Günlər elə keçir ki, arxasınca qaçsaq da, ona çatmaq olmur. Arxada qalan günlər zamanın işıq yaddaşına hopub yaşayır. Sən də yaşanan günlər haqqında xatirələrə boylanırsan. Zaman aynasının o üzündə qalan günlərin içində yaşayan adamların, o günlərə çökən addım səslərinin həsrətini çəkirsən. Elə adamlar var ki, onların ayaq səslərini, səsinin ahəngini, işığını, baxışlarını unuda bilmirsən. Bu adamlar sənin qohumların, doğmaların da ola bilər, heç tanımadıqların da. İmzasını kitablarda, qəzet-jurnal səhifələrində gördüyün, əsərlərini, yazılarını içinə çəkdiyin insanlar da yaddaş aynamızdan bizə boylanır.
Nahid Hacızadə - bu imza hər kəsə tanışdır, hər kəsə doğmadır, munisdir, dostdur. Zamanın yaddaşlarımıza yazdığı şəxsiyyətlərdən, vicdanlı, sədaqətli qələm sahiblərindən biri kimi Nahid Hacızadəni ədəbiyyat, sənət, mətbuat adamları çox yaxşı tanıyırlar.
Son bir ilə qədər Nahid müəllimi tez-tez “Azərbaycan” nəşriyyatının dəhlizlərində görürdük. Son dərəcə mədəni, diqqətli insan olan Nahid müəllim onu görən, tanıyan hər bir insanda özünə rəğbət hissi oyadırdı. Nahid müəllimin insana diqqətlə baxması, asta səslə salamlaşması, hal-əhval tutması burada işləyən hər bir adam üçün çox xoş idi. Biləndə ki, qarşındakı sadə insan deyil, Azərbaycan jurnalistikasının, ədəbiyyatının, ictimai həyatının parlaq simalarından biri Nahid Hacızadədir, ona heyranlıqla baxırdıq.
Çoxlarımız illər əvvəl Akademik Milli Dram Teatrının səhnəsində “Qisas qiyamətə qalmaz” tamaşasına baxıb. Biz özümüz də bu tamaşanı izləmişik. N.Hacızadənin qələminin qüdrətindən yaranan bu əsər Qarabağ müharibəsi mövzusunda yazılan ən dəyərli pyes kimi bu gün də öz əhəmiyyəti, bədii siqlətini, gücünü qoruyub saxlayır. Bu tamaşada rol almış xalq artistləri Zemfira Əliyeva və Həsənağa Turabov həyatda yoxdurlar. Artıq onların sırasına Nahid müəllim də qoşuldu. N.Hacızadə “qisas qiyamətə qalmaz” ümidilə yaşayırdı. Onu həyata bu ümid bağlayırdı... Ancaq təəssüf ki, həyat onu qoruya bilmədi. Əlbəttə, “yazıya pozu yoxdur” deyimi bir həqiqətdir. Qarabağ dərdi Nahid müəllimin qəlbində, sözün həqiqi mənasında, böyük yara açmışdı. O yaranı isə ancaq və ancaq zəfər müjdəsi sağalda bilərdi. Xalqın dərdinin yanında olmaq, hər gün şəhid atalarının əyilmiş qəddini, solan bənizini görmək, şəhid analarının yaşlı gözlərinə tamaşa etmək, nalə ilə dolu ürəyini duymaq asan iş deyil. Bunu bir insan asanlıqla çəkə bilməz əlbəttə. N.Hacızadə Respublika “Xatirə kitabı” redaksiyasının baş redaktoru vəzifəsində işləyərkən bu mənzərənin hər gün şahidi olurdu.
N.Hacızadənin 82 yaşı martın 14-də tamam olacaqdı. Uzun müddət ağır xəstəlikdən əziyyət çəkən, əli qələmdən iraq düşən, könlü söz ilə dolub-daşan Nahid müəllimin vəfatı xəbəri, sözün əsl mənasında, onun yaradıcılığını sevən, fəaliyyətini izləyənlər üçün ağır xəbər oldu. Söz adamının yaşı olmur ki... O, 100 yaşında da ruhən, daxilən cavandır, gəncdir, sözü-söhbəti yenidir.
