Bu gün Azərbaycan üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən məqamlardan biri də regionda onun iqtisadi-siyasi mövqelərini daha güclü hala gətirəcək layihələrin həyata keçrilməsi, eyni zamanda buna paralel olaraq işğalçı Ermənistanın təcridinin daha da dərinləşməsidir. Bu xüsusda mühüm layihələrdən biri də Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttidir və onun bu ayın sonunda tam istifadəyə verilməsi gözlənir.
Daha bir mühüm məsələ “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizidir. Bu layihənin həyata keçrilməsi istiaqəmtində mühüm addımlar atılır və məsələ İran-Rusiya-Azərbaycan dövlət başçılarının ilin sonuna kimi keçrilməsi nəzərdə tutulan növbəti sammitində müzakirə ediləcək.
Rusiya dövləti başçısının köməkçisi Yuri Uşakov artıq belə bir görüşün olacağını təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, Rusiya prezidenti Vladimir Putin, planlaşdırıldığı kimi, ilin sonunadək İrana səfər edəcək, orada keçiriləcək İran-Rusiya-Azərbaycan formatında üçtərəfli görüşdə iştirak edəcək. İranın Azərbaycandakı səfirliyinin təmsilçisi Məmmədrza Nəcəfi isə bildirib ki, görüşün bu il noyabrın 1-də Tehranda keçirilməsi gözlənir. Xatırladaq ki, prezidentlərin üçtərəfli formatda ilk görüşü Bakıda baş tutub. Burada da “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. Erməni mediası isə yazır ki, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi İrəvanın bölgədə mövqelərini daha zəif hala gətirəcək. Çünki əvvəllər İrəvan İrandan gələn dəmir yolu xəttinin onun ərazisindən keçəcəyinə ümid edirdi. Amma “Şimal-Cənub” dəhlizi artıq bu ümidəlrin üstündən xətt çəkir və belə vəziyyətdə Ermənistanın təcridi daha da dərinləşəcək.
Ermənistandan fərqli olaraq, İran və Azərbaycan arasında dəmir yolu əlaqələrinin qurulması istiqamətində fəal iş gedir. Söhbət Astara(Azərbaycan)-Astara(İran) dəmir yolundan gedir. Yolun İran tərəfində tikintisi davam edir. Artıq Azərbaycanla İran Astara(Azərbaycan)-Astara(İran) dəmir yolu layihəsinin həyata keçirilməsi üçün 60 milyon avro həcmində investisiya yatırıb. İran Dövlət Dəmir yolları idarəsinin rəsmi nümayəndəsi Səid Məhəmmədzadənin sözlərinə görə, Astara-Astara dəmir yolundan, yük terminalından və stansiyadan hər iki dövlət birgə istifadə edəcək. S. Məhəmmədzadə onu da vurğulayıb ki, Rəşt-Astara dəmir yolunun çəkilişi 1 milyard dollara başa gələcək: “Azərbaycan tərəfi iqtisadi-texniki əsaslandırmadan sonra bu layihəyə 500 milyon dollar yatırmaq fikrini bildirib. Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu xətti İran mallarını Rusiyaya, Gürcüstana, Ukraynaya, Polşaya və başqa ölkələrə ixrac etmək imkanı yaradacaq. Bundan başqa, bu yol Azərbaycan vasitəsilə Rusiya və İranın dəmir yolları sistemlərini birləşdirəcək ki, bu da Avropaya və əks istiqamətə yükdaşımanı təmin edəcək“. S. Məhəmmədzadə “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC ilə sıx işgüzar əlaqədə olduqlarını da bildirib. Qeyd edib ki, tikinti prosesində meydana çıxan problemlər qarşılıqlı şəkildə və operativ olaraq həll edilir.
Qeyd edək ki, “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin sədri Cavid Qurbanov bildirib ki, Astara-Astara dəmir yolu xətti üzrə Azərbaycanda tikinti işləri yekunlaşıb, Astara çayı üzərində dəmir yolu körpüsünün inşası başa çatdırılıb. İran ərazisində tikinti işləri isə davam etdirilir. Bu yolla yük qatarlarının hərəkətinə noyabrın sonunda başlanacaq. Məhz bu vəziyyət Azərbaycana yükdaşımalardan böyük gəlir əldə etmək imkanı verəcək. Digər tərəfdən, bununla Bakıdan Naxçıvana dəmir yolu xətti yaradılacaq. Elə bu günlərdə Cavid Qurbanov da bildirib ki, bu xəttin yaradılması Türkiyə və ya İran üzərindən mümkündür: “Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti istifadəyə verildikdən sonra Qarsdan Sədərəkə dəmir yolu xətti çəkilə bilər. Bu layihənin dəyəri 2-2,5 milyard dollar təşkil edir. Türkiyə dövlətinin bu maliyyəni nə vaxt ayıracağı məlum deyil“. C.Qurbanovun sözlərinə görə, Bakıdan Naxçıvana dəmir yolu əlaqəsinin yaradılmasını İran istiqamətindən də həyata keçirmək mümkündür: “İranda “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi tikildikdən sonra bu ölkədən keçərək 1450 kilometr məsafəni qatarla Bakıdan Naxçıvana qət etmək mümkün olacaq. Bu yolun maliyyə dəyəri 1 milyard dollar təşkil edir. İran tərəfi yolun torpağını almağı öhdəsinə götürüb. Bütün bu tikinti işləri yekunlaşandan sonra İrandan keçməklə, yəni 1450 kilometr ötməklə Bakıdan Naxçıvana məsafə qət edə biləcəyik. Dövlət başçısı da bu layihənin reallaşmasında maraqlıdır“.
Digər tərəfdən onu da qeyd edək ki, “Şimal-Cənub” dəhlizi tam formalaşdıqdan sonra Azərbaycanla İran arasında ticarət dövriyyəsində kəskin artım müşahidə ediləcək. Eyni zamanda Astara-Astara dəmir yolu xəttinin istismara verilməsi ilə Fars Körfəzi ilə Avropanın ucqar limanları arasında birbaşa əlaqə yaranacaq. İranı Azərbaycan vasitəsilə Rusiya və Avropa ilə birləşdirəcək Rəşt-Astara dəmir yolunun inşası isə hər iki dövlətin iqtisadi və ticarət əlaqələrini daha da möhkəmləndirəcək.
Tahir TAĞIYEV
