ABŞ Prezidenti Donald Trampın Pentaqon rəhbəri Pit Heqsetdən ABŞ ordusunun raket ehtiyatlarının kəskin azalması ilə bağlı izahat tələb etdiyi bildirilir. Məlumata görə, məsələ Prezidentin Kemp-Deviddə keçirilən Nazirlər Kabinetinin iclasında gündəmə gəlib. Tramp hesab edib ki, sursat çatışmazlığı problemi artıq həll olunub, lakin son məlumatlar onun gözləntilərinin əksini göstərib.
Məlumata əsasən, Pit Heqset məsuliyyəti öz müavini Stiven Faynberqin üzərinə qoyaraq bildirib ki, o, prezidenti raket ehtiyatlarının real vəziyyəti barədə tam məlumatlandırmayıb. Bu hadisənin Trampın müdafiə nazirinə inamının zəiflədiyini göstərdiyi iddia olunur. Bununla belə, Ağ Evin mətbuat katibi Kerolayn Livitt bu xəbərləri tamamilə təkzib edib və Trampın Pit Heqsetə tam etimad göstərdiyini bildirib.
Reuters agentliyinin yaydığı məlumata görə, ABŞ İranla müharibə zamanı uzaqmənzilli ATACMS və PrSM raketlərinin ehtiyatlarının, demək olar ki, hamısını istifadə edib. Bu isə gələcəkdə Rusiya və ya Çinlə mümkün qarşıdurma ssenarilərində ABŞ-ın hərbi imkanlarını məhdudlaşdıra biləcək risk kimi qiymətləndirilir. Bildirilir ki, raket ehtiyatlarının azalması Ukraynaya da mənfi təsir göstərir. Çünki ABŞ-ın hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün raket çatışmazlığı səbəbindən Ukraynanın Rusiyanın hava hücumlarından müdafiəsi daha da çətinləşə bilər.
The Washington Post-un məlumatına görə, İranla müharibənin ilk ayında ABŞ 850-dən çox "Tomahawk" qanadlı raketi, 1000-dən çox "Patriot" və THAAD zenit raketi, həmçinin 1300-dən artıq taktiki ballistik raket istifadə edib. Bu, ABŞ-ın sursat ehtiyatlarının sürətlə tükənməsinə səbəb olub.
ABŞ hökuməti bəzi əsas sursat növlərinin istehsalını artırmaq üçün yeni müqavilələr bağlasa da, xüsusilə "Patriot" raketlərinin lazımi həcmdə istehsalının iki ilə qədər vaxt aparacağı bildirilir. Buna görə də yaxın perspektivdə raket çatışmazlığının aradan qalxacağı gözlənilmir.
Məqalədə həmçinin xatırladılır ki, Donald Tramp avqustun 2-də İrana qarşı İkinci Dünya müharibəsindən bəri görünməmiş miqyasda zərbələr endirməyi planlaşdırdığını, lakin İranla razılaşma əldə olunacağına ümid edərək bu planı təxirə saldığını bəyan etmişdi. Tehran isə bu iddianı təkzib edib.
Tramp administrasiyasının ABŞ-ın raket ehtiyatları ilə bağlı bir-birini təkzib edən açıqlamalarını, Pentaqon rəhbərliyində məsuliyyətin qarşılıqlı şəkildə bir-birinin üzərinə atılmasını və İran müharibəsində böyük həcmdə raket sərf edildiyi iddialarını necə qiymətləndirmək olar? Bu ziddiyyətlər Trampın hərbi komandası üzərində tam nəzarətə malik olmadığını göstərir, yoxsa söhbət Ukraynaya əlavə silah tədarükünü məhdudlaşdırmaq üçün formalaşdırılan siyasi-informasiya taktikasından gedir?
Bu hadisəni qiymətləndirərkən əvvəlcə faktiki tərəfi aydınlaşdırmaq lazımdır, çünki təzadlı açıqlamaların özü artıq təhlil üçün material verir.
