Məlum olduğu kimi, 2020-ci ilin 1sentyabrında Nazirlər Kabineti “Fiziki şəxslər tərəfindən istehsal, yaxud kommersiya məqsədləri üçün nəzərdə tutulmayan malların gömrük sərhədindən keçirilməsinin güzəştli və sadələşdirilmiş Qaydaları”nda dəyişiklik haqqında qərar qəbul etdi.
Həmin dəyişikliklərədək fiziki şəxslər ay ərzində xarici ölkələrdən poçt vasitəsilə min dollar dəyərində mal sifariş edə bilərdilər. Dəyişiklikdən sonra limitin məbləği 300 dollara endi. Yəni vətəndaşlar aylıq 300 dollardan artıq mal sifariş verdiyi halda vergi ödəməlidirlər. Həmin dəyişikliklərdə fiziki şəxslərin özləri ilə ölkəyə gətirə biləcəkləri malın dəyərinin də limiti azaldıldı. Çünki həmin tarixədək fiziki şəxslər özləri ilə birlikdə ölkəyə 1500 dollar dəyərində mal gətirə bilirdisə, bu rəqəm də 800 dollara endirildi.
O zaman bu addımı atmaq onunla əlaqələndirilirdi ki, ölkədən valyuta çıxarılması azalsın. Çünki xarici ölkələrlə hesablaşmalar dollar və avro ilə aparıldığından, idxal zamanı idxal valyutanın ölkədən çıxmasına təkan verirdi. Digər arqument isə daxili istehsalı və bazarı qorumaqla bağlı idi. Ancaq daxili bazarı qorumaq, ölkədən valyuta axınını azaltmaq məqsədi ilə fiziki şəxslərin xaricdən mal almaq limiti azaldılsa da, tam əksinə, idxal daha da artıb. Bunu statistik rəqəmlərin müqayisəsi də sübut edir. Məsələn, ötən ilin səkkiz ayı ərzində - yeni limitlər tətbiq olunanadək fiziki şəxslər ölkəyə 612 milyon 317 min dollar məbləğində mal idxal edib. Bu ilin səkkiz ayı ərzində isə həmin göstərici 841 milyon 831 min dollar olub. Başqa sözlə, bu sahədə idxal son bir ildə 230 milyon dollar və ya 40 faizə yaxın artıb. Üstəlik, Dövlət Gömrük Komitəsinin sonuncu hesabatına görə, bu ilin 10 ayı ərzində fiziki şəxslərin idxalı artıq 1 milyard 123 milyon dolları keçib. Bu o deməkdir ki, əvvəlki illə müqayisədə ölkədən daha çox valyuta çıxıb.
“Ölkədən kapital axını ondan irəli gəlir ki, daxili istehsalın rəqabət qabiliyyəti aşağıdır”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı alim, professor Əli Əlirzayev buna birmənalı prizmadan yanaşmadı: “Fiziki şəxslər üçün limiti 3 dəfədən çox azaltmaq doğru deyildi. Bir sıra məsələlər hərtərəfli nəzərə alınmalı idi. Ondan sonra qərar verilsəydi daha yaxşı olardı. Elə məhsullar var ki, onsuz da ölkədə istehsal olunmur. Yaxud da istehsal olunur, amma keyfiyyəti tələblərə cavab vermir. Belə olan halda müştəri çalışacaq ki, xaricdən mal gətirsin. Düzdür, bu qərar verilərkən daxili bazarın qorunması nəzərə alınır. Üstəlik vergi toplama bazası genişlənir. Çünki idxal limiti böyük olanda onun rüsumu az olur, amma limit az olanda rüsum əvvəlki kimi qalır. Bu zaman, istər-istəməz, toplanan verginin həcmi artır. Müəyyən mənada bu, daxili bazarın qorunmasına müsbət təsir edir. Ancaq məlum qərar ölkədən kapital axınını önləyə bilməyib. Bu da ondan irəli gəlir ki, daxili istehsalın rəqabət qabiliyyəti aşağıdır. Ona görə də limiti bu qədər azaltmaq doğru deyildi”.
Professor onu da əlavə etdi ki, daxildə istehsal olunan məhsulların keyfiyyəti aşağı olduqca, idxala maraq böyük olacaq.
Vidadi ORDAHALLI
