Azərbaycanda apteklərdə satılan dərmanların keyfiyyəti barədə alıcıların fikirləri həmişə birmənalı olmur. Eyni dərmanların müxtəlif qiymətlərə satılması və ya eyni adlı, lakin müxtəlif istehsalçılara aid olan dərmanların keyfiyyəti barədə hər zaman mübahisələr var.
Xəstəxanalara üz tutan hər kəs əlində çanta öz dərmanlarını reklam etmək üçün gələn nümayəndələri də görür, o nümayəndələrlə əməkdaşlıq edən həkimləri də. Bu faktın özü çox zaman vətəndaşlarda dərmanların keyfiyyətinə şübhə yaradır. Xəstələr həkimin tanınmış preparatlar yerinə, bahalı “firma” dərmanları yazmasından narazılıq edirlər.
Ümumiyyətlə, son zamanlar dərmanlarla bağlı müxtəlif fikirlər səslənir. Milli Məclisin ötən iclasında məlum mövzu ilə bağlı müzakirə aparılıb.
Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin iclasında çıxışı zamanı Komitə sədri Əhliman Əmiraslanov deyib ki, bu gün həkimlərlə dərman satışı ilə məşğul olan şirkətlərin əməkdaşlığı var: “Həkim və dərman satışı ilə məşğul olan şirkətlər arasında sövdələşmələr olur. Hər addımda bunun şahidi oluruq. Bəzən lazım olmayan dərmanlar xəstələrə yazılır”.
Komitə sədri onu da qeyd edib ki, bu gün ölkədə dərman vasitələri ilə bağlı problemlərin əsas səbəbi daxili istehsalın olmamasıdır.
Həmçinin, vətəndaşların özləri üçün gətirdiyi dərmanlara məhdudiyyətin qoyulması məsələsi də müzakirə edilib. Ə.Əmiraslanov bildirib ki, insanlar qiymət fərqinə görə və yaxud da dərmanın keyfiyyətinə şübhə ilə yanaşması səbəbi ilə xaricə gedib özü üçün dərman alıb gətirirsə, ona konkret say məhdudiyyəti qoymaq doğru deyil: “O adam özü üçün aldığı dərmanı aptekə vermir ki, ya satmır ki. Belə hal ola bilərsə, bununla bağlı xüsusi araşdırma aparılmalıdır. Lakin hansısa şəxsin ölkəyə özü üçün gətirdiyi dərmana say məhdudiyyəti qoymaq doğru deyil”.
Qeyd edildiyi kimi, son zamanlar dərmanlarla bağlı narazılıqlar artıb. Dərmanların keyfiyyəti, qiyməti, həkimlərin şirkətlərlə əlbir olub xəstəyə firma dərmanı yazması kimi problemlər mövcuddur.
“Dərmanı ölkəyə idxal edən firmalar tibbi təyinatlı kommersiya müəssisələridir ki, onların da maraqları biznes maraqlarıdır, ona görə də…”
Həkim ekspert Pərvanə Mustafayeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, keyfiyyət parametrləri aşağı olan dərmanların Azərbaycana idxalına imkan verilməməlidir və insanlar bu dərmanlardan əziyyət çəkməməlidirlər: “Dünyanın istənilən ölkəsində həkimlə dərman firmaları arasındakı əməkdaşlıqda əsas məqsəd elmdən çox kommersiya məsələsidir. Məlumat üçün deyim ki, ölkəyə dərman dövlət yox, ancaq kommersiya firmaları tərəfindən gətirilir. Kommersiya firmaları tərəfindən ölkəyə gətirilən digər dərmanlar müxtəlif ölkələrdə istehsal olunur. Həkimlərin dərman firmaları ilə münasibətlərinə gəlincə, bir neçə il öncəyə qədər bu məsələlər aktual idi. Ancaq indiki şəraitdə, demək olar ki, yox səviyyəsindədir. Çünki firmaların çoxu iflas etdi, bu gün maddi durumları elə də yaxşı deyil. Tarif Şurasının müdaxiləsindən sonra bu sahədə vəziyyət dəyişdi. Həkimlərin dərman firmaları ilə əməkdaşlığı beynəlxalq təcrübədə də var. Məsələn, Amerikada dərman firmaları həkimlərlə əməkdaşlıq edir və xəstələr üçün həmin firmaların dərmanlarından daha çox istifadə etdikləri halda həkimlərin məzuniyyət və müəyyən məsələlərinin sponsorluğunu edirlər. Bu cür stimullaşdırıcı tədbirlər dünyanın istənilən ölkəsində mövcuddur. Ancaq bizim ölkəmizdə bu anormal şəkil alıb. Açığı, bu məsələ bir az da şişirdilib. Əslində dərman firmalarının dərman haqda məlumat daşıyan şəxsləri həkimin yanına gəlir, yeni dərmanlarla bağlı həkimi məlumatlandırır, təlimatları gətirir, dərman bazarında bu cür yeni dərmanın olduğunu bildirir. Əslində kontakt bununla bağlıdır. Hər bir firma istəyir ki, onun dərmanı daha çox yazılsın. Bu bir kommersiya marağıdır. Çünki dərmanı ölkəyə idxal edən firmalar tibbi təyinatlı kommersiya müəssisələridir ki, onların da maraqları biznes maraqlarıdır. Ona görə də bu məsələlərə yanaşma təsəvvürləri bir az yanlışdır”.
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, Azərbaycanda dərman istehsalı mümkün ola bilər. Ancaq bu uzun müddət və maliyyə tələb edir. Yaxşı olar ki, daha çox tələb olunan qan təzyiqini salan, şəkərli diabeti olanlar üçün həb, allergiya və digər preparatlar ölkə daxilində istehsal olunsun. Gündəlik istifadə edilən dərmanların (antibiotik, ağrıkəsici, soyuqdəymə əleyhinə olan və s.) istehsalı üçün çalışmaq olar. Bu kimi məsələlərə diqqət edilməlidir.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, xaricdən dərman gətirməyə məhdudiyyət qoyulması düzgün deyil. Vətəndaşların gətirdiyi dərman preparatları ölkənin dərman bazarına, dərman bazarının dövriyyəsinə təsir göstərmir: “Bir şəxsin bir dərmandan 3-5 qutu gətirməsi ticarət məqsədi daşıya bilməz. Əksər insanlar xaricə gedəndə uşaqları üçün vitaminlər alıb gətirir. Bunun üçün həkimin resept yazmasına ehtiyac yoxdur. Ümumiyyətlə, dərman sahəsində yaşanan problemlərə son qoymaq lazımdır. Aidiyyəti qurumlar dərman məsələsinə biznes məqsədilə deyil, əhalinin sağlığı baxımından diqqət etməlidir. Dərmanların keyfiyyətinə xüsusi önəm vermək lazımdır”.
Günel CƏLİLOVA
