ABŞ-ın yeni prezidenti Donald Trampın 7 İslam ölkəsindən gələn miqrantların ABŞ-a girişini məhdudlaşdırması təkcə siyasi yox, həm də iqtisadi müstəvidə ən çox müzakirə olunan mövzulardan birinə çevrilib. Çünki bu addım beynəlxalq ticarətə də təsir göstərmək, eyni zamanda son aylarda xeyli güclənən dolların mövqeyini əsaslı dərəcədə sarsıtmaq iqtidarındadır.
İndilikdə isə Donald Trampın müsəlman miqrantlara qarşı mövqeyi, ABŞ-ın özü də daxil olmaqla, bütün dünya boyu geniş etirazlara yol açıb. Düzdür, Donald Tramp bəyan edib ki, kütləvi informasiya vasitələri onun miqrasiya ilə bağlı qərarlarını təhrif edib. Trampın bu barədə yaydığı xüsusi açıqlamada bildirilir: "Açıq və aydın demək istəyirəm ki, bu, müsəlmanlara qarşı yönələn qadağa deyil. Bu məsələni dinlə bağlamaq olmaz. Söhbət təhlükəsizlikdən və terrorun qarşısının alınmasından gedir. Dünyada müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi 40-dan çox ölkə mövcuddur ki, onlara qarşı heç bir məhdudiyyət tətbiq olunmayıb".
Qeyd edək ki, Tramp İraq, İran, Sudan, Yəmən, Liviya və Somali vətəndaşlarının 90 gün ərzində ABŞ-a daxil olmasının qadağan edilməsi barədə fərman imzalayıb. Trampın fərmanına əsasən, Suriya qaçqınlarının ABŞ-a girişinə qeyri-müəyyən müddətdə qadağa qoyulub. Bundan əlavə, Tramp qaçqınların ABŞ-da yerləşdirilməsi barədə proqramı 120 gün müddətinə dayandırıb. Sənədə əsasən, 2017-ci ildə başqa ölkələrdən qəbul ediləcək qaçqınların sayı 50 minə qədər məhdudlaşdırılacaq. Keçmiş prezident Barak Obama administrasiyası dövründə bu rəqəm 120 min idi. Bundan sonra Vaşinqtonda Donald Trampın miqrasiya siyasəti əleyhinə nümayiş keçirilib. Ağ Evin qarşısında toplanmış minlərlə insan sığınacaq axtaran insanlarla həmrəylik nümayiş etdirib. Aksiya iştirakçıları Trampın miqrasiya ilə bağlı son fərmanlarının qəbuledilməz olduğunu bildirib. Respublikaçı senatorlar Con Makkeyn və Linds Qrem də prezidentin miqrasiya haqqında fərmanını tənqid edib. Makkeyn və Qremin fikrincə, fərman ABŞ-ın təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə deyil, terrorçuların aktivləşməsinə gətirib çıxaracaq. Trampın bu fərmanı Boston federal məhkəməsi tərəfindən dayandırılıb və hakim, şəhərdəki Logan Beynəlxalq Hava Limanındakı gömrük rəsmilərinə sözügedən ölkələrdən gələn viza sahiblərinə ölkəyə giriş icazəsi vermək göstərişi verib.
Trampın Böyük Britaniyaya gözlənilən səfərinə qarşı da aktiv iş gedir və buna görə yaradılan petisiyanı 300 min nəfər imzalayıb. Onlar Trampın mövqeyinin qəbuledilməz olduğunu bildirir. Fransa xarici işlər naziri Jan-Mark Eyro Trampı miqrasiya siyasətini sərtləşdirməsi ilə əlaqədar tənqid edib. O deyib ki, terrorizm təhlükəsi qarşısında qorxu qaçqınları yerləşdirməkdən imtina etməyə əsas ola bilməz. Jan-Mark Eyro bildirib ki, qaçqınların qəbulu həmrəylikdən doğan borcdur: "Terrorizmin vətəndaşlığı yoxdur. Diskriminasiya cavab ola bilməz". Almaniya kansleri Angela Merkel ABŞ ərazisinə müsəlman əhalinin üstünlük təşkil etdiyi ölkələrdən səfərlərə qadağa qoyulmasını tənqid edib. Almaniya hökumətinin təmsilçisi Şteffen Zaybert bildirib ki, Merkel terrorizmlə aktiv mübarizəni zəruri sayır, ancaq bunun milli və dini mənsubiyyətinə görə insanlardan şübhələnmək üçün əsas vermədiyinə əmindir.
Müsəlman ölkələri də Trampın qərarına etiraz edir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, baş verənlər dünya iqtisadiyyatına, o cümlədən də dolların mövqeyinə təsir edir. Dollar Trampın bəzi qaçqınlara məhdudiyyət tətbiq etmək barədə verdiyi fərmandan və dünya liderlərinin reaksiyasından sonra ucuzlaşır. ABŞ valyutasının 10 əhəmiyyətli pul qarşısındakı gedişini göstərən "Bloomberg Dollar Spot" indeksi 0.3 faiz düşüb. Əksər valyutalar dollar qarşısında bahalaşır. Belə vəziyyət beynəlxalq ticarət risqlərinin artmasından və investorların dollardan üz çevirməsindən qaynaqlanır. Ümumiyyətlə, gözlənir ki, Trampın siyasi və iqtisadi gedişləri bundan sonra dolları daha da ucuzlaşdırsın. Tramp özü də baha dollar istəmir və dəfələrlə bildirib ki, dolların məzənnəsi şişirdilib: "Hazırda dolların məzənnəsi şişirdilib, bunun əsas səbəblərindən biri də Çinin öz milli valyutasının məzənnəsinin aşağı səviyyədə saxlanmasına yönəlmiş addımlarıdır". Bu arada Trampın gömrük islahatları məsələsində Respublikaçılar Partiyasından fərqli mövqeyi olduğu üzə çıxıb. Belə ki, prezident Konqresin Nümayəndələr Palatasının respublikaçı spikeri Rol Rayanın təklif etdiyi gömrük rüsumları ilə bağlı layihəni tənqid edib. Rayanın təklifinə görə, ABŞ idxala gömrük rüsumları tətbiq etməli, ixracla məşğul olan şirkətlərin isə vergi yükünü azaltmalıdır. Lakin bu vergi islahatı ABŞ-ın xarici ticarət modelini, həmçinin ölkəyə və ölkədən dollar axını balansını radikal şəkildə dəyişə bilər.
"Deutsche Bank"ın hesablamasına əsasən, bu model dolları ən azı sərt şəkildə daha 15% bahalaşdıra bilər. Tramp partiyadaşlarının təklifinin relalaşdırılmasını qeyri-mümkün sayıb. O, bir daha dolların həddən artıq güclü olduğunu və bu fonda Çin yuanının "daş kimi düşdüyünü" deyib: "Dolların həddən artıq güclü olması üzündən bizim şirkətlər onlarla rəqabət apara bilmir". Məhz Trampın gömrük məsələsində fərqli mövqeyi də dolları dəyərdən salacaq əsas amillərdən sayılır. Trampın mühafizəkar siyasəti neftin də qiymətində kəskin artımlara imkan verən hal sayılır və bu da dollara təsirsiz ötüşməyəcək.
Nahid SALAYEV
