Hərb müstəvisində Azərbaycanın gedərək Ermənistanı daha böyük fərqlə üstələməsi fonunda İrəvanın artıq danışıqlar masasında Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində real addımlar atmasının vacibliyinə dair çağırışlar artır. Bu mövqedə olanlar bildirir ki, indi əsgəri baxımdan kifayət qədər güclü olan Azərbaycan işğal altındakı əraziləri güc yolu ilə qaytarmağa qərar versə, Ermənistan gözlənildiyindən də böyük itki verəcək.
Çünki Azərbaycanın əlində indi ən müasir hərbi texnikalar cəmləşdiyi halda, Ermənistan yalnız ötən əsrin köhnə silahları ilə döyüş apara bilər. Bu səbəbdən hesab edilir ki, İrəvan üçün ən məqbul variant məhz danışıqlar masasında Ermənistanın əməli addımlar atmasıdır. Qeyd edilən səpkidə Ermənistanın özündə də mövcud hakimiyyətə ünvanlanan çağırışlar artır. Məsələn, "Jamanak" qəzeti yazır ki, Qarabağ münaqişəsinin güc yolu ilə çözülməsinə cəhd Ermənistan üçün indiki şərtlər daxilində qətiyyən məqbul deyil: "Ordu indiki hakimiyyətin siyasəti nəticəsində gedərək zəifləyir. Şəxsi heyət çatışmır, əldə olan hərbi texnikanın böyük əksəriyyəti çox köhnədir və başqa ölkələrdə istismardan çoxdan çıxarılıb. Azərbaycan isə hərbiyə hər il milyardlarla dollar ayırır, ən yaxşı texnologiyalar almağa çalışır. Bunun təsdiqi ötən ilin aprelində özünü göstərdi".
Əslində, Azərbaycanın güc baxımından da Ermənistanı çox geridə qoyması beynəlxalq miqyasda da xüsusi olaraq vurğulanır. Məsələn, "Global Firepower" təşkilatının son araşdırmalarında Azərbaycan Silahlı Qüvvələri "dünyanın ən güclü ordusu" reytinqində 59-cu yeri tutub. Qonşu Gürcüstan reytinqdə 80-cı, Ermənistan isə 95-ci pillədə qərarlaşıb. Xatırladaq ki, "Global Firepower Index" reytinqi dünyada ən məşhur və nüfuzlu reytinq hesab edilir. Onun məlumat bazasının məqsədi dünya silahlı qüvvələri haqqında informasiya toplamaq, təhlil aparmaq və çıxarışlar etməkdir. Dövlətlərin hərbi qüvvələrini müqayisə etmək üçün "Global Firepower Index"in müəllifləri mürəkkəb qiymətləndirmə metodikasından istifadə edir ki, burada 50-dən artıq müxtəlif amillər nəzərə alınır. Bütün qiymətləndirmələr bir daha Azərbaycanın Ermənistandan hərbi sahədə çox irəlidə olduğunu aydın şəkildə meydana qoyur. Ermənistan rəhbərlyinin silahlanma məsələsində Azərbaycanla ayaq uydurmağa çalışdığını bildirməsi, müasir silahlar aldığını iddia etməsi isə reallıqdan çox uzaqdır və indi düşmən ölkənin özündə belə bu yalanlara inanlar az tapılır. Qeyd edilən xüsusda Londonda mənzillənmiş analitik Treysi Cerman Ermənistanın "168 jam" qəzetinə açıqlamasında məsələni daha maraqlı şəkildə qoyur: "Erməni tərəfinə Azərbaycanın aldığı silahlara bərabər silahlar və hərbi texnika verilirdisə, o zaman nəyə görə erməni tərəfi apreldə döyüşü uduzdu?". Onun sözlərinə görə, erməni tərəfinin Azərbaycanın ancaq İsraildən aldığı hərbi texnikada üstünlüyünün olduğu haqda dedikləri də həqiqətə uyğun deyil. Çünki Azərbaycana başqa miqyasda və keyfiyyətdə silah-texnika verirlər, Ermənistana isə başqa: "Mən yada salıram ki, Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan ötən ilin aprel günlərində Berlində demişdi ki, erməni tərəfi 80-ci illərin silahları ilə döyüşür. Bu da mahiyyətcə o deməkdir ki, Rusiya Ermənistana ucuz qiymətə köhnə, işlənmiş texnika verir. Azərbaycana isə bazar qiymətlərinə ən yeni silahlar satılır. Azərbaycanın müdafiə qabiliyyətində əsas amil bax budur". Bu arada onu da xatırlatmaq yerinə düşərdi ki, aprelin 26-da Rusiyadan Azərbaycana gəmilərlə yeni silah və texnika gətirilib. Müdafiə Nazirliyi Rusiyadan gətirilən yeni silah-texnika partiyasından ancaq BTR-82A zirehli transportyorlarını nümayiş etdirib. Qalan silahların nədən ibarət olduğu açıqlanmayıb. Amma ehtimal edilir ki, Azərbaycan Rusiyadan növbəti dəfə yeni silahlar alıb və onlardan Ermənistanda ümumiyyətlə yoxdur.
