Azərbaycanda suyun 1 kubu 40 manata "başa gəlir"!(?)
2020-ci ildə Hesablama Palatasının 2019-cu ilin dövlət büdcəsinin xərclərinin icrasına dair hesabatında göstərilirdi ki, "Azərsu" ASC il ərzində dövlət büdcəsinə köçürdüyü vəsaitdən 39 dəfə çox dövlət büdcəsindən dotasiya alib.
Həmin vaxt suyun 1 kubmetrinin qiyməti 35 qəpik, çirkab axıdılmadına gorə xidmət isə hər kubmetrə görə 25 qəpik nəzərdə tutulurdu. Yəni ASC hər kubmetr suya görə əhalidən 50 qəpik ödəniş alırdı. Bu məntiqlə hesablayanda suyun 1 kubmetri hökumətə (0,50x39=19,5) 19,5 manata başa gəlirdi. Həmin vaxtdan indiyə qədər içməli suyun idarə edilməsində heç bir ciddi dəyişiklik baş verməyib. Ona görə həmin formula ilə hesablayanda indi 1 kubmetr su Azərbaycan hökumətinə 39 manata başa gəlir. Onun 1 manatını əhalidən alırlar, 38 manatını isə dövlət büdcəsi ödəyir.
Belədə isə Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin (ADSEA) İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidmətinin İdarə Heyətinin sədrinin müşaviri Aydın Abbasov jurnalistlərə danışdığı nağılda deyib ki, hazırda Azərbaycanda su tarifləri Xidmətin faktiki xərclərini tam qarşılamır, guya 1 kubmetr suyun istehlakçıya çatdırılması 1 manat 91 qəpiyə başa gəlsə də, mövcud tarif 70 qəpik təşkil edir. Bu ağ yalandır, 1 kub su hökumətə indiki tarif qiymətlərindən 10 fəfələrlə baha başa gəlir və bu real tarifi açıqlamaq sadəcə biyabırçılıq olduğundan, suyun real xərcləri gizlədilir, cəmiyyət üçün açıqlanmır. Çünki guya Azərbaycanda suyun 1 kubu 1 ton neftin hasilatından daha baha başa gəlir. Dünyada ən baha xərclərə hasil edilən Tümen neftidir ki, 45-50 ⁰C şaxtada 1 ton neftin hasilatı 40 dollara başa gəlir. Azərbaycanda isə bu xərc təxminən 20 dollar, yəni 38 manat təşkil edir. Amma bir ton (1 kub) suyun "hasilatı" (əslində çatdırılması) 39 manata başa gəlir. Bütün bu rəqəmlər onu göstərir ki, Azərbaycanda su təminatı ilə məşğul olan qurumlar, əvvəl "Azərsu" ASC, indi isə Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin (ADSEA) İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidmətinin İdarəsi korrupsiyanın içində boğulur. Bunu sıravi vətəndaşlar da müşahidə edə bilər. Bir neçə ay əvvəl yaşadığım qəsəbədə su xəttində qaza baş vermişdi. Uzun sürən zənglərdən sonra qəza xidnəti hadisə yerinə gəldi. Qəza xidməti heyətinin beş qalustuklu, cəmi 2 xüsusi iş forma geyinmiş üzvü var idi. Yəni bu qurumda 2 fəhləyə 5 rəhbər düşür. Adını nə istəyirsiniz qoyun, bu su idarəsinin minlərlə "ölü canları", xərclərində isə on milyonlarla korrupsiyası var, bu faktı biz əminliklə deyirik. Əksini iddia edənlərlə müzakirə açmağa hazırıq. Necə olur ki, su təchizatının bütün infrastrukturu hökumətin hesabına qurulur, su idarəsi bu infrastruktura yalnız xidmət edir, bununla belə qiymətlər ilbəil şişir? Üstəlik, su kəmərlərində tez-tez qəzalar baş verir, suyun keyfiyyəti aşağı səviyyədədir, Bakı şəhərinin bütün ərazisi fasiləsiz su ilə təmin edilə bilmir və s. Əlimizdə faktlar var ki, 100-150 manata başa gələn qəzanın aradan qaldırılması əməliyyatlarına 10 mindən 100 minə qədər vəsait aktılaşdırılaraq silinir. Məhz bunlara görə bir də eşidəcəyik ki, Bakıda suyun bir kubu 100 manat təşkil edir.
Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin (ADSEA) İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidmətinin İdarə Heyətinin sədrinin müşaviri Aydın Abbasovun deyəsən dünyadan xəbəri yoxdur, biz xəbərdar etmək istəyirik.
ABŞ-da fəaliyyət göstərən Amerika Membran Texnologiyaları Assosiasiyasının məlumatına görə, adi suyun bir kubmetrinin alınması xərcləri Amerikada 0,9 dollar olduğu halda, dəniz suyundan şirin su alınması xərcləri 1 kubmetr üçün 1,5-3 dollar təşkil edir. Bəzi şirkətlərdə isə bu rəqəm 0,8 dollara enib.
IBM şirkətinin dəstəyi ilə Səudiyyə Ərəbistanında qurulan yeni qurğu günəş enerjisi ilə çalışaır və nəticədə şirin suyun 1 kubmetri 0,5 dollara (bizim pulla 85 qəpiyə) başa gəlir. Alimlər texnologiyaları inkişaf etdirməklə bu rəqəmi daha da aşağı salmağa çalışırlar.
Belə çıxır ki, biz Səudiyyə Ərəbistanında çalışan həmin IBM şirkətini Bakıya dəvət etməliyik ki, dəniz suyunu şirinləşdirib, bizə 1 kubu 85 qəpiyə su satsın?! Qiymətlər də ilbəil artmaq əvəzinə azalar...
Azərbaycanda bütün dövlət şirkətləri İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidmətinin İdarəsinin (idarənin adı da Azərbaycan dili qanununa və ahənginə uyğun deyil) günündədir. Hamısı bir tərəfdən korrupsiyanın içində boğulur, digər tərəfdən isə dövlət büdcəsinə yük olur. Bunun yeganə çıxış yolu bütün xidmət göstərən dövlət şirkətlərinin özəlləşdirilməsidir. Hökumətin belə bir arqumenti var ki, o xidmətlərə və məhsullara tariflər tətbiq edir ki, əhalinin hamısının bu xidmət və əmtəələrə əli çata bilsin. Biz təklif edirik ki, su, qaz, işıq və s. satan dövlət şirkətlərinin hamısı özəlləşdirilsin və qiymətləri tənzimlənməzin, liberallaşdırılsın və rəqabətli mühit yaradılsın. O halda hökumət görsə ki, əhali bu əmtəələri özəl şirkətlərdən almaqda cətinlik çəkir, onda əhaliyə dotasiya versin ki, gedib işıq, su və qaz ala bilsin. Yəni indiyə qədər şirkətlərə verilən dotasiya indi əhaliyə verilsin. Onda bu məhsullara qənaət edənlərin də sayı artacaq.
Akif NƏSİRLİ
