Əhməd Qəşəmoğlu: “Paytaxtda insanların uzunömürlü olması əsas iki faktorla bağlıdır” “Bunun birinci səbəbi Bakı sakinlərində sağlamlıq mədəniyyətinin formalaşmasıdır”
Tarixən uzunömürlülər diyarı olan Azərbaycan bu gün də yüksək yaş indeksini qorumaqdadır. Respublikamızın ayrı-ayrı bölgələrində zaman-zaman uzunömürlülər yaşayıb. Ekspertlər bildirirlər ki, uzunömürlülüyün sirri genetik və ekoloji faktorla bağlıdır. Dünayada ekoloji tarazlığın pozulduğu çağda hələ də yaşı 90-nı adlamış insanların olması doğrudan da maraq doğurur. Bir məsələ də var ki, bu insanların əksəriyyəti həm psixoloji, həm də biloji, fiziki cəhətdən sağlamdır. Yəni özlərini idarə edir, rabitəli danışır, yaddaşları yerindədir.
Statistik hesablamalara görə, Azərbaycanda son illər ərzində yaşı 90 və daha çox olan şəxslərin sayı 3341 nəfər, başqa sözlə, 39,4 faiz artıb.
“Trend”in Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına istinadən apardığı təhlillərə görə, 2013-cü ildə ölkədə 8479 nəfər (6303 nəfər qadın, 2176 nəfər kişi) yaşı 90 və daha yuxarı yaşda olan insan olduğu halda, 2014-cü ildə bu rəqəm 9171 (6626 nəfər qadın, 2545 nəfər kişi), 2015-ci ildə 10 171 (7092 nəfər qadın, 3079 nəfər kişi), 2016-cı ildə 10 880 (7370 nəfər qadın, 3510 nəfər kişi), 2017-ci ildə 11 820 (7710 nəfər kişi, 4110 nəfər qadın) nəfər olub.
Məlumatlara görə, ölkədəki uzunömürlülərin çoxu Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonunun - Cəbrayıl, Füzuli, Ağdam, Tərtər, Xocalı, Şuşa, Xocavənd, Xankəndinin payına düşür.
2013-cü ildə bu rayonların sakinlərindən 1628-i yaşı 90 və daha yuxarı olduğu halda, 2017-ci ildə bu say 2887 nəfərə çatıb.
Ötən il Bakıda 2051, Aran iqtisadi rayonunda 1663, Gəncə-Qazax iqtisadi rayonunda 1610, Naxçıvan Muxtar Respublikasında 593, Kəlbəcər-Laçın iqtisadi rayonunda 575, Şəki-Zaqatala iqtisadi rayonunda 537, Lənkəran iqtisadi rayonunda 515, Quba-Xaçmaz iqtisadi rayonunda 483, Dağlıq Şirvan iqtisadi rayonunda 472, Abşeron iqtisadi rayonunda 434 nəfər 90 və daha yuxarı yaşda olan insan qeydə alınıb.
Statistik məlumatlara görə, bu gün ən çox uzunömürlü insan paytaxt Bakıda yaşayır. Maraqlıdır ki, Azərbaycanda Abşeron uzunömürlülük indeksinin ən aşağı olduğu yerdir. Ancaq onun bir qarışında yerləşən Bakıda uzunömürlülərin sayı çoxdur.
