İkinci Qarabağ müharibəsində məğlubiyyətə uğrayaraq Azərbaycanın 20 faiz ərazisi üzərində nəzarəti itirən və böyük gəlirlərdən məhrum olan Ermənistanda iqtisadi vəziyyət sürətlə pisləşməkdə davam edir. Hazırda iqtisadiyyatla bağlı ən çox müzakirə edilən məsələlərdən biri qiymət artımıdır.
Son aylarda iqtisadi vəziyyətin daha da pisləşməsi inflyasiya templərini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Erməni mediası yazır ki, 2019-cu ildən fərqli olaraq, bu ilin dekabrında rekord qiymət artımı müşahidə olunacaq. Artıq Yeni il qabağı ərzaq və qeyri-ərzaq məhsullarının qiymətində artım qeydə alınıb. Bu ilin oktyabr ayında ərzaq məhsullarının qiymətləri orta hesabla 10,4 faiz, spirtli içkilərin qiymətləri 22 faiz bahalaşıb. Məsələ ilə bağlı “nyus.am” portalı yazır: "Əslində, hər şey daha pisdir. Alıcılar hər dəfə mağazalara baş çəkəndə yeni qiymətlərin əvvəlkindən xeyli yüksək olduğunu müşahidə edir. Yeni ilin yaxınlaşması ilə gündəlik tələbat mallarının növbəti dəfə bahalaşması gözlənilir. Bahalaşma dekabr ayında satışların da azalmasına səbəb olacaq". Gələn il bir sıra kommunal xidmət tariflərinin artırılması ilə bağlı mütəmadi məlumatlar Ermənistan cəmiyyətində vəziyyəti daha da gərginləşdirir. Artıq Ermənistanda ictimai xidmətlərin tənzimlənməsi üzrə Komissiya suyun qiyməti ilə bağlı yeni tarif müəyyənləşdirib. Məlumata görə, 2022-ci ildən etibarən suyun bir kubmetrinin qiyməti hazırkı 180 dramdan (0,63 qəpikdən) 200,47 dramadək (0,71 qəpik) bahalaşıb. Ermənistanda İctimai xidmətin tənzimlənməsi üzrə Komissiyanın sədri Qaregin Baqramyan bildirib ki, ölkədə elektrik enerjisinin qiyməti 2022-ci ilin fevralından bahalaşa bilər. Onun sözlərinə görə, təbii qazın qiymətinin bahalaşması müqavilələrdən asılıdır. “Metsamor” atom elektrik stansiyasının 5-ci bloku üzrə bağlanacaq müavilənin buna təsir edəcəyi istisna olunmur: “Bunlar bir-biri ilə bağlıdır. Ehtimal edirəm ki, başqa amillər də var”. Xatırladaq ki, Ermənistan elektrik enerjisi və təbii qaza olan ehtiyacını İran və Rusiya vasitəsilə təmin edir. Rusiya Ermənistana min kubmetr qazı 165 dollara satır. İran hər il Ermənistana 400-500 milyon kubmetr “mavi yanacaq” ixrac edir. İslam Respublikası bu ölkədən bir kubmetr qaza görə 3 kilovatt/saat elektrik enerjisi alır. Kommunal xidmətlərin bahalaşması Ermənistanda yaşayış səviyyəsini daha da ağırlaşdıracaq. İnflyasiyanın növbəti mərhələsində isə əhalinin əksəriyyətinin həyat səviyyəsi nəzərəçarpacaq dərəcədə pisləşəcək. Əhalinin sosial cəhətdən müdafiə olunmayan təbəqələri, yalnız pensiya və ya aşağı maaşla yaşayan ailələr üçün xüsusilə çətin olacaq.
