Azər Həsrət: "Artıq Kremldə vəziyyətin gərginliyinin fərqindədirlər"
Serbiya Prezidenti Aleksandr Vuçiç hesab edir ki, Rusiya Ukraynadakı müharibəni dayandırmazdan əvvəl Donetsk və Luqansk üzərində tam nəzarəti ələ keçirməyə çalışa bilər.
Vuçiç Rusiyanın məğlub edilməsinin asan olmayacağını vurğulayır və Rusiyanın nüvə dövləti olduğunu xatırladır. Onun fikrincə, müharibədə tərəflərdən birinin tam məğlubiyyətinə deyil, kompromis əsaslı siyasi həllə ehtiyac var.
Serbiya lideri həmçinin mövcud vəziyyətin daha genişmiqyaslı müharibəyə çevrilə biləcəyindən narahatlığını ifadə edir. O hesab edir ki, sülhün əldə olunması üçün beynəlxalq səviyyədə daha ciddi təşəbbüslər göstərilməlidir.
Vuçiçin açıqlamasının əsas mesajı ondan ibarətdir ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin hərbi yolla tam həll edilməsi real və asan görünmür. Buna görə də tərəflərin güzəştlərə getdiyi siyasi-diplomatik kompromis ən mümkün çıxış yolu kimi təqdim olunur. Digər tərəfdən, onun “daha böyük müharibənin astanasındayıq” fikri münaqişənin regional və daha geniş beynəlxalq qarşıdurmaya çevrilməsi riskinin artdığı barədə xəbərdarlıqdır.
Aleksandr Vuçiçin “Putin Donetsk və Luqansk üzərində tam nəzarəti ələ keçirməlidir və yalnız bundan sonra müharibəni bitirməyə hazır ola bilər” fikri necə qiymətləndirilə bilər? Bu, Rusiyanın mümkün sülh şərtlərinin real təsviri kimi qəbul edilə bilərmi, yoxsa Vuçiç bununla faktiki olaraq Moskvanın mövqeyini legitimləşdirir və Putinin lobbiçiliyini aparır? Əgər Rusiya Donbasın tam nəzarətini əldə etsə, bu, həqiqətən müharibənin başa çatmasına gətirib çıxara bilər, yoxsa Moskvanın bundan sonra da başqa ərazi və siyasi tələblər irəli sürməsi ehtimalı yüksəkdir?
Siyasi şərhçi Azər Həsrət məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Serbiyanın Azərbaycanla münasibətləri yaxşı olsa da, Belqradın Rusiya ilə də sıx əlaqələri mövcuddur. Onun sözlərinə görə, Serbiya Rusiya-Ukrayna müharibəsinə münasibətdə Qərbin ümumi mövqeyindən fərqlənən və Moskva ilə münasibətlərini qoruyan Avropa ölkələrindən biridir.
“Serbiyanın Azərbaycanla münasibətləri yaxşıdır. Lakin təəssüflər olsun ki, onun Rusiya ilə də münasibətləri çox yaxındır. Serbiya, bütün dünya Rusiyaya qarşı olduğu halda Moskvanın mövqeyinə loyal yanaşan dövlətlərdən biridir. Bu baxımdan Serbiya Prezidenti Aleksandr Vuçiçin Rusiya-Ukrayna müharibəsinə münasibəti də diqqət çəkir. Mən onun səsləndirdiyi fikirləri oxuyanda belə təəssürat yaranır ki, Vuçiç faktiki olaraq Kremlin mövqeyini ifadə edir”, – deyə siyasi şərhçi vurğulayıb.
Ekspert hesab edir ki, Vuçiçin səsləndirdiyi təkliflərin arxasında Moskvanın öz mövqeyini birbaşa deyil, başqa siyasi aktorlar vasitəsilə gündəmə gətirmək cəhdi dayana bilər. Onun fikrincə, bu, həm beynəlxalq ictimaiyyətin, həm də Ukraynanın və onun tərəfdaşlarının mümkün reaksiyasını yoxlamaq məqsədi daşıya bilər.
“Görünür, Rusiya öz mövqeyini müxtəlif kanallarla çatdırmağa və bununla da ictimai rəyi yoxlamağa çalışır. Hesab edirlər ki, bəlkə Ukraynanın özü, yaxud Ukraynanı dəstəkləyən dövlətlər müharibənin başa çatması naminə müəyyən kompromislərə getməyə hazır olarlar. Bu baxımdan Vuçiçin açıqlamalarını Moskvanın nəbz yoxlaması kimi də qiymətləndirmək mümkündür”, – Azər Həsrət bildirib.
