Bəhruz Quliyev: “Əgər Vaşinqton sənədləri olmasaydı, bu gün biz böyük ehtimalla daha çox gərginlik, daha çox qarşılıqlı etimadsızlıq və daha çox geosiyasi rəqabətin olduğu bir Cənubi Qafqazdan danışardıq”
“...Bir il əvvəl Siz öz üzərinizə məsul tarixi missiyanı götürərək Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülhün bərqərar edilməsi, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması məsələsində dönüş nöqtəsi yaratdınız. Qətiyyətiniz və sarsılmaz iradəniz sayəsində Siz üç onillik ərzində davam edən münaqişənin tamamilə sona çatmasına, xalqlarımız üçün barışığın və qarşılıqlı tərəfdaşlıq dövrünün əsasını qoymağa nail oldunuz”. Bu barədə Prezident İlham Əliyevin Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Donald Trampa ünvanladığı məktubda qeyd olunub.
8 avqustda Vaşinqton sənədləri imzalanmasaydı, bu gün Cənubi Qafqazda hansı mənzərənin şahidi olardıq?
“Əgər 8 avqustda Vaşinqtonda həmin sənədlər imzalanmasaydı, bu gün Cənubi Qafqazda tamamilə başqa bir siyasi mənzərə ilə üz-üzə qala bilərdik. Çünki Vaşinqton görüşü sadəcə Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması baxımından deyil, bütövlükdə regionun gələcək geosiyasi arxitekturası baxımından mühüm dönüş nöqtəsi oldu”. Bu fikirləri baki-xeber.com-a “Səs” qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev bildirdi.
Ekspert qeyd etdi ki, əvvəla, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində qeyri-müəyyənlik daha uzun müddət davam edə bilərdi. “Sülh prosesinin hər mərhələsində yeni maneələrin ortaya çıxması, qarşılıqlı ittihamların artması və tərəflərin əldə olunmuş razılaşmalardan geri çəkilməsi riski qalacaqdı. Bu isə regionda hərbi-siyasi gərginliyin tam aradan qalxmasına imkan verməyəcəkdi.
İkincisi, Cənubi Qafqaz yenidən böyük güclərin rəqabət meydanına çevrilə bilərdi. Rusiya, ABŞ, Avropa İttifaqı, Türkiyə və İranın regiondakı maraqları onsuz da toqquşur. Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesinin irəliləməməsi isə bu rəqabəti daha da kəskinləşdirə, region dövlətlərinin manevr imkanlarını məhdudlaşdıra bilərdi.
Üçüncüsü, regionun nəqliyyat və kommunikasiya potensialının açılması da gecikəcəkdi. Halbuki, Vaşinqton razılaşmalarının mühüm istiqamətlərindən biri regional kommunikasiyaların inkişafı və Azərbaycanla Naxçıvan arasında bağlantının təmin edilməsini nəzərdə tutan TRIPP təşəbbüsüdür. Bu, məsələyə yalnız nəqliyyat layihəsi kimi baxmağın düzgün olmadığını göstərir. Burada söhbət yeni iqtisadi və geosiyasi bağlantı xəritəsinin formalaşmasından gedir.
Ən vacib məqam isə bundan ibarətdir ki, 8 avqust sənədləri müharibə məntiqindən əməkdaşlıq məntiqinə keçid üçün siyasi zəmin yaratdı. Yəni Azərbaycan və Ermənistan münasibətlərində əsas sual artıq “müharibə olacaqmı?” sualından tədricən “sülhü necə möhkəmləndirmək və əməkdaşlığı necə genişləndirmək olar?” sualına çevrilir.
Prezident İlham Əliyevin Donald Trampa ünvanladığı məktubda bu prosesin tarixi dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilməsi də təsadüfi deyil. Çünki burada söhbət yalnız bir sənədin imzalanmasından getmir. Söhbət Cənubi Qafqazın gələcəyinə dair siyasi yanaşmanın dəyişməsindən gedir.
Əgər Vaşinqton sənədləri olmasaydı, bu gün biz böyük ehtimalla daha çox gərginlik, daha çox qarşılıqlı etimadsızlıq və daha çox geosiyasi rəqabətin olduğu bir Cənubi Qafqazdan danışardıq.
İndi isə qarşıda başqa bir vəzifə dayanır: əldə edilmiş siyasi razılaşmaları real sülhə, iqtisadi əməkdaşlığa, nəqliyyat bağlantılarına və region dövlətlərinin qarşılıqlı maraqlarına çevirmək.
Hesab edirəm ki, Vaşinqton görüşünün əsl tarixi əhəmiyyəti də məhz bundadır: bu sənədlər münaqişənin yalnız keçmişi ilə bağlı deyil, Cənubi Qafqazın gələcəyi ilə bağlı yeni səhifənin açılmasına imkan yaradıb.
Bu mənada 8 avqust bir son deyil, başlanğıcdır. İndi əsas məsələ həmin siyasi iradənin davamlı sülh və regional əməkdaşlıq mexanizmlərinə çevrilməsidir."-deyə, B.Quliyev əlavə etdi.
İradə SARIYEVA
