Azərbaycanın əsas strateji müttəfiqlərindən birinə çevrilmiş Pakistan son günlərdə qaz böhranı ilə üzləşməkdədir. Buna səbəb isə cari ilin yanvar ayı üçün beynəlxalq mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) tədarükçüləri tərəfindən təkliflərin verilməməsidir. Artıq bir çox tanınmış qaz tədarükçüsü şirkətlərinin Pakistana təbii qaz idxalından imtina etməsi qardaş ölkəni çətin durumda qoyub. Şirkətlərin bu ölkəyə təbii qaz idxalından imtina etməsinə başlıca səbəb isə son günlər dünya bazarında təbii qazın qiymətinin artmasıdır. Lakin bu çətin günlərdə Pakistana yardım əlini uzadanlar da var və onların sırasında ilk yerdə Azərbaycan gəlir.
Söhbət ondan gedir ki, Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) Pakistan höküməti qarşısında təklifinə sadiq qalıb. Belə ki, SOCAR fevralın 15-16-da bu ölkəyə mayeləşdirilmiş təbii qaz tədarük edəcək. Bundan əvvəl iddialar səslənirdi ki, bir çox şirkətlər kimi SOCAR-ın da qiymətlərinin kəskin artması səbəbindən ölkəyə təbii qaz tədarükündən imtina edəcək. Ancaq artıq bəllidir ki, SOCAR Pakistana LNG qazının çatdırılması üçün ən ucuz qiymətləri təklif etməkdən imtina etməyəcək. Xatırladaq ki, ötən ilin sonunda keçirilən tenderdə SOCAR Pakistana LNG qazının çatdırılması üçün ən ucuz qiyməti təklif edib. Belə ki, SOCAR-ın 1 milyon mmbtu (Britaniya istilik vahidi) üçün təklif etdiyi qiymət 10,5 dollar olub. Yükün çatdırılması 15-16 fevral tarixlərində baş tutacaq. Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin ENOC şirkətinin isə fevralın 23-24-də çatdırılma ilə 1 milyon mmbtu üçün təklif etdiyi qiymət 11,70 dollar olub. Ancaq təbii qazın qiymətinin artması səbəbindən şirkət öz təklifindən imtina etməli olub. Bildirib ki, dünya bazarında təbii qazın qiymətinin və ona olan tələbatın artması səbəbindən bu ölkəyə LNG qazını idxal etmək imkanı olmayacaq.
Mütəxəssislərin fikrincə, ENOC şirkətinin təklifini yerinə yetirməməsi Pakistanda yaranmış təbii qaz böhranını daha da dərinləşdirə bilər. Çünki şirkət 300 milyon dollar dəyərində tenderin qalibi olub. Bir çox ekspertlər bildirir ki, şirkətin bu təklifdən imtina etməsi gələcəkdə onun digər tenderlərdə iştirak etməsi üçün müəyyən çətinliklər yarada bilər. Qeyd edək ki, mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, Pakistan hökuməti tərəfindən LNG qazının tədarükü ilə bağlı elan edilmiş tenderin qaliblərindən biri olan “Vitol” şirkəti də qaz tədarükü təklfindən imtina edə bilər. Bu halda Pakistan Azərbaycandan daha çox qaz almağa çalışacaq. Pakistan, ümumiyyətlə, enerji ehtiyatları ilə zəngin olan Azərbaycanla neft, neft məhsulları və maye qaz idxalı üzrə əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışır. Bununla Pakistan Yaxın Şərq ölkələrindən ifrat enerji asılılığını azaltmağı hədəfləyir. Ölkə Mərkəzi Asiya dövlətlərindən neft və qaz idxalına başlamağa hazır olduğunu bildirir. Bundan əvvəl isə İslamabadda keçirilən Azərbaycan-Pakistan iqtisadi əməkdaşlığına dair hökumətlərarası komissiyanın iclasında hər iki tərəf neft və neft məhsullarının axtarışı, hasilatı, o cümlədən enerji sektorunda sərmayə imkanlarının təşviq edilməsi, xam neft və neft məhsullarının tədarükü üzrə əməkdaşlığı genişləndirmək, LNG və LPG terminalının qurulması üzrə birgə müəssisənin yaradılması barədə razılığa gəlib. Bunun üçün Mərkəzi Asiya dövlətlərindən neft və qaz Azərbaycan üzərindən keçməklə Pakistana çatdırılacaq. Indilikdə Azərbaycan Pakistana xam neft, neft məhsulları və mayeləşdirilmiş təbii qaz ixrac etmək üçün bütün imkanlara malikdir və qeyd edilən istiqamətdə artıq müəyyən addımlar da atılıb. SOCAR Pakistanda maye qaz və mayeləşdirilmiş neft qazı terminalının tikilməsində maraqlıdır.
Pakistan və Azərbaycan arasında neft və qaz hasilatı üzrə sınaqların keçirilməsi üçün laboratoriyanın yaradılması və birgə araşdırmalar aparılması barədə də razılığa gəlinib. Bunlar fonunda qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycandan Pakistana neft və neft məhsullarının göndərilməsi istiqamətində əməli addımlar atılması gözlənir. Tərəflər digər istiqamətlərdə də əməkdaşlıq etməyi düşünür. Məsələn, Pakistan tekstil, kimya və digər məhsulları Azərbaycanda istehsal etmək istəyində olduğunu bildirir. Pakistan iqtisadiyyatının ixracında 60%-lik payı məhz tekstil sahəsi tutur. Ölkə bu sahədə təcrübəsini Azərbaycanla da bölüşmək niyyətindədir.
Tahir TAĞIYEV
