Mərkəzi Bank 2021-ci il üzrə manatın məzənnəsilə bağlı statistika açıqlayıb. Sözügedən statistikaya əsasən qeyd olunur ki, Azərbaycanda illik inflyasiya 12 faiz səviyyəsindədir və bir sıra ticarət tərəfdaşları ilə müqayisədə bu, yaxşıdır. MB belə bir rəy yaratmağa çalışır ki, dünyada və regionda gedən iqtisadi proseslər fonunda bu, narahatçılıq üçün elə də əsas yaratmır.
Ancaq reallıq bunun tamam əksini göstərir. Məsələnin mənfi tərəfi odur ki, 2021-ci ildə Azərbaycanın qeyri-neft xarici ticarət səbətində 70 faizdən çox payı olan 10 ölkənin yalnız 2-də - Türkiyə və İranda illik inflyasiya Azərbaycandan yüksək olub. Amma bu 2 ölkənin qeyri-neft xarici ticarət səbətində payı cəmi 20 faizdir. Yerdə qalan 8 ölkədə - Rusiya, Çin, ABŞ, Ukrayna, İsveçrə, Böyük Britaniya, Almaniya və İtaliyada isə inflyasiya səviyyəsi bizdən daha aşağı olub. Onlardan ən aşağı inflyasiya Çində (2,5%), ən yüksək isə Rusiyada (8,6%) olub. Azərbaycanda isə qeyd olunduğu kimi, illik inflyasiya 12 faiz səviyyəsində qeydə alınıb. Bunun yaratdığı problem odur ki, sözügedən fərq rəqabətdə milli istehsala öldürücü zərbə vurur. O üzdən, MB-nin dəyərləndirməsi reallığı əks etdirmir.
“MB düzgün pul-kredit siyasəti yeritsəydi, illik inflyasiya səviyyəsi bu qədər yüksək olmazdı”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazovun fikrincə, Mərkəzi Bankın proqnoz və dəyərləndirmələri əksər hallarda reallıqla uzlaşmır: “Eyni zamanda bir sıra hallarda verilən proqnozlar özünü doğrultmur. Bir neçə il əvvəl MB sədri Elman Rüstəmov əminliklə bəyan etdi ki, devalvasiya olmayacaq. Ancaq üstündən çox keçmədi ki, devalvasiya baş verdi. Bu baxımdan ictimayətdə və o cümlədən ekspertlər arasında MB-nin dəyərləndirmələrinə inam yoxdur. MB düzgün pul-kredit siyasəti yeritsəydi, illik inflyasiya səviyyəsi bu qədər yüksək olmazdı. O cümlədən, banklar yüksək faizlə kredit verməzdilər. Yəni, bütün bu neqativliklərin yaranmasında MB-nin rolu böyükdür. Digər tərəfdən bəli, tərəfdaş ölkələrdə inflyasiya səviyyəsinin bizdən aşağı olması yerli istehsala ciddi mənfi təsir göstərir. Bir tərəfdən idxal məhsulları ölkədə infilyasiya səviyyəsinə təsir göstərir, o biri tərəfdən yerli istehsalı aşağı salır. Çünki rəqabət çətinləşir. Sahibkar görəndə ki, ölkə daxilində məhsul istehsal etmək xaricdən gətirməkdən baha başa gəlir, o zaman istehsalda maraqlı olmayacaq. Çünki alıcı bazarda ucuz məhsulu qoyub ondan baha olanı almayacaq. O baxımdan müşahidə olunan tendensiya qeyri-neft sektoruna, bu sahədə məhsul istehsalına mənfi təsir edir. Vəziyyət belə davam edərsə, Azərbaycanın idxaldan aslılığı azalmayacaq. Əksinə daha da arta bilər. Çünki bütün bunlar dəyər zənciridir və bir-biri ilə bağlı məsələlərdir. Ən nəhayət onu da nəzərə almalıyıq ki, ölkədə inflyasiya səviyyəsinin yüksək olmasında süni amillərin də rolu az deyil. Çox vaxt zərurət olmadan qiymətləri artırırlar”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, sadalanan problemlər kompleks şəkildə öz həllini tapmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
