Xaqani Cəfərli: “Türkiyənin Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı ilə ittifaqı onu gücləndirmək əvəzinə daha çox düşmən qazandırır”
Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanan müdafiə sazişi üç ölkə arasında təhlükəsizlik və hərbi əməkdaşlığın gücləndirilməsini nəzərdə tutur və tərəflərdən birinə qarşı hərbi hücumu digərlərinə qarşı hücum kimi qiymətləndirir.
Türkiyə ilə Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında yaradılan müdafiə ittifaqı fonunda Ankaranın belə bir təhlükəsizlik mexanizminə hansı strateji zərurətdən getdiyi sual doğurur. Türkiyə onsuz da NATO üzvüdür və alyansın 5-ci maddəsinə əsasən üzv ölkələrdən birinə silahlı hücum bütün alyansa qarşı hücum kimi qiymətləndirilə bilər. Bu baxımdan, yeni üçtərəfli müdafiə sazişi NATO-nun kollektiv müdafiə mexanizmini tamamlayan əlavə təminatdır, yoxsa Türkiyə NATO-nun gələcəkdə onun təhlükəsizlik ehtiyaclarını tam qarşılamaya biləcəyini düşünür? Daha geniş yanaşsaq, bu addım Ankaranın NATO daxilindəki mövqeyini yenidən nəzərdən keçirməsi və uzunmüddətli perspektivdə alyansdan mümkün çıxışa hazırlaşması kimi qiymətləndirilə bilərmi, yoxsa söhbət NATO-dan çıxmaqdan deyil, Türkiyənin müstəqil və çoxşaxəli təhlükəsizlik strategiyasını gücləndirməsindən gedir?
Politoloq Xaqani Cəfərli “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında yaradılan Birgə Müdafiə Sazişini şərh edib.
Politoloqun sözlərinə görə, tarix boyu yaradılan hərbi ittifaqların konkret hədəfi olub. Onun fikrincə, ilk dəfədir ki, Məkkədə imzalanan belə bir sazişin heç bir ölkəyə qarşı yönəlmədiyi açıqlanır.
Xaqani Cəfərli hesab edir ki, NATO üzvü olan Türkiyənin Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı ilə belə bir ittifaq yaratması ciddi suallar doğurur. O bildirib ki, Pakistanın Hindistan və Əfqanıstanla problemləri, eləcə də ölkə daxilində puştun və bəluç separatizmi ilə bağlı proseslər onun təhlükəsizlik vəziyyətini olduqca mürəkkəbləşdirir.
Politoloqun fikrincə, Pakistanın Səudiyyə Ərəbistanını İranın proksi qüvvələrinə qarşı müdafiə etməsi ölkə daxilində ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Belə bir vəziyyət Pakistanın şiə icmasında silahlı qarşıdurma riskini artırmaqla yanaşı, bəluçların öz müqəddəratını təyin etmək uğrunda hərəkatını da gücləndirə bilər.
Xaqani Cəfərli qeyd edib ki, Pakistanın İran məsələsində ehtiyatlı davranmasının səbəblərindən biri də məhz bu risklərdir. Onun sözlərinə görə, İranın zəifləməsi Pakistandakı bəluç separatizmini gücləndirə bilər və bu, ərazisinin böyük hissəsi bəluçların yaşadığı Pakistan üçün ciddi təhlükə yaradar.
Politoloq hesab edir ki, Pakistanın Səudiyyə Ərəbistanı ilə əməkdaşlığında iqtisadi amillər də mühüm rol oynayır. Onun fikrincə, Pakistan Ər-Riyadın maliyyə dəstəyindən asılı olduğu üçün Səudiyyə Ərəbistanının tələblərinə tam şəkildə qarşı çıxa bilmir.
Xaqani Cəfərli Türkiyənin də bu ittifaqa qoşulmasını Ankaranın müstəqil və çoxşaxəli təhlükəsizlik strategiyasının nəticəsi kimi qiymətləndirmir. O hesab edir ki, Türkiyənin NATO daxilindəki mövqeyi zəifləsə də, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı ilə yaradılan ittifaq Ankaranın təhlükəsizliyini gücləndirmək əvəzinə əlavə risklər yarada bilər.
Politoloq bildirib ki, Türkiyə NATO-ya Sovet İttifaqından gələn təhlükə və Moskvanın ərazi iddiaları səbəbindən qoşulmuşdu. NATO üzvlüyü Türkiyəyə ABŞ-ın nüvə çətiri altında təhlükəsizlik təminatı ilə yanaşı, Qərbin sərmayə və texnologiya bazarlarına çıxış imkanı da yaradıb.
Onun sözlərinə görə, çoxsaylı daxili və regional problemlərlə üzləşən Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanı ilə hərbi ittifaq Türkiyənin imkanlarını artırmaqdan daha çox, onun üçün yeni geosiyasi rəqiblər yarada bilər.
Xaqani Cəfərli ittifaqın yaradılmasında məzhəb amilinin də rol oynadığını düşünür. O qeyd edib ki, bir sıra təhlilçilərin Məkkədə yaradılan bu formatı “Sünni NATO-su” adlandırması təsadüfi deyil.
Politoloq hesab edir ki, üçtərəfli ittifaqın gələcək fəaliyyətində məzhəb amili özünü açıq şəkildə göstərərsə, bu, Yaxın Şərqdə və daha geniş regionda onsuz da mürəkkəb olan vəziyyəti daha da gərginləşdirə bilər.
Dəniz NƏSİRLİ
