Ümumiyyətlə, ötən il birbaşa xarici investisiyalarda qeydə alınan 1.5 milyard dollarlıq artımın təxminən üçdə ikisi iki ölkə ilə bağlıdır. Bunlar Rusiya və Türkiyədir. Hər iki ölkədən Azərbaycana yatırılan birbaşa xarici investisiyalar kəskin artıb. Əgər 2021-ci ildə Rusiyadan Azərbaycana cəmi 51 milyon dollar investisiya cəlb edilmişdisə, 2022-ci ildə bu rəqəm 518 milyon dollara yüksələrək 10,2 dəfə artıb. 2020-ci ildə Rusiyadan Azərbaycana 159 milyon dollar həcmində investisiya cəlb edilmişdi. 2022-ci ildə Rusiyadan cəlb edilən vəsaitlərlə bağlı göstəricilər təkcə investisiyalar üzrə deyil, digər sahələrdə də artıb. Məsələn, ötən il Rusiyadan Azərbaycana köçürülən pul vəsaitlərinin həcmi 623 milyon dollardan 2 milyard 969 milyon dollara yüksəlib. Eyni zamanda, Azərbaycan banklarında xarici ölkə vətəndaşlarına məxsus vəsaitlərin həcmi də son bir ildə 294 milyon manat ekvivalentindən 1 milyard 160 milyon manat ekvivalentinə yüksəlib. Bütün bu artımın əsas səbəblərindən biri Rusiya iqtisadiyyatına tətbiq edilən sanksiyalar və çıxan problemlər üzündən orada çalışan azərbaycanlıların öz vəsaitlərini ölkəyə gətirməsidir. Türkiyədən Azərbaycana yönələn investisiyaların artımı isə, əsasən, Qarabağdakı yenidənqurma işlərindən qaynaqlanır. Rəsmi rəqəmlərə görə, 2020-ci ildə Türkiyədən Azərbaycana 578 milyon dollar investisiya yatırılmışdısa, yenidənqurma işlərinin başladığı 2021-ci ildə bu rəqəm 740 milyon dollara, ötən ilsə 1 milyard 187 milyon dollara yüksəlib. Bugünlərdə Türkiyə Podratçılar Birliyinin açıqladığı rəqəmlərə görə, inşaat şirkətlərinin Azərbaycandakı layihələri kəskin artıb. 2019-cu ildə Türkiyə şirkətlərinin Azərbaycanda icra etdikləri layihələrin dəyəri 556 milyon dollar idi. Ötən il belə layihələrin dəyəri 1 milyard 765 milyon dollara yüksəlib. Bu, müharibədən öncəki göstərici ilə müqayisədə üç dəfə artım deməkdir. Eyni zamanda bu göstərici ilə Türkiyə şirkətlərinin xaricdə ən çox tikinti fəaliyyəti apardığı ikinci ölkə Azərbaycan olub. İndi sözügedən inşaat şirkətlərinin xarici ölkələrdəki dövriyyəsində Azərbaycanın payı 10 faizdir. 2019-cu ildə bu pay cəmi 2.9 faiz idi.
Mərkəzi Bankın açıqladığı göstəricilərdən aydın olur ki, Azərbaycana ən çox xarici birbaşa investisiya yatıran ölkənin adı bu il də dəyişməyib. Böyük Britaniya ötən il də Azərbaycana ən çox investisiya yatıran ölkə adını qoruyub. Unutmaq olmaz ki, Böyük Britaniya Azərbaycanın hasilat sənayesində ən böyük paya sahib ölkələrdən biridir. Böyük Britaniya və Türkiyədən sonra Azərbaycan iqtisadiyyatına ən çox vəsait yatıran ölkə Kiprdir. Burada Güney Kiprdən söhbət gedir. Ötən il Kipr şirkətləri Azərbaycan iqtisadiyyatına 826 milyon dollar investisiya yatırıb. Bu, ilboyu Azərbaycana yatırılan xarici investisiyaların 13.2 faizi deməkdir. Eyni zamanda, 2021-ci illə müqayisədə Kiprdən cəlb edilən investisiyaların həcmində 500 milyon dollardan çox artım qeydə alınıb. Azərbaycanda xarici investisiyalarla bağlı açıqlanan göstəricilərdə müxtəlif ölkələrdən cəlb edilən investisiyaların hansı şirkətlər tərəfindən və hansı sahələrə yatırıldığı ilə bağlı rəqəmlər əksini tapmır. Bu üzdən, Kiprdən cəlb edilən investisiyaların hansı sahələrə yönəldiyi sualı açıq qalır. Qeyd edək ki, Azərbaycanın neft-qaz sektoru hələ də investisiya cəlbi baxımdan ön planda yer alır. Hesab edilir ki, belə vəziyyətdə qeyri-neft sektoruna xarici investisiya axınını artırmaq üçün bu istiqamətdə güzəştlərin tətbiqi çox vacibdir. Amma burda incə bir məqam var. Xarici investor bir ölkəyə vəsait yatıranda onu maraqlandıran əsas məsələ daha tez gəlir götürmək olur. Ona görə də xarici investorlar ən çox xammal əldə olunan sahələrə meyl göstərirlər ki, maliyyə vəsaiti yatıraraq xammal əldə etsinlər və onun dərhal satışını həyata keçirsinlər. Onlar hansısa müəssisə yaratmağa, emal sahəsində infrastruktur qurmağa, birgə müəssisələr təşkil etməyə və məhsul istehsal edib yerli ölkənin adıyla daxili və ya xarici bazarda satmağa bir o qədər maraq göstərmirlər. Bu fonda stimullaşdırıcı addımlar xaricdən Azərbaycana qeyri-neft sektoruna da sərmayə həcmini kəskin artıra bilər. Son illər Azərbaycanda dövlət səviyyəsində mövcud investisiya mühitinin daha da yaxşılaşdırılması üçün xeyli iş görülür. Xüsusən də qeyri-neft sektoruna xarici investorların cəlbi üçün vergi və digər sahələrdə yumşaltmalar edilməkdə, güzəştli xarakter daşıyan addımlar atılmaqdadır. Bu istiqamətdə daha genişmiqyaslı tədbirlər zəruri hesab olunur.
Ramil QULİYEV