Qeyd edək ki, Nahid Rəhim oğlu Hacıyev 1936-cı il martın 14-də Gədəbəyin Düzrəsullu kəndində anadan olub. Orta məktəbi Tovuzda bitirib. Bakıda Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb. O, burada Əli Sultanlı, Cəfər Xəndan, Muxtar Hüseynzadə, Məmməd Cəfər, Mir Cəlal Paşayev, Məmmədhüseyn Təhmasib kimi görkəmli ədəbiyyatşünas alimlərin məktəbini keçib. Bu şəxsiyyətlər elə bir ziyalı ordusu idi ki, onlarla sadəcə təmas qurmağın özü də böyük bir məktəbə bərabər olurdu. Ali məktəbi bitirdikdən sonra ilk iş yeri televiziya olub. Sonralar bir müddət nəşriyyatda çalışsa da, son iş yeri Respublika “Xatirə kitabı” redaksiyası olub. Qeyd etdiyimiz kimi, N.Hacızadə bu redaksiyanın baş redaktoru vəzifəsində çalışıb.
N,Hacızadəni yaxından tanıyanlar bildirirlər ki, o, ömrünü, qələmini təmənnasız olaraq xalqa həsr edib. Yazıçı, jurnalist, ictimai xadim kimi ömrünü ləyaqətlə, heç kəsə əyilmədən yaşayıb. Hədsiz dərəcədə qürurlu insan olan N.Hacızadə ən ağır günlərində belə, heç kəsin qapısını nə döyüb, nə də kiməsə imkan verib ki, onun adı ilə qapılar döysün. Çox təəssüflə qeyd edək ki, ömrünün sonlarını xəstəliklə baş-başa keçirən N.Hacızadənin qapısını çox az adam döyüb. Qələm adamları, yazıçı-şair, jurnalist dostlarının bir çoxu o, ağır vəziyyətdə yatanda qapısını döyüb əhvalını soruşmayıblar. Bu, ömrünü fədakarlıqla sözə, sənətə, ədəbiyyata, ictimai həyata həsr edən bir şəxsiyyətin, yazıçının layiq olduğu qiymət deyildi. Yaxın qohumu, görkəmli yazıçı və dramaturq Firuz Mustafanın həmişə onun yanında olduğu məlumdur. “Xatirə kitabı” redaksiyasının baş redaktoru Nəzakət Məmmədovanın Nahid müəllimə vaxtaşırı baş çəkməsilə bağlı xəbərimiz var.
N.Hacızadə 82 illik ömrünün çox böyük hissəsini ədəbiyyata, dramaturgiyaya, jurnalistikaya, xüsusən də televiziya jurnalistikasına həsr etmişdi. Bu gün maraqla baxdığımız televiziya tamaşalarının, dinlədiyimiz radio pyeslərin bir çoxu Nahid müəllimin AzTV-də rəhbər vəzifələrdən birində işlədiyi dövrdə lentə alınıb. Televiziya tarixinə həkk olunan proqramların xeyli hissəsinin ideya müəllifinin Nahid müəllim olduğunu çoxları bilir.
Bundan başqa, N.Hacızadə özü çox maraqlı dramaturq idi. Onun “Ömrün sorağında”, “Ömür gözləyir bizi”, “Məhəbbət yaşadır”, “Köçündən ayrılan durna” pyesləri Şəki, İrəvan və Bakı teatrlarında tamaşaya qoyulub. “Qisas qiyamətə qalmaz” pyesi isə Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrının hazırladığı ən uğurlu tamaşalardan biri olub. Xalq şairi mərhum Bəxtiyar Vahabzadə 1995-ci ildə bu əsərə tamaşa etdikdən sonra bir məqaləsində yazırdı: “Qisas qiyamətə qalmaz” tamaşası bu günün səsi kimi milli teatrımızdakı böyük boşluğu doldurur. Bu tamaşa əli qələm tutan bütün dramaturqlarımızı silkələməli, milli teatrımızın böyük ənənəsini yeni əsərlərlə özünə qaytarmalıdır”.