Rəqəmlər həqiqətən çarpıcıdır: Washington Post-un məlumatına görə, müharibənin ilk ayında ABŞ 850-dən çox Tomahawk qanadlı raketi və 1000-dən artıq Patriot/THAAD zenit raketi istifadə edib, bir müddət ərzində isə 1300-dən çox taktiki ballistik raket sərf olunub. Nəticədə ATACMS ehtiyatı demək olar tükənib, dünya Tomahawk ehtiyatının təxminən yarısı işlədilib, Patriot ehtiyatının isə fevral-iyul ayları arası 65%-i istifadə olunub. Bu, sadəcə Kemp-Devviddəki mübahisənin arxa fonu deyil, obyektiv, bir neçə müstəqil mənbədən (Reuters, Washington Post, Telegraph) təsdiqlənən vəziyyətdir.
İndi isə sualımızın əsas nöqtəsinə keçək – bu, idarəetmə boşluğunu, yoxsa hesablanmış taktikanı göstərir? Hər iki ehtimalın öz əsası var, amma onları qarşı-qarşıya qoymaq əvəzinə, bir-birini tamamlayan proseslər kimi görmək daha dəqiq olardı.
İdarəetmə problemi versiyasını dəstəkləyən faktlar: Hegsetin məsuliyyəti öz müavini Stiven Faynberqin üzərinə atması, Ağ Evin əvvəlcə hadisəni tamamilə təkzib etməsi (sonra bunun bir neçə müstəqil mənbə tərəfindən təsdiqlənməsi), Trampın özünün "problem artıq həll olunub" deyə düşünməsi – bunların hamısı real informasiya ötürülməsində nasazlığa işarə edir. Əgər prezident sursat böhranından xəbərsiz idisə, bu, ya Pentaqon rəhbərliyinin ona düzgün hesabat verməməsi, ya da o rəhbərliyin öz daxilində əlaqələndirmə problemi yaşadığını göstərir. Hegsetin karyerası da (media fiqurundan müdafiə naziri olması, əvvəlki Siqnal-çat mübahisəsi) bu mənzərəyə uyğun gəlir.
Siyasi-informasiya taktikası versiyasını dəstəkləyən amillər isə fərqli müstəvidədir. Diqqət etmək lazımdır ki, bu sızıntı məhz o vaxt baş verib ki, Ukraynaya silah tədarükü ilə bağlı təzyiq artıb – Zelenski Rusiyanın Kiyevə hücumları fonunda raket tutan raketlərin çatışmazlığından açıq şəkildə şikayətlənib. Belə bir kontekstdə "bizdə özümüzə də çatmır" nərativinin sızdırılması Ukraynaya əlavə silah verməkdən imtina üçün ictimai-siyasi əsas yaradır, yəni bu, sadəcə hərbi hesabat deyil, həm də ictimai rəyi hazırlayan mesaj ola bilər.
Bununla belə, bu iki izahı bir-birini istisna edən kimi görmək səhv olardı. Ən realist qiymətləndirmə budur ki, sursat çatışmazlığı obyektiv bir hərbi-sənaye problemidir (Patriot istehsalının 2 ilə qədər vaxt aparması bunu göstərir), Trampın bundan "xəbərsiz qalması" inzibati idarəetmə boşluğunun əlamətidir, amma bu boşluğun indi məhz açıq şəkildə mediaya sızması və Ukrayna kontekstində müzakirə olunması, ehtimal ki, hər iki tərəfin – həm daxili rəqabətin (Hegset-Faynberq məsuliyyət mübahisəsi), həm də xarici siyasətin (Ukraynaya dəstəyin məhdudlaşdırılmasının əsaslandırılması) maraqlarına xidmət edir. Başqa sözlə, əsl problem realdır, amma onun indi bu formada ictimailəşməsi, çox güman ki, təsadüfi deyil.
Akif NƏSİRLİ
