Dünyada geniş yayılmış kənd təsərrüfatı sahələrindən biri də çayçılıqdır. Azərbaycanda da çayçılığın inkişafına uzun illər öncədən başlanılıb. Ölkədə ilk çay fabriki 1937-ci ildə Lənkəranda qurulub və bundan sonra bizdə də çayın kütləvi istehsalına başlanılıb. Lənkəran çayı 1981-ci ildə Leypsiqdə keçirilən müsabiqədə “Azərbaycan buketi” mükafatına və qızıl medala layiq görülüb. Lakin Azərbaycanda çay istehsalı və emalı sahəsi sovet dövründən bugünə kimi keşməkeşli inkişaf tarixi keçib.
Ölkəmizdə çayçılığın inkişafı ilə bağlı müəyyən layihələr həyata keçirilir. Bölgələrdə çay plantasiyaları mövcuddur. Ölkə daxilində də çay istehsal edilir. Ancaq buna baxmayaraq, çayın idxalı artıb. 2021-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycan 51 milyon 622 min dollar məbləğində 11 min 877 ton çay idxal edib. Dövlət Gömrük Komitəsinin yaydığı məlumatda qeyd olunur ki, ötən ilin 10 ayı ilə müqayisədə çay idxalı dəyər ifadəsində 5 milyon 365 min dollar (11,6%) , miqdar ifadəsində 496 ton (4,4%) artıb.
Qeyd edək ki, 2020-ci ilin yanvar-oktyabr dövründə Azərbaycana 46 milyon 257 min dollar dəyərində 11 min 381 ton çay idxal edilib.
Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycanda çay istehsalının 91 faizi Lənkəran iqtisadi rayonunun payına düşür.
Qeyd edək ki, “Azərbaycan Respublikasında çayçılığın inkişafına dair 2018–2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı”nın məqsədi ölkədə quru çaya olan tələbatın əsasən yerli məhsul hesabına ödənilməsi, çay emalı müəssisələrinin xammal təminatının yaxşılaşdırılması, emal sənayesinin inkişaf etdirilməsi, çay məhsullarının ixracının artırılması və kənd əhalisinin məşğulluq səviyyəsinin yüksəldilməsi üçün çayçılığın inkişafını stimullaşdırmaqdır.
Maraqlıdır, Azərbaycanda çay ənənəsi olduğu halda xaricdən idxal olunan çayın artımına səbəb nədir?
“Çay bağlarını artırsaq belə, müasir emal müəssisələri olmalıdır və bu kompleks həyata keçirilməlidir, bu olsa, daxili tələbatı ödəyə bilərik”
İqtisadçı Kamran Məmmədli bildirdi ki, Azərbaycanda istehsal olunan çayın maya dəyəri yüksəkdir: “Ötən il çay idxalı xeyli artıb. Hesab edirəm ki, çay idxalında maraqlı olan qüvvələr var. Onlar istəmir ki, ölkə daxilində çay istehsalı artsın. Azərbaycanda istehsal olunan çayın maya dəyəri yüksəkdir. Bu da məhsuldarlığın aşağı olması və xərclərin çox olması ilə bağlıdır. Ona görə də bu istiqamətdə bir sıra işlər görülməli və çay becərilməsi ilə məşğul olan fermerlər ucuz istehsal vasitələri ilə təmin edilməlidir”.
Ekspertin sözlərinə görə, çayçılıq elədir ki, bu sahə bir neçə il gəlir vermir. Müəyyən zaman lazımdır ki, çay kolları böyüsün. Ona görə də fermerlərin istehsal vasitələri ilə təminatında onlara müəyyən yardımlar olmalıdır. Bütün bu işlər görülməlidir ki, Azərbaycan çayının rəqabət qabiliyyəti artsın.
K.Məmmədli bildirdi ki, çayçılıq çox gəlirli sahədir və əməktutumludur: “1 hektar çay bağında orta hesabla 160-200 nəfər il ərzində işləyə bilir. Ona görə də dövlət bu sahənin inkişafında maraqlıdır. Çayçılıq daha çox ölkəmizin cənub və qərb bölgəsi üçün xarakterikdir. Çay emalı sənayesi inkişaf etdirilməlidir. Çay texniki bitkidir və emal prosesindən keçməlidir. Çay yığılan kimi istehlaka göndərilmir. Mütləq emal sənayesi qurulmalıdır. Çay bağlarını artırsaq belə, müasir emal müəssisələri olmalıdır və bu, kompleks həyata keçirilməlidir. Bu olsa, daxili tələbatı ödəyə bilərik. Azərbaycanın çayçılıq sənayesi kompleks xarakter daşımalıdır”.
Günel CƏLİLOVA
