Qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində atılan addımlar öz müsbət nəticələrini verməkdədir. Bu, qeyd edilən istiqamət üzrə ixrac həcminin kəskin artımı fonunda da özünü büruzə verir.
İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov da bu xüsusda maraqlı açıqlamalar verib: “Dayanıqlı inkişaf prioritetlərimizə uyğun olaraq, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və şəffaflığın artırılması istiqamətində səylərimizi davam etdiririk”. Nazir qeyd edib ki, yenilənmiş proqnozlara görə, bu il Azərbaycanda qeyri-neft məhsullarının ixracı rekord həddə çataraq 2,6 milyard dolları ötəcək. Aparılan hesablamalar göstərir ki, Azərbaycanda qeyri-neft sektoru üzrə ixrac keçən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 720,8 milyon dollar və ya 44 faiz artıb. Belə ki, cari ilin ilk 11 ayı ərzində Azərbaycanın ixracı 19,8 milyard dollar, qeyri-neft sektoru üzrə 2,4 milyard dollar təşkil edib. İlin sonunda isə bu göstərici 2,6 milyard dollar təşkil edəcək. İlin ilk 11 ayında qeyri-neft sektoru üzrə ixracda 2021-ci il üçün nəzərdə tutulan 2 milyard dollarlıq həddin keçilməsi və nəticədə daha çox valyutanın məhz bu sektor üzrə ölkəyə daxil olması isə yüksək qiymətləndirilir. Elə iqtisadçı ekspert, millət vəkili Vüqar Bayramov da məsələyə bu prizmadan yanaşır. O qeyd edir ki, qeyri-neft sektorunun ixrac artımının əsas səbəblərindən biri qeyri-neft məhsullarımızın ixrac strukturunun dəyişməsidir: “Qeyri-neft məhsulları üzrə ixraca diqqət yetirsək, ölkələr üzrə strukturda da dəyişiklik var. Məsələn, Türkiyənin qeyri-neft ixracatında payının artması müşahidə olunur. Eləcə də artıq Avropa ölkələri Azərbaycanın qeyri-neft ixracatında ilk beşlikdədir. Bu da, təbii ki, qeyri-neft məhsullarımızın keyfiyyət baxımından ixrac imkanlarının dəyişməsi deməkdir. Azərbaycanın ixrac etdiyi məhsullarda əsasən sənaye mallarının payının artması müşahidə olunur. Onların böyük bir qismi də sənaye parklarında istehsal olunan məhsullardır. Azərbaycan qeyri-neft məhsullarının keyfiyyətinə nail ola bilib. Bu da, təbii ki, gələcək illərdə artım tempinin qorunub saxlanması üçün ciddi bir baza formalaşdırır”.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda ümumi daxili məhsul istehsalının 40,1%-i sənayenin payına düşür. Bu da orta dünya göstərici olan 24,8%-dən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, sənayenin ümumi daxili məhsulda payı Mərkəzi Avropa və Baltik ölkələrində 27,2%, Avrozonada 21,5% və İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı ölkələrində isə 21,1%-dir. Azərbaycanda sənayenin strukturunda da qeyri-neft-qaz sektorunun xüsusi çəkisi daha sürətlə artır. Bu da o deməkdir ki, Azərbaycan dördüncü sənaye inqilabının tələblərinə uyğun inkişaf edir. İqtisadşılar qeyd edir ki, postkonflikt quruculuğu, həmçinin, tədiyyə və icmal büdcə balanslarının profisiti şəraitində makroiqtisadi fundamental iqtisadi artımı stimullaşır. Beynəlxalq Valyuta Fondunun proqnozlarına əsasən, Azərbaycanın cari əməliyyatlar hesabının ümumi daxili məhsula nisbəti 2021-ci ildə 7,8% təşkil etməklə Orta Şərq və Mərkəzi Asiyanın eyniadlı göstəricisi – 1,7%-dən əhəmiyyətli şəkildə üstün olacaq. Proqnozlara görə, Azərbaycan cari əməliyyatlar hesabının ümumi daxili məhsula nisbəti göstəricisinə görə 2021-ci ildə Orta Şərq və Mərkəzi Asiya bölgəsində ilk üçlükdə qərarlaşacaq. Ekspertlər qeyd edir ki, Azərbaycan postneft dövrünə hazırlaşsa da, hazırda enerji bazarlarında yaşanan problemlərin fonunda neft-qaz ixracatçısı statusunu inamla qoruyur və ciddi təhdidlərlə üzləşmiş Avropanın enerji təhlükəsizliyində rolunu gücləndirir. Bundan başqa, dünyada təchizat zəncirlərində yaşanan problemlərin fonunda Azərbaycanın Şərq-Qərb dəhlizinin üzərində yeni bir arteriyanı – Zəngəzur dəhlizini gerçəkləşdirməsi təkcə ölkəmizin deyil, regionun iqtisadi artım potensialına mühüm töhfə verəcək.
Ümumiyyətlə, ölkəmizdə postpandemiya və postkonflikt dövründə yeni strateji mərhələyə keçid baş verir. Bu fonda hazırda 2022-2026-cı illər üçün sosial iqtisadi inkişaf strategiyası hazırlanıb və təsdiq edilmə mərhələsindədir. Bütün iqtisadi inkişaf istiqamətləri bu strategiyada öz əksini tapıb. Strategiya çərçivəsində iqtisadi artımın davamlı olması üçün dövlət - özəl sektör əməkdaşlığının genişləndirilməsi, regionlarda mövcud iş resurslarının iqtisadi fəaliyyətə cəlb edilməsi və digər bu qəbildən olan amillər nəzərdə tutulur. Bu əsasda ölkədə innovasiyalı yeni iqtisadi artım modeli formalaşdırılacaq. Yeni strategiya layihəsi həyata keçirməklə ölkədə cari məzənnə və makroiqtisadi sabitliyin qorunması üçün tədbirlər görüləcək. Artım nəticəsində adambaşına düşən ümumi daxili məhsul 10 min manatı keçəcək. Beynəlxalq Valyuta Fondunun proqnozlarına görə, 2022-2026-ci illərdə dünyada iqtisadi artım tempi 3%-dən çox olacaq. Qeyd edilən strategiyanın icrası nəticəsində ölkəmizdə 4% ətrafında ümumi daxili məhsulun artımı, qeyri-neft sektorunda isə 5% artım olacağı proqnozlaşdırılır. Eyni zamanda, proqnozlara görə, turizm sektorunun ikirəqəmli artımı gözlənilir.
Ramil QULİYEV
