Rasif Bağırov: “Şəkərli diabetin qarşısının alınması üçün bütün parametrlər üzrə işlər görülməli, insanlarla lazımi izahedici söhbətlər aparılmalıdır”
Azərbaycanda son 7 ildə qeydiyyata düşən şəkərli diabet xəstələrinin sayı 100 min nəfər artıb. Görünən odur ki, bu xəstəlik hər il daha çox insanı əhatə edərək cavanlaşmaqdadır. Ölkə üzrə şəkərli diabet xəstəliyinə yoluxanların sayı artır. Belə ki, 2011-ci ildə bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin rəsmi qeydiyyatında 135 min 735 nəfər var idisə, hazırda bu say 242 min nəfəri ötüb. Bu isə Azərbaycanda hər yüz nəfərdən ikisinin şəkərli diabet xəstəsi olması deməkdir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2005-ci ildə şəkərli diabetlə bağlı Dövlət Proqramı hazırlananda Azərbaycanda 56 min nəfər belə xəstə var idi. Proqram qəbul olunduqdan sonra xəstələrin sayı durmadan artıb.
Maraqlısı isə budur ki, bu xəstəliyə yoluxanların beş faizə yaxını, yəni 9500 nəfərə yaxını 17 yaşınadək olan yeniyetmə va uşaqlardır. Şəkərli diabet xəstəliyinə yoluxanların 20 faizini 18-35 yaş arasında, 40 faizə yaxını 36-50, 33 faizini isə 65 yaşdan yuxarı insanlar təşkil edir.
Əksər hallarda insanlar şəkər xəstəliyini gizli keçirdiyindən, bəzi məqamlara diqqət etmələri vacibdir. Çünki orqanizmdə baş verən bir sıra dəyişikliklər şəkər xəstəliyinin xəbərçisi ola bilər.
Respublika Endokrinologiya Mərkəzinin direktoru Yusif İsmizadə mətbuata verdiyi açıqlamasında bildirib ki, hər il dünyada şəkər xəstələrinin sayı 10-12 faiz artır. Azərbaycanda isə çoxlu sayda insan şəkər xəstəsi olsa belə, bundan xəbərsiz olur və onların xəstəliyi məhz yoxlamalar zamanı üzə çıxıb. Buna görə də son 7 ildə qeydiyyata düşən şəkər xəstələrinin sayı 100 min nəfərdən artıq olub.
Ümumilikdə, ölkədə şəkərli diabet xəstələrinin sayının sürətlə artması nə ilə əlaqədardır?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən həkim Rasif Bağırovun fikrincə, bir sıra amillər burada müəyyən rol oynayır: “Şəkərli diabet xəstəliyində genetik meylliliyin də xüsusi rolu var. Yəni bir adamın ailəsində şəkərli diabet varsa, bunun qarşısını almaq üçün lazım olan bütün tədbirləri görmüş olsa, şəkərli diabetə tutulmaz. Ancaq insanlar həmişə sərbəst həyat tərzinə daha çox meyl göstərdiyinə görə çox vaxt elə şeyləri nəzərə almırlar. Genetik olaraq bunların valideynlərində, ailə üzvlərində varsa, hansı uşaqda, övladda o genetik kod özünü göstərirsə, müəyyən əlverişli şərait yaranan kimi onları bu xəstəlik tutur. Bu xəstəliyin artması əhalinin sayının artması ilə proporsional şəkildə gedir. Məsəl üçün, bir kişinin şəkərli diabeti varsa, bunun 4 uşağı varsa, ya 2-də, ya 3-də bu proses genetik yaranırsa, 1 artıq 3 olur. Yəni bu, sistem ilə qalxır. Digər tərəfdən, şəkərli diabetin yaranmasında müxtəlif şəraitlərin də rolu var. Əgər bu gün insan həddindən artıq əsəbi gərgin şəraitdə yaşayırsa, işləyirsə, şəkərli diabetin yaranması ehtimalı da artır. Çünki əsəbi gərgin olan insanlarda adi insanlara nisbətən normadan artıq insulin ifrazı çoxalır. Bu da kifayət qədər olandan sonra müəyyən dövrdə insulin ifraz edən hüceyrələr tədricən öz gücünü itirir və bir qədər meyllilik olanda da artıq insan tamamilə bu xəstəliyə tutulur. Ona görə də şəkərli diabetin qarşısının alınması üçün bütün parametrlər üzrə işlər görülməli, insanlarla lazımi izahedici söhbətlər aparılmalıdır. Profilaktik tədbirlər görüləndə bu xəstəliyin qarşısını almaq olur. Qida məsələlərinin burada çox böyük rolu var. Bizdə mütləq çörək, kartof qidasından istifadə edirlər. Bunlar da şəkərli diabeti tənzimləyən hüceyrələrin fəaliyyətini ağırlaşdıran, gərginləşdirən maddələrdir. Gün ərzində çoxlu miqdarda çörək və yaxud da kartof məhsulu yeyiləndə, bundan əlavə, müxtəlif şirin şeylər çox qəbul edəndə mədəaltı vəzi hüceyrələrinin fəaliyyəti getdikcə zəifləməyə başlayır. Yəni artıq gücü çatmır. Gücü çatmayanda və digər əlavə faktorlarda da pozulmalar olanda artıq şəkərli diabet inkişaf etməyə başlayır”.
Vidadi ORDAHALLI