Paytaxtda uzunömürlülərin sayının çox olmasının psixoloji, sosioloji tərəflərini şərh edən tanınmış sosioloq, professor Əhməd Qəşəmoğlu “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Bakıda uzunömürlülərin sayının çoxluq təşkil etməsinin bir neçə səbəbi var: “Mən özüm də bu barədə çox düşünmüşəm. Həmişə mənim üçün paradoks olurdu ki, nə üçün bölgələrimizdə ekoloji şərait Bakıdan qat-qat gözəl olduğu halda, paytaxtla müqayisədə orada insanlar elə də uzunömürlü olmurlar. Doğrudur, Bakıda uzunömürlü insanlar çoxdur. Mən bu məsələni araşdırıb təhlil etdim və belə qənaətə gəldim ki, bunun iki əsas səbəbi var. Bunun birinci səbəbi Bakı sakinlərində sağlamlıq mədəniyyətinin formalaşmasıdır.Yəni şəhərdə yaşayanlar bölgələrdə yaşayanlardan fərqli olaraq öz sağlamlıqlarının qeydinə daha çox qalırlar. Çünki bölgələrdə insanlar səhhətini lazımı səviyyədə qoruya bilmir, onlar vaxtlı-vaxtında gigiyenik amillərə riayət etmirlər. Sağlamlıqlarının qeydinə qalmırlar və deyirlər ki, nə qədər yaşamağımız Allah bilən məsləhətdir. Allah demir ki, kim nə istəyir onu da etsin. Ancaq Bakıda sağlamlıq mədəniyyəti o qədər yüksək olmasa da, bölgələrlə, kəndlərlə müqayisədə bir qədər üstündür. Eyni zamanda şəhərdə səhiyyə xidməti də var və yaşlı insanlar xəstələndikdə həkimə müraciət edirlər. Şəhərdə nisbətən keyfiyyətli həkim xidməti mövcuddur. Ancaq bölgələrdə səhiyyə, həkim xidməti, diaqnozun düzgün təyin edilməsi kimi məsələlər elə də arzuedilən vəziyyətdə deyil. Ona görə də bölgələrdə insanların uzunömürlülüyü təhlükəyə düşür. Dediyim kimi, paytaxtda insanların uzunömürlü olması əsas iki faktorla bağlıdır”.
Uzunömürlülüyün əsas göstəricilərinin birinin də genetik faktorla bağlı olması məsələsinə izah verən professor Qəşəmoğlu qeyd etdi ki, burada genetik faktorla yanaşı, insanın uşaq vaxtı qəbul etdiyi ekoloji cəhətdən təmiz qidaların da rolu var. “Genetik faktor öz yerində. Ancaq uzunömürlülük xəttinin davam etməsinin əsas səbəblərindən biri də o insanların uşaqlığının formalaşdığı təmiz mühitlə bağlıdır. Çünki o insanlar uşaq vaxtı gözəl hava şəraiti olan yerlərdə formalaşıblar, daha təmiz qidalardan istifadə ediblər, ana südündən, heyvanların südündən və digər məhsullarından qidalanıblar. Qarabağdan və digər rayonlardan qaçqın düşən uzunömürlü insanların övladları da uzunömürlü olsalar, onların uzunömürlülüyü genetik faktorla bağlı ola bilər. Ancaq həmişə uzunömürlülükdən danışanda faktorun birini nəzərə alırıq, o biriləri isə yox. Uzunömürlülük həm də sağlam qidalanma ilə bağlıdır. Bu gün belə bir tədqiqat aparılsa ki, həmin uzunömürlü insanların övladlarının sağlamlıq göstəriciləri hansı səviyyədədir, biz onda uzunömürlülüyü genetik faktorla əlaqələndirə bilərik” - deyə bildirən Ə.Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, Azərbaycanda səhiyyə sosiologiyasının inkişaf etdirilməsinə böyük ehtiyac var. Səhiyyə sosiologiyası üzrə mütəxəssislərin yetişdirilməsinin vacib olduğunu deyən professorun bildirdiyinə görə, bizdə bu sahəyə maraq göstərilmir: “Uzun illərdir respublikamızda səhiyyə sosiologiyasının formalaşmasına çalışıram. Ancaq buna reaksiya verən yoxdur. Hətta bununla bağlı Səhiyyə Nazirliyinə, Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinə də müraciət etmişəm ki, mənə bu sahədə doktorant, aspirant yönəldin, onları səhiyyə sosiologiyası üzrə hazırlayım. Səhiyyənin sosiologiyası ilə bağlı mütəxəssislərin hazırlanmasına ciddi ehtiyac var”.
İradə SARIYEVA