Siyasi şərhçinin fikrincə, bu cür çağırışların səsləndirilməsi müharibənin yaxın zamanda başa çatacağı anlamına gəlmir. O hesab edir ki, Ukraynanın öz ərazi bütövlüyündən imtina etməsi real görünmür və Kiyev üçün ərazi məsələsi danışıqların əsas və ən həssas mövzularından biri olaraq qalır.
Azər Həsrət Azərbaycan prezidentinin də dəfələrlə Ukraynanın ərazi bütövlüyünün qorunmasının vacibliyini vurğuladığını xatırladıb. Onun sözlərinə görə, bu baxımdan üçüncü ölkələrin Ukraynanın əraziləri ilə bağlı hər hansı güzəşt modelini gündəmə gətirməsi müharibənin taleyini avtomatik şəkildə dəyişə bilməz.
Ekspert hesab edir ki, Vuçiçin açıqlamalarının başqa bir tərəfi də Rusiyanın müharibəni davam etdirmək imkanları ilə bağlı vəziyyətin müəyyən qədər mürəkkəbləşdiyini göstərməkdir. Onun fikrincə, Moskva üçün müharibənin iqtisadi, hərbi və siyasi yükü getdikcə artır.
“Əslində, Putinin mövqeyinin Vuçiçin dili ilə ifadə olunması Rusiyanın vəziyyətinin kifayət qədər mürəkkəb olduğunu da göstərir. Mən hesab edirəm ki, Kreml artıq müharibənin uzanmasının yaratdığı riskləri daha ciddi şəkildə qiymətləndirir. Burada söhbət yalnız cəbhədəki vəziyyətdən getmir. Rusiyanın daxilində də iqtisadi və sosial təzyiqlər artır”, – deyə siyasi şərhçi qeyd edib.
Azər Həsrət Rusiyanın hərbi resursları, iqtisadi imkanları və daxili sabitliyi ilə bağlı müxtəlif problemlərlə üzləşdiyini bildirib. O, Ukraynanın Rusiyanın dərinliklərində yerləşən hərbi və strateji obyektlərə zərbələrinin Moskvanın təhlükəsizlik hesablamalarına təsir etdiyini də vurğulayıb.
“Artıq Kremldə vəziyyətin gərginliyinin fərqindədirlər. Ukrayna müharibəsinin təsirləri tədricən Rusiyanın öz ərazisində də daha çox hiss olunur. Bu, Moskvanın hərbi və siyasi hesablamalarını dəyişə biləcək amillərdən biridir. Rusiya üçün ən optimal variantlardan biri müəyyən şərtlər çərçivəsində müharibəni dayandırmaq ola bilər”, – deyə o bildirib.
Siyasi şərhçinin qənaətinə görə, Vuçiçin açıqlamalarını məhz bu kontekstdə nəzərdən keçirmək lazımdır. Onun fikrincə, Serbiya liderinin səsləndirdiyi fikirlər Moskvanın mümkün sülh şərtləri ilə bağlı beynəlxalq reaksiyanı ölçmək cəhdi ola bilər.
Bununla belə, ekspert hesab edir ki, bu cür açıqlamalar müharibənin taleyini müəyyənləşdirən əsas faktor deyil. Müharibənin başa çatması üçün Rusiya və Ukrayna arasında real danışıqlar mexanizminin formalaşması, tərəflərin qəbul edə biləcəyi şərtlərin müəyyənləşdirilməsi və təhlükəsizlik məsələləri üzrə təminatların ortaya qoyulması lazımdır.
Bu baxımdan Vuçiçin açıqlamalarının əsas əhəmiyyəti müharibənin dərhal başa çatacağına dair siqnal verməsində deyil, Rusiyanın mümkün çıxış yollarını dolayı kanallarla beynəlxalq gündəmə gətirməsi ehtimalındadır. Əgər Moskva həqiqətən müharibənin davam etdirilməsinin əvvəlki qədər sərfəli olmadığını düşünürsə, yaxın perspektivdə müxtəlif vasitəçilər və tərəfdaşlar üzərindən sülh və danışıqlar mövzusunun daha intensiv şəkildə gündəmə gətirilməsi mümkündür.
Dəniz NƏSİRLİ
