Məlum olduğu kimi, bu ayın əvvəlində Azərbaycanda Aİ-95 ("Premium") və Aİ-98 ("Super") markalı avtomobil benzini bahalaşıb. Belə ki, ölkəyə 2014-cü il aprelin 1-dən idxal olunan Aİ-95 benzininin qiyməti 1,25 manatdan 1,40 manata, Aİ-98 benzininin qiyməti isə 1,40 manatdan 1,55 manata yüksəlib. Düzdür, bu benzin növləri Azərbaycanda yerli istehsal olan Aİ-92 ilə müqayisədə elə də çox istifadə edilmir. Amma illər üzrə onlardan istifadə də artır.
Qeyd edək ki, bu ilin ilk rübündə Azərbaycana gətirilən benzinin əsas hissəsini Aİ-95 markalı avtomobil benzini təşkil edib. Belə ki, hesabat dövründə ölkəyə 16 milyon 781 milyon dollarlıq 26 min 277,71 ton sözügedən benzindən gətirilib, bu da illik müqayisədə həcm ifadəsində 71,6%, dəyər ifadəsində isə 45,1% çoxdur.
Cari ilin yanvar-mart aylarında Azərbaycana Aİ-95-in əsas ixracatçısı Rusiya olub. Aİ-98-ə gəldikdə, yanvar-martda sözügedən benzin Azərbaycana yalnız Rumıniyadan idxal olunub. Belə ki, hesabat dövründə bu ölkədən Azərbaycana 563 min dollarlıq 718,75 ton Aİ-98 benzini tədarük olunub, bu da illik müqayisədə 3,4 dəfə çoxdur. Rəqəmlərdən görünür ki, ölkədə idxal benzin markaları sırasında əsas etibarı ilə Aİ-95 istifadə edilir. Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) İctimaiyyətlə əlaqələr və tədbirlərin təşkili idarəsinin rəis müavini İbrahim Əhmədov isə bu fonda bildirir ki, Azərbaycan gələcəkdə öz imkanları ilə Aİ-95 markalı benzinin qiymətini müəyyən edə bilər. Azərbaycanda Aİ-95 və Aİ-98 benzinin bahalaşmasına münasibət bildirən SOCAR rəsmisi bildirib ki, gələcəkdə Aİ-95 markalı benzinin istehsalı Azərbacanda da mümkün olacaq: "Hazırda Cənubi Qafqazın yeganə neft emalı müəssisəsi olan Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodunda modernizasiya işləri davam edir. Modernizasiya layihəsi gələn il başa çatandan sonra bu zavodda həm də Aİ-95 markalı benzinin istehsalı mümkün olacaq. Beləliklə, biz artıq Aİ-95 markalı benzinin təchizatı baxımından idxaldan asılı olmayacağıq və belə hallarda Azərbaycan artıq öz imkanları ilə bu benzinin qiymətini müəyyən edə bilər".
O bildirib ki, "Premium" və "Super" markalı benzinlərin qiymət artımı dünya bazarlarında neft və neft məhsullarının qiymətinin dəyişməsi ilə bağlıdır: “Çünki "Premium" və "Super" markalı benzinlər Azərbaycanda istehsal olunmur, bu benzin növləri xaricdən idxal edilir. Bu benzinlər xaricdən idxal edildiyinə görə, bu, onu istehsal edən zavod və şirkətlərin müəyyən etdiyi qiymətlərdən asılıdır. Keçmiş dövrdə dünya bazarlarında neftin qiyməti xeyli azalmışdı və pandemiya dövründə bu benzin növlərinin qiyməti Azərbaycanda aşağı düşmüşdü. Belə ki, məsələn, pandemiyadan əvvəl Aİ-95-in qiyməti 1 manat 50 qəpik idisə, pandemiya dövründə hətta 1 manat 10 qəpiyədək düşmüşdü. Bu da bir müddət neft və neft məhsullarının qiymətinin kəskin düşməsi ilə bağlı olub. Daha sonra isə bu benzin növlərinin qiyməti artıb və hazırda dünyada neft və neft məhsullarının qiyməti artmaqdadır. Neftin qiyməti artıq pandemiyadan əvvəlki səviyyəyə qayıdıb. Və buna görə də bu benzin növlərinin qiyməti, digər ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda da yüksəlib".
SOCAR rəsmisi qeyd edir ki, gələcəkdə başqa ölkələrdə qiymət aşağı düşərsə, Azərbaycanda da aşağı düşə bilər: “Artacaqsa, Azərbaycanda da arta bilər. Lakin bu benzin növləri Azərbaycanda o qədər də çox istehlak edilmir. Ölkə daxilində əsas istehlak olunan yanacaq növləri dizel və Aİ-92 markalı benzindir ki, bunlar ölkə daxilində istehsal olunur. Və ölkə daxilində istehsal olunduğuna görə, onların qiymətini dövlət tənzimləyə bilir. Tarif Şurası bunların qiymətini müəyyən edir və ona görə də bu gün onların qiyməti artmayıb, amma Aİ-95 və Aİ-98 markalı benzinlərin qiyməti artıb".
Xatırladaq ki, Aİ-95 və Aİ-98-n qiymətini bazar, Aİ-92 markalı benzinin qiymətini isə Tarif Şurası müəyyən edir. Azərbaycanda yanacağın qiymətinə sonuncu dəfə bu ilin yanvarında dəyişiklik edilib. Yanvarın 4-də Tarif Şurasının iclasında Aİ-92 markalı avtomobil benzininin pərakəndə satış qiyməti 1 litr üçün 1 manat, dizel yanacağının pərakəndə satış qiyməti isə 1 litr üçün 80 qəpik müəyyən edilib. Dizel yanacağından istifadənin ekoloji zərəri nəzərə alınaraq, daha çox benzin istehlakına keçilməsi məqsədilə qiymət fərqi azaldılıb. Tarif Şurası bu qərarı istehsal olunan neft məhsullarının keyfiyyətinin yüksək avrostandartlara çatdırılması, ekoloji mühitin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə neft emalı sənayesində yenidənqurma və modernləşdirmə işlərinin davam etdirilməsi, tənzimlənən qiymətlərin sayının azaldılması və bazar münasibətlərinin formalaşdırılması istiqamətində dövlət siyasətini nəzərə alaraq verib. Gələn il ərzində isə Aİ-92 markalı avtomobil benzininin avro-5 standartına uyğunlaşdırılması gözlənilir. Bu da Aİ-92-dən istifadənin artması, idxal benzinlərinin istehlakının azalması prosesində mühüm rol oynaya bilər.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda istehsal olunan Aİ-92 markalı benzin hazırda avro-3 standartlarına uyğundur. Qarşıya qoyulan hədəflərdən biri də məhz yanacağın keyfiyyətinin yüksəldilməsi və Aİ-95 markalı benzinin Azərbaycanda istehsalının təmin edilməsi ilə bağlıdır. Yüksək keyfiyyətli yanacaqdan isə Azərbaycanda sürücülər 2022-ci ildən istifadə etməyə başlayacaq.
Ramil QULİYEV
