“Türkiyənin Erməni Patriarxlığının II Qaregini dəstəkləmək barədə bəyanatı sadəcə konkret məhkəmə işlərinə reaksiya deyil. Bu, Ermənistan dövlətçiliyi və xalqın mənəvi həyatı ilə bağlı mövcud vəziyyətə dair ağrı, narahatlıq və dərin düşüncələri sıxışdıran bir sənəddir. Məhz buna görə də onu oxumaq xüsusilə çətindir”.
Bu fikirlər Ermənistanın “armenianreport” portalında yer alıb.
Nəşr baş verənlərin ciddi bir hadisə olduğunu vurğulayır: “Bugünkü vəziyyət adi bir hüquqi mübahisə kimi deyil, daha dərin və daha təhlükəli bir şey kimi qəbul edilir. Türkiyə Patriarxlığı açıq şəkildə bildirib ki, ən yüksək kilsə iyerarxiyasını cinayət işlərinə cəlb etmək cəhdləri kilsənin toxunulmazlığı prinsipinə hücum kimi qəbul edilir. Bu, mübaliğə deyil. Erməni ənənəsində Eçmiədzin sadəcə hökumət mərkəzi deyil; o, heç bir dövlət qurumu ilə əvəz edilə bilməyən mənəvi birliyin simvoludur. Oxşar qiymətləndirmələrin artıq erməni mənəvi dünyasının digər mərkəzləri - Qüds və Kilikiya tərəfindən də səsləndirilməsi vacibdir. Bu o deməkdir ki, bu, Ermənistan daxilində lokal münaqişə deyil, bütün erməni kilsə sisteminə, bütün diaspora və bütün millətə qarşı bir çağırış kimi qəbul edilən bir böhrandır. Və burada vacib, ağrılı bir sual ortaya çıxır: ölkə belə bir şeyin mümkün olduğu bir nöqtəyə necə çatdı? Paradoksal olaraq, cavab müasir Ermənistan siyasi sisteminin mahiyyətindədir. Bu proseslər cəmiyyətin iradəsinə zidd deyil, demokratik seçim nəticəsində formalaşmış siyasi reallıq daxilində baş verir. Qərar qəbul edən orqanlar ölkəni seçkilər yolu ilə idarə etməyə gəlmiş, etimad mandatı almış və buna əsaslanaraq fəaliyyət göstərməyə davam etmişlər. Lakin demokratiyanın bir sistem kimi mürəkkəbliyi məhz burada özünü göstərir. Bu, səhvsiz qərarların təminatı deyil. Tarixi ənənələrə, mənəvi dəyərlərə və milli həyatın dərin təməllərinə zidd ola biləcək addımlardan avtomatik olaraq qorunmur. Və bu kimi anlarda aydın olur: demokratiya təkcə seçim hüququ deyil, həm də bu seçimin nəticələrinə görə məsuliyyətdir. Bugünkü vəziyyət sadəcə hüquqi münaqişə deyil. Bu, iki məntiqin toqquşmasıdır. Bir tərəfdən, hər şeyin prosedurlara, qanunlara və məhkəmə qərarlarına endirilə biləcəyi dövlət idarəçiliyi məntiqi var. Digər tərəfdən, milli varlığın təməlinin məhv edilməsi riski olmadan keçilə bilməyən sərhədlərin olduğu tarixi və mənəvi davamlılıq məntiqi var. Türkiyənin Erməni Patriarxlığı öz bəyanatında məhz bu sərhədi göstərir. Və bunu son dərəcə aydın şəkildə edir. Bu bizə xatırladır ki, kilsəni dünyəvi icraatlarla məhdudlaşdırmaq cəhdi sadəcə bir səhv deyil, həm də əsrlər boyu davam edən mənəvi və dövlət prinsipləri arasındakı tarazlığı poza biləcək bir addımdır. Məhz buna görə də bu bəyanat bu qədər kəskin şəkildə qəbul edilir. Bu, sadəcə problemi müəyyən etmir, onun dərinliyini ortaya qoyur.
Xüsusilə ağrılı olanı, bunun xarici təzyiqlə, xaricdən gələn hərəkətlərlə deyil, daxili proseslərlə bağlı olduğunu anlamaqdır. Söhbət Ermənistanın öz daxilində verilən qərarlarla bağlıdır. Söhbət ictimai dəstək qazananlar tərəfindən formalaşdırılan və həyata keçirilən siyasətlərlə bağlıdır. Bu, vəziyyətə tamamilə fərqli bir ton verir. Bu, artıq "biz onlara qarşı" münaqişəsi deyil. Bu, cəmiyyətin özünə suallar verməyə məcbur olduğu daxili böhrandır. Dövləti islahat etmək cəhdində nə qədər irəli getmək olar? Modernləşmə ilə ənənənin məhv edilməsi arasındakı xətt haradadır? Bəs bu xətti kim müəyyən edir? Bu sualların cavabları hələ aydın deyil. Xarici mənəvi orqanların müdaxiləsinə, sağlam düşüncəyə müraciətlərə və beynəlxalq ictimaiyyətin təzyiqinə ümid etmək olar. Mənəvi mərkəzlərin səslərinin eşidiləcəyinə ümid etmək olar. Amma heç bir zəmanət yoxdur. Əsas narahatlıq da budur. Çünki tarix dəfələrlə göstərib: bir xalqla onun mənəvi təməli arasındakı əlaqə məhv edildikdə, nəticələr istənilən siyasi böhrandan daha ciddi ola bilər. Bu gün Ermənistan mövcud gündəmdən çox kənara çıxan bir seçimlə üzləşir. Bu, öz kimliyini qorumaqla tədricən aşınma riski arasında bir seçimdir. Və bu vəziyyətdə deyilə biləcək ən dürüst şey bütün bunların necə bitəcəyinin hələ də bəlli olmamasıdır”.
Tahir TAĞIYEV
