Bazar günü günü, 22 noyabr 2026
     

İran Trampdan sazişi pozduğuna görə ağır kompensasiya tələb etdi...

Image


İran xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bildirib ki, İran Hörmüz boğazı ilə bağlı Omanla razılaşmaya yaxınlaşır. Tərəflər boğazdan keçən gəmiçilik üçün müvəqqəti marşrutun yaradılması və onun detalları üzərində müzakirələri davam etdirirlər.

Lakin Əraqçi vurğulayıb ki, mümkün razılaşma Hörmüz boğazından gəmiçiliyin tam və əvvəlki qaydada bərpası anlamına gəlmir. İran boğazın yenidən tam açılması məsələsində ABŞ-dan sülh razılaşmasının pozulmasına görə kompensasiya tələb edir.

İran tərəfi Hörmüz boğazına yalnız iqtisadi və nəqliyyat marşrutu kimi deyil, həm də strateji və geosiyasi əhəmiyyət daşıyan məkan kimi yanaşır. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) sözçüsü Hüseyn Mohebbinin sözlərinə görə, boğaz İranın geosiyasi üstünlüyünün simvoludur.

Beləliklə, Omanla aparılan danışıqlar fonunda Hörmüzdə gəmiçiliyin qismən bərpası ehtimalı yaranıb, lakin İranın ABŞ-la bağlı siyasi və maliyyə tələbləri səbəbindən boğazın tam açılması məsələsi hələ həllini tapmayıb.

İranın Hörmüz boğazının açılması məsələsində ABŞ-dan əvvəlki razılaşmanın pozulmasına görə kompensasiya tələb etməsi vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Maraqlıdır, Tehran bu tələblə hansı məqsədi güdür: ABŞ-dan real maliyyə və ya siyasi güzəşt əldə etmək, yoxsa Hörmüz boğazına nəzarət imkanından istifadə edərək Vaşinqtona təzyiq göstərmək? Əgər ABŞ kompensasiya ödəməkdən imtina edərsə, İran boğazın tam açılmasını gecikdirə və məhdudlaşdıra bilərmi, bunun dünya enerji bazarlarına, neft qiymətlərinə və regionda ABŞ-İran qarşıdurmasına hansı nəticələri ola bilər?

Bu mövzunu düzgün qiymətləndirmək üçün əvvəlcə vəziyyətin çoxqatlı olduğunu qeyd etmək lazımdır – burada sadəcə "kompensasiya" sözü arxasında bir neçə paralel motiv gizlənir.

İlk növbədə Tehranın həqiqi məqsədinin araşdıraq. Mövcud məlumatlar göstərir ki, İranın tələbi təkcə maliyyə xarakterli deyil, üç səviyyəli strategiyanın hissəsidir. Birincisi, real maliyyə kompensasiyası – İran İslamabad memorandumunun ABŞ tərəfindən pozulmasına görə (yəni atəşkəsdən sonra yenidən zərbələr endirilməsinə görə) konkret təzminat istəyir. İkincisi, bəlkə də daha vacibi, strateji nəzarətdir – Tehran boğazı Omanla birgə idarə etmək, gəmilərdən keçid haqqı almaq və köhnə Nəqliyyatın Ayrılması Sxemi əvəzinə özünün formalaşdırdığı yeni marşrut sistemini tətbiq etmək istəyir. Üçüncüsü, siyasi-simvolik tələb – ABŞ və İsrailə məxsus gəmilərin keçidinin tam qadağan edilməsi, "düşmən ölkələr"in gəmiləri üçün əlavə ödəniş sistemi. SEPAH sözçüsünün "boğaz İranın coğrafi və strateji güc amilidir" ifadəsi bunu aydın göstərir – Tehran üçün Hörmüz sadəcə iqtisadi resurs deyil, hərbi məğlubiyyətdən sonra əlində qalan ən güclü təzyiq vasitəsidir. Yəni bu, nə sırf maliyyə, nə də sırf simvolik təzyiqdir – hər ikisidir, üstəlik üçüncü, bəlkə ən əhəmiyyətli məqsəd əlavə olunur: münaqişədən sonra itirilmiş nüfuzu status-kvo dəyişikliyi ilə bərpa etmək. İranın hərbi baxımdan zəiflədiyi bir dövrdə boğaza nəzarət, demək olar, yeganə real təsir vasitəsidir.

Əgər ABŞ kompensasiya ödəməkdən imtina etsə, nə baş verəcək?

Bu, ən çox ehtimal olunan ssenaridir, çünki Vaşinqton artıq məcburi ödəniş tələblərini "beynəlxalq hüquqa zidd" adlandırıb və gəmilərin pulsuz, sərbəst keçidinin bərpasını tələb edib. Bu ziddiyyət fonunda bir neçə nəticə mümkündür.