Digər tərəfdən cəbhədə baş verən son hadisələr də əslində Ermənistana Rusiyanın yalnız köhnə silahlar verdiyini bir daha təsdiqləmiş oldu. Məlumat verildiyi kimi, cəbhədə təxribat xarakterli fəaliyyətini davam etdirən Ermənistan silahlı qüvvələri bu günlərdə ordumuzun nəzarətində olan ərazilərə "OSA" zenit raketləri atıb. Amma raketlərin heç biri hədəfə dəyməyib. Məsələni şərh edən hərbi ekspertlər bildirir ki, bu halın özü də çox şeydən xəbər verir. Məsələn, ehtiyatda olan polkovnik Kamal Hüseynov vurğulayır ki, Ermənistanda olan bu tip texnika çoxdan köhnəlib və raketləri də artıq istismar müddətini başa vurub: "Erməni tərəfi hələ bir neçə il əvvəl bu modifikasiyadan olan raketlərin modernləşdirilməsinə cəhd göstərmişdi. Lakin sonradan özlərinin də etiraf etdiklərinə görə, maliyyə problemləri ucbatından onlar bu planı həyata keçirə bilmədilər. Məndə olan məlumata görə, raketin birinin boş əraziyə düşməsi bir tərəfə, peşəkarlıq və bacarıq səviyyələri "həmişə yüksək olan" erməni hərbçiləri digər raketlə öz pilotsuz uçuş aparatlarını da məhv ediblər".
Ehtiyatda olan digər polkovnik İlqar Əliyev də bu fonda qeyd edir ki, cəbhədə vəziyyəti gərginləşdirmək məqsədilə təxribat xarakterli fəaliyyətini davam etdirən Ermənistan silahlı qüvvələrinin "OSA" zenit raket kompleksindən istifadə etməsi barədə yayılan xəbər qətiyyən təəccübə səbəb olmayıb. O bildirib ki, birincisi, bu raketlər istifadə müddəti bitmiş, anbarlarda qalıb pas atmış sınıq-salxaq qurğulardır. Həmin komplekslər öz taktiki-texniki xarakteristikalarına görə Azərbaycan ordusunda olan hərbi texnika ilə heç müqayisə də edilə bilməz: "İkincisi, tərifləri göyə ucaldılan Ermənistan hərbçilərinin buraxdığı raket boş əraziyə düşüb. Maraqlandım və öyrəndim ki, həmin gün düşmən 3 raket atıb. Keçmiş hərbçi olaraq, dostlarla əlaqə saxlayıb hadisənin mahiyyətini öyrənəndə məşhur fransız filmini xatırladım. Həmin filmdə çəpgöz əsgər səhvən öz təyyarələrini vurduğu kimi, erməni də buraxdığı raketlə öz PUA-nı vurub yerə salıb. Maraqlısı odur ki, "quşu gözündən vurmaqla" qürrələnən erməni mütəxəssislərinin buraxdığı raketlərdən heç biri hədəfə çatmayıb və hamısı boşa çıxıb. Raketlərlə hansısa hədəfi vurmaq istəyiblər, amma sapandla PUA-larını məhv ediblər". Onun sözlərinə görə, öz PUA-sını məhv edən, eləcə də boşa çıxan üçüncü raket də öz səngərləri üzərində partladığından, mövqedə olan düşmən əsgərləri və Xocavənddəki erməni əhalisinin böyük qorxu və təşvişə düşməsi gələn məlumatlar içərisindədir.
Beləliklə, səslənən hərbi şərhlərdən bir daha bəlli olur ki, əvvəla, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Ermənistan ordusunun ixtiyarında olan texnika və döyüş sursatları həqiqətən çox köhnədir. İkincisi, erməni ordusunun peşəkarlıq səviyyəsi çox aşağıdır. Təbii ki, bu şəraitdə Qarabağ münaqişəsinin yenidən alovlanması, dəfələrlə deyildiyi kimi, Ermənistan üçün əsl fəlakətə çevrilərdi.
