Arzuxan Əlizadə: “Rusiyanın susqunluğunu Moskvanın yeni reallıqlara uyğunlaşma cəhdi kimi qiymətləndirmək olar”
Avropa İttifaqı Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesində əldə olunan irəliləyişi müsbət qiymətləndirib. Aİ-nin Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Maqdalena Qrono 2025-ci il avqustun 8-də Azərbaycan, Ermənistan və ABŞ liderlərinin iştirakı ilə Vaşinqtonda keçirilmiş sammitin birinci ildönümü ilə bağlı açıqlama verib.
Aİ həmin sammitdən sonra Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesində bir sıra müsbət və konstruktiv addımların atıldığını vurğulayıb. Qurumun qiymətləndirməsinə görə, proses əvvəlki dövrlə müqayisədə daha institusional xarakter alıb və irəliləyiş əldə edib.
Aİ bu inkişafı Cənubi Qafqazda davamlı sülhün formalaşması baxımından müsbət tendensiya kimi qiymətləndirir.
Vaşinqton sammitindən bir il sonra Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesində müəyyən irəliləyişlərin əldə edilməsi və Aİ-nin bunu müsbət qiymətləndirməsinə baxmayaraq, Rusiyanın nə rəsmi dairələrindən, nə də aparıcı media resurslarından bu nəticələrə ciddi münasibətin görünməməsini necə izah etmək olar? Bu sükut Moskvanın prosesi artıq qəbul etməsi və yeni reallıqla barışması deməkdir, yoxsa Rusiya hələlik mövqeyini açıq şəkildə ifadə etməyərək prosesin sonrakı mərhələsini və xüsusilə ABŞ-ın Cənubi Qafqazdakı rolunun necə formalaşacağını gözləyir? Digər tərəfdən, Moskvanın bu sükutu regiondakı təsir imkanlarının azalması ilə bağlı narahatlığını gizlətmək cəhdi kimi də qiymətləndirilə bilərmi?
Avropa İttifaqının Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesində əldə olunan irəliləyişi müsbət qiymətləndirməsi Cənubi Qafqazda formalaşan yeni geosiyasi reallıqların beynəlxalq səviyyədə qəbul edilməsinin göstəricisi kimi dəyərləndirilir. Vaşinqtonda keçirilən sammitdən ötən dövrdə sülh gündəliyinin daha institusional xarakter alması və Bakı ilə İrəvan arasında normallaşma istiqamətində konstruktiv addımların atılması regionda yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir.
Bu proses fonunda Rusiyanın əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha səssiz mövqe nümayiş etdirməsi də diqqət çəkir. AMİP lideri, deputat Arzuxan Əlizadənin fikrincə, Moskvanın susqunluğunu birmənalı şəkildə Rusiyanın sülh prosesini tam qəbul etməsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Onun yanaşmasına görə, Rusiya hazırda daha çox gözləmə mövqeyindədir və xüsusilə ABŞ-ın Cənubi Qafqazda formalaşacaq rolunu, eləcə də regionun yeni təhlükəsizlik arxitekturasının hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini müşahidə edir.
Əlizadə hesab edir ki, Moskvanın açıq və sərt reaksiyalardan çəkinməsi Rusiyanın regiondakı təsir imkanlarının əvvəlki səviyyədə olmadığını nəzərə alması ilə də bağlı ola bilər: "Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması artıq yalnız iki ölkə arasındakı münasibətlər məsələsi deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik və əməkdaşlıq modelinin dəyişməsi prosesidir.
Bu baxımdan Azərbaycanın mövqeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan artıq regional proseslərin yalnız iştirakçısı deyil, yeni təhlükəsizlik və əməkdaşlıq modelinin formalaşmasında əsas aktorlardan biridir. Bakı ilə İrəvan arasında sülhün institusional əsaslarının möhkəmlənməsi regiondakı digər güclərin, o cümlədən Rusiyanın gələcək siyasətinə də təsir göstərə bilər.
Moskvanın hazırkı mövqeyi bu mənada müəyyən mənada taktiki xarakter daşıya bilər. Rusiya bir tərəfdən Cənubi Qafqazda əvvəlki təsir mexanizmlərinin zəiflədiyini nəzərə alır, digər tərəfdən isə ABŞ-ın regionda artan fəallığının hansı nəticələr doğuracağını görmək istəyir. Xüsusilə Vaşinqtonun Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesində daha fəal iştirakı Moskva üçün yalnız ikitərəfli münasibətlər məsələsi deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın gələcək geosiyasi düzəninin formalaşması baxımından əhəmiyyətlidir.
Bu səbəbdən Rusiyanın susqunluğu həm yeni reallıqlara uyğunlaşma cəhdi, həm də gələcək mərhələdə öz maraqlarını qorumaq üçün daha çevik mövqe seçməyə hazırlıq kimi qiymətləndirilə bilər. Moskvanın sərt qarşıdurma yolunu seçmək əvəzinə prosesləri izləməsi onun yeni regional balansın necə formalaşacağını gözlədiyini göstərə bilər.
Əsas məsələ isə sülh prosesinin geridönməz xarakter almasıdır. Əgər Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlər suverenlik, ərazi bütövlüyü və qarşılıqlı maraqlar prinsipləri əsasında tam şəkildə normallaşarsa, Cənubi Qafqazda yeni əməkdaşlıq imkanları genişlənə bilər. Belə bir vəziyyətdə regiondakı bütün aktorlar yeni reallıqlara uyğun siyasət formalaşdırmaq məcburiyyətində qalacaqlar.
Bu prosesdə Azərbaycanın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, Bakı həm sülh gündəliyinin əsas tərəflərindən biridir, həm də regional nəqliyyat, enerji və iqtisadi layihələr baxımından mühüm mövqeyə malikdir. Buna görə Azərbaycan-Ermənistan sülhünün möhkəmlənməsi yalnız iki ölkənin münasibətlərinə deyil, Cənubi Qafqazda güc balansına və regional əməkdaşlığın gələcək istiqamətinə də ciddi təsir göstərə bilər".
Akif NƏSİRLİ
