Əli Orucov: “Qərb gec-tez okeanın o tayından asılı olmadan öz ordusunu qurmalı olacaq”
Ukraynanın Böyük Britaniyadakı səfiri və keçmiş baş komandanı Valeri Zalujnı NATO-nu dəstəklədiyini, lakin alyansın müasir müharibələrin tələblərinə uyğun yenilənməsinin vacib olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, Ukrayna Silahlı Qüvvələri müharibə təcrübəsi və texnoloji inkişaf baxımından NATO-dan irəlidədir və alyans yeni standartlar və doktrina qəbul etməlidir.
Zalujnı qeyd edib ki, Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü hazırkı şəraitdə çətin göründüyündən, Avropada yeni regional təhlükəsizlik ittifaqlarının yaradılması da nəzərdən keçirilməlidir. O, buna nümunə kimi Böyük Britaniyanın rəhbərlik etdiyi Birgə Ekspedisiya Qüvvələrini (JEF) göstərib və bu formatın perspektivli olduğunu vurğulayıb.
Valeri Zalujnının NATO-nun yenilənməli olduğu və Ukraynanın üzvlüyü əvəzinə JEF (Birləşmiş Krallıq, Danimarka, Finlandiya, Estoniya, İslandiya, Latviya, Litva, Hollandiya, İsveç və Norveçdən olan hərbi qüvvələri özündə birləşdirir) kimi yeni regional təhlükəsizlik ittifaqlarının ön plana çıxa biləcəyi barədə fikirləri Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasında hansı dəyişikliklərdən xəbər verir və bu, NATO-nun gələcək roluna necə təsir göstərə bilər?
NATO daxilində son dövrlərdə müşahidə olunan fikir ayrılıqları və ABŞ-ın xarici siyasətindəki dəyişikliklər Qərbin təhlükəsizlik arxitekturası ilə bağlı ciddi müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. Xüsusilə Vaşinqtonun Avropadan daha çox maliyyə və hərbi məsuliyyət tələb etməsi, ABŞ-ın Avropanın təhlükəsizliyində əvvəlki rolunu yenidən nəzərdən keçirməsi və Donald Trampın müttəfiqlərlə münasibətlərdə sərt ritorikası Avropada yeni təhlükəsizlik modelinin formalaşdırılması məsələsini aktuallaşdırıb.
Politoloq Əli Orucov məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Ankara sammitində NATO daxilindəki bəzi fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması istiqamətində müəyyən razılaşmalar əldə edilsə və birlik mesajları verilsə də, Alyans daxilində maraqların toqquşması hələ də qalır.
Onun sözlərinə görə, Ağ Evin NATO müttəfiqlərindən gözləntilərinin artması və ABŞ-ın xarici siyasətdə daha geniş ambisiyalar nümayiş etdirməsi Avropa ölkələrində müəyyən narahatlıq yaradıb. Politoloq hesab edir ki, Qrenlandiya ilə bağlı ABŞ-ın mövqeyi, Kanadanın ABŞ-ın 51-ci ştatı olması barədə Trampın açıqlamaları kimi məsələlər də Vaşinqtonla Qərb müttəfiqləri arasında fikir ayrılıqlarını dərinləşdirən amillər sırasındadır.
Əli Orucov qeyd edib ki, ABŞ-ın İranla bağlı hərbi əməliyyatlar zamanı NATO-dan gözlədiyi dəstəyi tam şəkildə almaması və Vaşinqtonun Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasında əvvəlki səviyyədə iştirak etməyəcəyinə dair mesajları yeni təhlükəsizlik formatlarının yaradılması məsələsini gündəmə gətirir.
Politoloqun fikrincə, Rusiya-Ukrayna müharibəsi Avropa üçün ciddi dərs oldu. Müharibə göstərdi ki, Avropa öz müdafiə imkanlarını və hərbi potensialını daha ciddi şəkildə gücləndirməlidir. Bu baxımdan Ukraynanın rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
“Ukrayna Qərb üçün ön cəbhədir. Şərqdən gələn təhlükələrin qarşısını kəsən bufer zonadır”, – deyə Əli Orucov bildirib.
O hesab edir ki, Ukrayna ordusu müharibə illərində böyük döyüş təcrübəsi əldə edib və paralel olaraq ölkənin müdafiə sənayesi də əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf edib. Buna görə də Ukraynanın gələcək Avropa təhlükəsizlik sistemində rolunun artması mümkündür.
Bununla belə, politoloq hesab edir ki, NATO-nun Ukraynanın Alyansa üzvlüyü məsələsində ehtiyatlı davranmasının əsas səbəblərindən biri Kremlin reaksiyasından çəkinməsidir. Onun sözlərinə görə, Alyans daxilində Ukraynanın üzvlüyünə müxtəlif yanaşmalar mövcuddur və bəzi dövlətlər bu məsələyə ehtiyatla yanaşır.
Əli Orucovun fikrincə, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başa çatmasından sonra da Ukraynanın təhlükəsizlik problemi gündəmdə qalacaq. Kiyev gələcəkdə Rusiyadan yarana biləcək yeni təhlükələrə qarşı etibarlı tərəfdaşlara və təhlükəsizlik zəmanətlərinə ehtiyac duyacaq. Bu baxımdan Ukraynanın Qərbin təhlükəsizlik strukturunda hansı formada yer alacağı müharibədən sonrakı Avropa üçün əsas məsələlərdən biri olacaq.
Politoloq hesab edir ki, eyni zamanda Avropa ölkələri öz müdafiə sistemlərini ABŞ-dan daha az asılı vəziyyətə gətirməlidirlər. Bunun üçün mövcud regional hərbi formatların genişləndirilməsi variantı da nəzərdən keçirilə bilər.
Əli Orucov Birgə Ekspedisiya Qüvvələrinin bu baxımdan mümkün modellərdən biri olduğunu vurğulayıb. Onun fikrincə, bu formatın gələcəkdə daha da genişləndirilməsi və Avropa ölkələrinin hərbi imkanlarının vahid mexanizm çərçivəsində birləşdirilməsi ABŞ-ın Avropadakı hərbi iştirakının azalması nəticəsində yarana biləcək boşluğun müəyyən hissəsini doldura bilər.
Politoloqun qənaətinə görə, söhbət NATO-nun yaxın perspektivdə dağılmasından yox, Avropanın öz təhlükəsizliyində daha böyük məsuliyyət daşımağa başlamasından gedir. ABŞ-ın Avropadakı hərbi rolunun azalması ehtimalı reallaşarsa, Avropa ölkələri həm müdafiə xərclərini artırmalı, həm də hərbi sənaye və birgə müdafiə mexanizmlərini inkişaf etdirməlidirlər.
Əli Orucov hesab edir ki, Avropanın uzunmüddətli təhlükəsizliyi üçün əsas məsələ ABŞ-dan tamamilə ayrılmaq deyil, Vaşinqtonun dəstəyindən asılılığın minimuma endirilməsidir.
“Qərb gec-tez okeanın o tayından asılı olmadan öz ordusunu qurmalı olacaq. Ancaq bunu nə qədər tez etsə, o qədər özünü güvəncə almış olar”, – deyə politoloq vurğulayıb.
Dəniz NƏSİRLİ