Baş verənləri şərh edən Ermənistanın "Lragir" saytı isə yazır ki, Moskvanın İrəvana münasibətdə sərt mövqe tutmağa başlaması Ermənistnın durumunu daha da pisləşdirir: "Moskvanın Azərbaycana silah satması Ermənistanla münasibətləri daha da soyudub. Bu xüsusda Gümrüdəki rus bazası Ermənistan üçün getdikcə təhlükə mənbəyinə çevrilir. İddia edilir ki, bu baza Ermənistanın təhlükəsizliyinin zəmanətidir və Türkiyəyə qarşı istifadə olunur. Lakin bu bazanın Ermənistanın təhlükəsizliyində heç bir rol oynamadığını deyənlər də var. Məhz bu bazaya görə Gümrüdəki vəziyyət həmişə təhlükəli olub. İndiyə qədər bazadakı rus hərbçilərinin özbaşınalığı, qətlə yetirilməsi, eləcə də Gümrü sakinlərinin qurbana çevrilməsi kimi hadisələr yaşanıb. Məlumdur ki, bu baza Rusiyanın regionda hərbi təsirini təmin edir və Moskvanın Yaxın Şərqdəki əməliyyatlarına dəstək rolunu oynayır. Yəni baza Ermənistandan çox Rusiyaya lazımdır". Sayt 102-ci bazanın Ermənistana xarici müdaxilə təhlükəsi yaratdığını da qeyd edib: "Yaxın Şərqdəki coşqun hadisələr fonunda bu baza hədəf ola bilər. Suriyada ABŞ-Rusiya qarşıdurması güclənir və bu mübarizədə Ermənistan ilk növbədə rus bazasına görə Amerika üçün "düşmən cəbhəsi"ndə yer alan ölkədir. ABŞ-Rusiya mübarizəsində Gümrüdəki hərbi baza amerikalıların hədəfinə çevrilə bilər. Suriyanı bombalayan Amerika göstərdi ki, Rusiyanın olduğu istənilən yeri vurmaq iqtidarındadır". Qeyd olunur ki, belə vəziyyətdə Qarabağda müharibə yenidən alovlansa, Ermənistanın Rusiya bazasına güvənməsinə qətiyyən hansısa əsas yoxdur: "Bunun real təsdiqi də ötən ilin aprel döyüşlərində özünü göstərdi. Rusiya bazası Ermənistan üçün daha çox təhdid yaradır. Belə vəziyyətdə Ermənistan döyüş meydanında tək qaldığını da anlamalıdır". Hazırda Ermənistanda bu fikir birmənalı hakimdir ki, Azərbaycan döyüş meydanında məhz Ermənistanın tək buraxılmasına çalışır. Ondan sonra isə erməni ordusuna qarşı hərbi əməliyyatlarda Azərbaycan istədiyi nəticələri əldə etməkdə heç bir ciddi müqavimətlə üzləşməyəcək. Ermənistanda əksəriyyət gözəl bilir ki, bu ölkənin Azərbaycanla müharibə apara biləcək qədər real gücü, imkanı, resursları yoxdur. Digər tərəfdən məlum həqiqətdir ki, Azərbaycanda mövcud olan ən müasir raket və artilleriya sistemləri nəinki işğal olunmuş ərazilərimizdə, həmçinin Ermənistanda yerləşən bütün strateji və hərbi obyektləri yerlə-yeksan etməyə qadirdir. Bu vəziyyət də erməni cəmiyyətində indi böyük narahatlıq yaradan əsas məqamlardan sayılır. Erməni mediası bununla bağlı yazır ki, artıq Ermənistan xalqı Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən yorulub, həm də gedərək onun təhlükəsizliyinə böyük təhdid yaratdığını görür. Belə vəziyyətdə əhalinin böyük əksəriyyəti hakimiyyəti danışıqlara, problemin sülh yolu ilə həll edilməsinə çağırır. Çünki Dağlıq Qarabağ münaqişəsi sadə ermənilərə hərtərəfli mənfi təsir edir. Ermənilər hər dəfə çoxlu itkilərə məruz qalır, ölkə əhalisinin yaşayış səviyyəsi gündən-günə aşağı düşür. Bütün bunların kökündə ilk növbədə Qarabağ konfliktinin dayanması isə Ermənistanda çoxdan etiraf edilir. Başqa bir tərəfdən, ötən illər ərzində Azərbaycanın, hərb müstəvisi də daxil olmaqla, bütün istiqamətlər üzrə Ermənistanla müqayisədə çox güclənməsi də düşmən ölkədə diqqətdən yayınmır. Elə bu səbəbdən Ermənistanda da gedərək daha çox sayda insan hesab edir ki, Azərbaycanla vuruşmaq əvəzinə, oturub onunla danışıqlar aparmaq İrəvana daha çox şey qazandırardı.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.