44 gün davam edən və Azərbaycanın tarixi qələbəsi ilə başa çatan Vətən müharibəsi artıq Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi, geoiqtisadi mənzərə yaradıb. İlk növbədə o baxımdan ki, Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə son qoymaqla regionu daha təhlükəsiz hala gətirib. Elə bu da dünya miqyasında regiona marağı daha da artırıb.
Digər tərəfdən, dünya regionda həlledici söz sahibinin məhz Azərbaycan olmasına növbəti dəfə şahidlik edib. Bu səbəbdən regionda ənənəvi marağı olan dövlətlərin, eləcə də digər geosiyasi oyunçuların Azərbaycanla işbirliyinə indi daha çox diqqət yetirməsi müşahidə edilir. Bura artıq Çin də aiddir. İyunun 2-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Çin Xalq Respublikasının sədri Si Cinpin arasında baş tutan telefon söhbəti də bunu təsdiq edir. Söhbət zamanı səslənən fikirlər qarşıdakı dövrdə Azərbaycan və Çin arasında əməkdaşlığın daha da dərinləşəcəyini göstərir. Eyni zamanda o da bəlli olur ki, Çin üçün regionda daha çox maraq doğuran tərəfdaş məhz Azərbaycandır. Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, telefon söhbətində dövlət başçıları koronavirus pandemiyası dövründə Azərbaycan və Çinin həqiqi dostluq nümayiş etdirərək çətinliklərin öhdəsindən gəldiklərini və bir-birini dəstəklədiklərini məmnunluqla qeyd ediblər. İlham Əliyev COVID-19 pandemiyası ilə mübarizədə dəstəyə görə Çin sədrinə təşəkkürünü bildirib. O da qeyd olunub ki, Azərbaycan və Çin siyasi, iqtisadi və nəqliyyat-logistika sahələrində uğurla əməkdaşlıq edir. Dövlət başçısı Azərbaycanın Çinlə əlaqələri daha da möhkəmləndirməyə hazır olduğunu qeyd edib və Çin şirkətlərinin Azərbaycanda fəaliyyətinin daha da genişləndirilməsini alqışlayıb. Si Cinpin də Çin-Azərbaycan münasibətlərinin yeni tarixi mərhələnin astanasında olduğunu vurğulayıb və bildirib ki, hər iki ölkə ənənəvi dostluğu inkişaf etdirir, əməkdaşlığı dərinləşdirir və qarşılıqlı dəstəyi artırır. O, Azərbaycanın “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünün reallaşdırılması istiqamətində vacib tərəfdaş olduğunu və Çinin Azərbaycan xalqının seçdiyi inkişaf yolunu dəstəklədiyini vurğulayıb.
Dövlət başçıları hər iki ölkənin “Bir kəmər, bir yol” layihəsinin inkişafı çərçivəsində fəaliyyətlərin birgə əlaqələndirilməsinin və mövcud imkanlardan faydalanmağın əhəmiyyətinə toxunublar. Həmçinin, iki ölkənin nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığı dərinləşdirməsinin, Mərkəzi Asiya və Avropada nəqliyyat dəhlizlərinin yaradılmasını təşviq etməsinin zəruriliyi qeyd olunub. Si Cinpin Çin şirkətlərinin Azərbaycana investisiya qoyuluşunu daha da təşviq etməyə, infrastruktur layihələri çərçivəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirməyə hazır olduqlarını bildirib. Eyni zamanda o, Çinin Azərbaycandan yüksək keyfiyyətli xüsusi məhsulları idxal etmək niyyətində olduğunu vurğulayıb. Söhbət əsnasında iki ölkənin hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin inkişafını təşviq etmək üçün birgə səylər göstərməyə hazır olduğu qeyd edilib. Dövlət başçıları qarşılıqlı olaraq ölkələrinin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə dəstəklərini ifadə ediblər. Bütün bunlar Çinin ölkəmizə və bütövlükdə regiona yanaşmasının Azərbaycanı tam qane etdiyini göstərir. Belə görünür ki, Çin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü çərçivəsində Azərbaycanla əməkdaşlığı daha da dərinləşdirəcək. Qeyd edək ki, Çin 2013-cü ildə Avrasiya ölkələri arasında infrastrukturun yaradılması və qarşılıqlı əlaqələrin qurulmasına yönələn “Bir kəmər, bir yol” adlı yeni iqtisadi inkişaf strategiyası elan edib. Strategiya iki əsas inkişaf istiqamətini nəzərdə tutur: “İpək Yolu İqtisadi Kəməri” və “Dəniz İpək Yolu”. Burada söhbət malların Şərqdən Qərbə güzəştli şərtlərlə birbaşa daşınması üçün ticarət dəhlizinin yaradılmasından gedir. Azərbaycan Çinin irəli sürdüyü “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə Qafqaz regionunda dəstək verən ilk ölkə olub. Hazırda “Bir kəmər, bir yol” strategiyasının həyata keçirilməsində Azərbaycan logistika mərkəzi, qovşaq və körpü rolunu oynayır. Çin nəzərə alır ki, Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda çox önəmli bir ölkədir. Şimal ilə Cənubun, Şərq ilə Qərbin qovuşuğunda yerləşir, Asiya və Avropa qitələri arasında körpü rolunu oynayır. Bu baxımdan, Azərbaycan nəqliyyat və geosiyasi mövqe üstünlüyünə malikdir. Qədim İpək Yolu və müasir “Bir kəmər, bir yol” strategiyası üçün çox vacib rol oynayan Azərbaycanın nəqliyyat-logistika üstünlüyü Çin üçün açıq şəkildə özünü göstərir. Avropa ilə Çin arasında ən qısa dəmir yolu əlaqəsini təmin edən Bakı-Tiflis-Qars xətti, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı kimi önəmli infrastruktur layihələri “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü və ümumilikdə regional əməkdaşlıq üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Bir müddət əvvəl istifadəyə verilmiş Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti sayəsində Çindən Avropaya yüklərin daşınma müddəti xeyli azalıb. Bu o deməkdir ki, Çindən daşınan yüklər iki həftə müddətində Azərbaycandan keçərək Avropaya çatır. Bakı-Tiflis-Qars layihəsi həm də Azərbaycanın dəmir yolu nəqliyyatı sahəsində çox mühüm rol oynadığını nümayiş etdirir. İndi tezliklə bura Zəngəzurdan keçən dəhliz də əlavə olunacaq. Elə bu da Çinin Azərbaycana marağını artıran əsas səbəblərdən biri hesab edilir. Zəngəzur dəhlizi “Bir kəmər, bir yol” strategiyasının səmərəliliyini də artıracaq. Ona görə də, Çin bu xəttə də böyük əhəmiyyət verir. Çünki Çin Azərbaycan vasitəsilə Avropaya daha sürətli çıxış əldə etmiş olur.
Tahir TAĞIYEV