Uzunmüddətli qismən blokada davam edə bilər. Artıq indi boğazdan keçid həcmi əvvəlki səviyyənin çox aşağısındadır (bir müddət əvvəl normal həcmin 60%-nə çatmışdı, sonra ABŞ-ın yeni marşrutlar yaratma cəhdi bunu yenidən pozub). Tərəflər arasında razılaşma olmadan bu qismən-blokada vəziyyəti "yeni normal" halına gələ bilər.

Oman planının icrası isə şübhə altındadır. Reuters-in məlumatına görə, İran-Oman planı artıq ABŞ sanksiyaları səbəbindən icra olunmaz elan edilib – yəni hətta iki tərəf öz aralarında razılığa gəlsə belə, ABŞ-ın maliyyə-hüquqi çərçivəsi (sanksiyalar, banklararası hesablaşma sistemləri) bu planın praktiki tətbiqini bloklaya bilər.

Prosesin neft qiymətlərinə təsir də qaçılmazdır. Əgər status-kvo (qismən blokada) uzun sürərsə bu qiymətlərə davamlı yuxarı təzyiq deməkdir – Fitch-in artıq 2026 üçün 87 dollar orta proqnozu məhz bu ssenarini nəzərdə tutur. Əgər gərginlik kəskinləşərsə (məsələn, İran gəmiləri həqiqətən hədəfə almağa başlasa), qısamüddətli sıçrayışlar 100 dollardan yuxarı da ola bilər.

ABŞ-İran qarşıdurmasının davamı uzana bilər. Kompensasiya məsələsi həll olunmadan, hər iki tərəf öz mövqeyində qalarsa, bu, sadəcə iqtisadi deyil, hərbi eskalasiya riskini də diri saxlayır – çünki SEPAH-ın ritorikası göstərir ki, İran boğaz üzərindəki "idarəçilik hüququ"nu prinsipial məsələ hesab edir və bunun sınanmasına hərbi cavab verməyə hazır olduğunu bildirib.

Nəticə etibarilə, bu, klassik "geri çəkilməyən iki tərəf" vəziyyətidir: ABŞ üçün kompensasiya ödəmək presedent yaradar və zəiflik göstəricisi kimi qəbul edilə bilər, İran üçün isə bundan imtina etmək əlində qalan yeganə güc alətindən əl çəkmək deməkdir. Bu üzdən ən real perspektiv nə tam blokada, nə tam açılma, əksinə davam edən qismən funksional vəziyyətdir – gəmilərin bir hissəsi risklə də olsa keçəcək, sığorta haqları yüksək qalacaq, neft qiymətləri isə bu qeyri-müəyyənliyi əks etdirərək dalğalı, lakin ümumilikdə yüksək trendini davam etdirəcək.

Akif NƏSİRLİ




DİGƏR XƏBƏRLƏR

VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 22:23
Rusiya raketləri Polşada gərginliyi artırdı – NATO hərəkətə keçəcəyini açıqladı...

21.11.2026 / 22:05
Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb

21.11.2026 / 21:24
Trampdan İranla bağlı ŞOK PLAN – gələcək Ağ Ev rəhbərlərinin də əl-qolu bağlanacaq...

21.11.2026 / 20:19
Ukrayna ilə bağlı bənd Tramp-Si-Putin bəyanatından son anda çıxarıldı... Finlandiya prezidentindən sensasion iddia...

21.11.2026 / 19:50
Zelenski Krım körpüsünü hədəf göstərdi – “Rusiya müharibənin nə olduğunu hiss etməlidir”

21.11.2026 / 19:23
İran ABŞ F-16-sını vurduğunu iddia edir – Pentaqondan açıqlama gəldi...

21.11.2026 / 19:07
Məleykə Abbaszadənin Nərmin Heydərlini işdən çıxarması ilə bağlı xəbərlərə RƏSMİ REAKSİYA...

21.11.2026 / 18:28
Leyla Əliyeva Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonasının açılışında iştirak edib - FOTO

21.11.2026 / 17:42
Elektron hökumıət inkişafı üzrə Azərbaycanın nəticələrini hər ölkə göstərə bilməz...

21.11.2026 / 17:12
Rusiyada miqrantlara sərt nəzarət başlayır – dekabrın 1-dən hər addımları izlənəcək...

21.11.2026 / 16:27
Britaniyanın Aİ-yə qayıtması gündəmə gəldi – Londondan gözlənilməz açıqlama...

21.11.2026 / 15:35
TRIPP layihəsinə rəsmən start verilir... Paşinyan anons etdi - Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin enerji şəbəkəsinə qoşulur...

21.11.2026 / 15:34
Mehriban Əliyeva və Vyetnamın birinci xanımı Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO

21.11.2026 / 15:05
Prezident: "Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq"

21.11.2026 / 15:02
"Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır" - Prezident İlham Əliyev

21.11.2026 / 14:59
"Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 14:56
"Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur" - To Lam

21.11.2026 / 14:53
Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib - FOTO

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
DİN narkotikə görə həbs olunan vəkil Orxan Kəngərli və digərləri ilə bağlı görüntülər yaydı - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