N.Hacızadənin ssenariləri əsasında həm də 30-a yaxın sənədli və bədii televiziya filmi çəkilib. Müəllifin “Son qəmin olsun, Vətən!”, “Qayalarda qalan səs” və “Yaşa, ey haqq” filmləri Qızıl Fonda daxil edilib. Maraqlıdır ki, N.Hacızadə lap gənclik çağlarından poeziyaya maraq göstərib. Onun şeirlərinə çoxlu sayda mahnılar bəstələnib. Tanınmış bəstəkarlardan Hacı Xanməmmədov, Adil Bəbirov, Cavanşir Quliyev, Tahir Əkbər, Səyavuş Kərimi onun sözlərinə musiqi libası biçiblər. Bəstəkar Eldar Mansurovun N.Hacızadənin sözlərinə bəstələdiyi “Qalx, qalx, ulu torpaq!” mahnısı xalq artisti Mübariz Tağıyevin ifasında neçə illərdir əzəmətlə səslənməkdədir. Bu mahnı Qarabağ müharibəsinin, müqəddəs torpaqlarımızın hünər və rəşadət himni kimi sevilir.
Təbiətindəki səmimiyyət qələminin vasitəsilə sözünə keçən və bunun da nəticəsində dəyərli əsərlər yaradan N.Hacızadə bildirirdi: “Tanrıma, taleyimə minnətdaram ki, ömrün bu çağına məni yetirdi”.
Mənəvi zənginliyi, qələminə sədaqəti və məsuliyyəti ilə fərqlənən N.Hacızadə illər əvvəl “Azərbaycanın əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adına layiq görülmüşdü. N.Hacızadə ömrünün az qala 40 ilə yaxınını radio və televiziyaya həsr etmişdi və böyük N.Hacızadə məktəbi yaratmışdı.
Məlumatlara görə, o, ədəbiyyata 1969-cu ildə “Ulduz” jurnalında çap edilən “Lirik miniatürlər”lə gəlib. İlk kitabı da 1972-ci ildə “Gənclik” nəşriyyatında çap edilib. “Bir ana tanıyırdım” adlanan bu əsəri ədəbi ictimaiyyət tərəfindən maraqla qarşılanıb və qədəmləri yüngül olub. Bunun ardınca, yazıçının dalbadal kitabları çap edilməyə başlayıb. Bu elə bir zaman idi ki, N.Hacızadənin işıq üzü görən kitabları 20, 30, 40, 45 min tirajla çap edilirdi. Bəzən kitab mağazalarında onu əldə etmək müşkülə dönürdü. Yazıçının müxtəlif illərdə yazdığı hekayə və povestləri təkcə Azərbaycanda deyil, o vaxt Sovet İttifaqının mərkəzi mətbuat orqanı sayılan “Moskovskiy komsomolets” qəzetində, “Nedelya” həftəliyində, “Oqonyok” jurnalında dərc olunurdu. N.Hacızadəni milyonlarla insan oxuyurdu. Ötən əsrin 70-80-ci illərində yazıçının kitabları Moskvadakı “Sovetskiy pisatel” nəşriyyatında rus dilində nəşr olunurdu. Azərbaycanlı müəllifin əsərləri vətənin sərhədlərini aşaraq dünya xalqlarının dillərinə tərcümə edilirdi.
Filologiya elmləri doktoru, professor Qəzənfər Paşayev yazıçı haqqında qələmə aldığı məqalələrinin birində “Deyirlər insan öz zamanının övladı olur. Burada bir həqiqət var. İnsan bəzən zamanın burulğanlarında, gündəlik qayğıların məngənəsində mütiləşir, sınır, zamanın hökmünə boyun əyərək dövrünün övladına çevrilir... Nahid müəllim “zamanın övladı” olmaqdan üstün çıxdı” - deyə yazırdı.
Artıq haqq dünyasına qovuşan N.Hacızadə köçündən ayrılan durnaya bənzəyir. Görəsən hansı səmtə, hansı yana üz tutur görkəmli qələm sahibi? Ömür onsuz da bir durna köçüdür. İnsan qara buludların bağrını yara-yara günəşi axtarır ömrü boyu. Taleyinin günəşinə isə ömrünün qürub çağında qovuşa bilir, Nahid Hacızadə kimi.
Ruhunuz şad olsun, ustad!
İradə SARIYEVA