“Aysor” nəşri bu xüsusda bildirir ki, Ermənistanda yoxsulluğun da səviyyəsi durmadan artır. Bildirilir ki, Ermənistan Statistika Komitəsinin hesabatına görə, 2020-ci ildə yoxsulluq həddi 27 faiz olub. Bu, 2019-cu illə müqayisədə 0,6 faiz çoxdur. Cari ildə isə bu rəqəm daha da yüksələcək. O da qeyd edilir ki, Ermənistan əhalisinin 78 faizi yaşadığı evdən kənarda bir həftə yaşaya bimir. Ölkə vətəndaşlarının 75 faizi konsert, idman yarışları, film seyr etmək kimi müxtəlif ödənişli əyləncəli tədbirlərdə müntəzəm iştirak etmir. Əhalinin 68 faizi gözlənilməyən maliyyə məsrəfləri edə bilmir. Ermənistan əhalisinin 47 faizi qırmızı ət, toyuq əti, balıq, yaxud gündəlik vegeterian qidalarına ekvivalent başqa yeməklər qəbul etməkdən məhrumdur. Əhalinin 60 faizinin avtomobili yoxdur, ölkə vətəndaşlarının 30 faizi geyimini təzələyə bilmir. Məlumata əsasən, Ermənistanda ekspertlər bu rəqəmin reallığı əks etdirmədiyini bildirib. İqtisadçı Tacos Avetisyan deyib ki, yoxsulluğun həddi statistik göstəricidən də artıqdır: “Sosial problemlərin kəskinləşəcəyi təhlükəsi var. Yoxsulluq amili iqtisadiyyatın qısa bir zamanda bərpasına maneədir. Ölkədə yoxsulluğun artması əlavə problemlər yaradacaq”.
Bu şəraitdə ölkədən köçənlərin də sayı artır. “Sputnik Armenia” yazır ki, bu ilin ilk 9 ayında Ermənistanı 103 min nəfər tərk edib və geri qayıtmayıb: “2017-ci ilin ilk 9 ayında Ermənistanı 75 min nəfər, 2018-ci ildə 42 min, 2019-cu ildə isə 36 min nəfər tərk etmişdi. Rəqəmlər onu göstərir ki, inqilabdan sonra miqrasiya faizi azalmışdı. Amma indi mənzərə başqadır və bunu birmənalı demək mümkün deyil. Səbəb inqilabdan gözləntilərin özünü doğrultmamasıdırmı, müharibə və ya müharibədən sonrakı xaosla bağlıdırmı? İrəvanın “Zvartnots” hava limanında Rusiya istiqamətləri hələ də doludur. İnsanların sadəcə işləməyə getmədiyini güman etmək olar. Müstəqillikdən sonra 30 il ərzində (1991-2020) Ermənistana köçənlərin sayı ilə ölkədən gedənlərin sayı arasındakı fərq mənfi 1 milyon 250 min nəfərdir”. Erməni ekspertlər bu durumda qeyd edir ki, Ermənistan bir ölkə kimi daha da zəif hala gəlib. Elə bu səbəbdən onlar Azərbaycanla münasibətlərə yenidən xüsusi diqqət etməyi, Bakının dedikləri ilə razılaşmağı vacib sayır. Hərbi ekspert Vaan Ambartsumyan bildirir ki, Ermənistanın Azərbaycanla müharibəsi intihar deməkdir: “Biz Müdafiə Nazirliyinin keçmiş sözçüsü Artsrun Ovanisyan deyilik, ağlı başında olan adamlarıq. Gəlin, real olaq. Ermənistanın Azərbaycanla müharibəsi intihar deməkdir”. Ambartsumyan bu fikirləri ilə paralel olaraq, Azərbaycanla yeni müharibə çağırışları edən soydaşlarına qarşı istehza dolu gülüşünü də gizlətməkdən çəkinməyib. Erməni siyasi ekspert Suren Sarkisyan isə qeyd edir ki, bu vəziyyətdə Ermənistanın bəzi xarici ölkələrdəki səfirləri Qarabağla bağlı yeni tezislər irəli sürür. Onun fikrincə, bu və ya digər ölkənin hakimiyyət orqanları ilə görüşən zaman erməni səfirləri bölgədə sülh dövrünün başlanması üçün onlardan kömək istəyirlər: “Başqa sözlə, Qarabağ probleminin artıq həll olunduğunu və Qarabağın artıq Ermənistan üçün prioritet olmadığını deyirlər. Onların yerləşdiyi ölkələrdə bu, Qarabağdan tamamilə imtina mövqeyi kimi qəbul edilir. Xarici ölkələrə çatdırılır ki, Qarabağın qalan hissəsini də heç bir şəkildə əldə saxlamağa ehtiyac yoxdur”.
Tahir TAĞIYEV
