Xaqani Cəfərli: “Rusiya Cənubi Qafqazı tərk edir və bu, İranın siyasətinə sarsıdıcı zərbə vurur”
Erməni politoloq Ara Poqosyan hesab edir ki, İran Ermənistanı regionda əsas logistika tərəfdaşlarından birinə çevirmək niyyətindədir və Ermənistan-İran nəqliyyat dəhlizi TRIPP layihəsinə alternativ rol oynaya bilər.
Onun sözlərinə görə, İran Ermənistanla olan sərhədini özünün ən təhlükəsiz şimal sərhədi hesab edir. Buna görə də Tehran-İrəvan münasibətlərinin, xüsusilə logistika və tranzit sahəsində əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi gözlənilir.
Poqosyan bildirir ki, İran regionda geosiyasi şəraitin dəyişməsi fonunda daha aktiv xarici siyasət yürüdür və Ermənistan üzərindən Fars körfəzi–Qara dəniz marşrutunun inkişafına maraq göstərir. Ekspertin fikrincə, bu layihə həm İranın logistika imkanlarını genişləndirə, həm də Ermənistanın regional tranzit ölkə kimi rolunu gücləndirə bilər.
O, həmçinin qeyd edir ki, Tehran əvvəllər Hindistanın iştirakı ilə Çabahar limanı üzərindən Ermənistan vasitəsilə Qara dənizə çıxışı nəzərdə tutan layihəni dəstəkləyib. Hazırda Hindistanın rolunun qeyri-müəyyənləşməsi fonunda bu layihəyə gələcəkdə Çinin qoşulması ehtimalı da istisna edilmir.
İran rəsmiləri və ekspertləri Ermənistanla sərhədi ölkənin ən təhlükəsiz şimal sərhədi kimi təqdim edirlər. Halbuki, Azərbaycan heç vaxt İrana qarşı hərbi təhdid və ya təcavüz siyasəti yürütməyib, əksinə, münasibətlərdə yaranan gərginliklərə əsasən diplomatik yollarla cavab verib. Belə olan halda, Tehran nəyə əsasən Ermənistan sərhədini Azərbaycandan daha təhlükəsiz hesab edir? Bu yanaşmanın arxasında real təhlükəsizlik narahatlıqları dayanır, yoxsa geosiyasi və siyasi motivlər üstünlük təşkil edir?
Politoloq Xaqani Cəfərli hesab edir ki, İranın son dövrlər Ermənistanla münasibətləri xüsusi olaraq ön plana çıxarması təsadüfi deyil və bu, Tehranın uzun illər formalaşdırdığı Cənubi Qafqaz siyasətindən qaynaqlanır. Onun fikrincə, İranın regional strategiyası mahiyyət etibarilə Rusiyanın Cənubi Qafqaz siyasəti ilə uzlaşır və uzun illər Moskvanın geosiyasi maraqlarına uyğun şəkildə formalaşıb.
Xaqani Cəfərli "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Tehran Cənubi Qafqazı tarixi olaraq Rusiyanın təsir dairəsi kimi qiymətləndirib. Onun sözlərinə görə, nə 1917-ci ildə Rusiya İmperiyasının süqutu, nə də 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması İranın bu yanaşmasını dəyişib. Politoloq hesab edir ki, İran rəhbərliyi həmişə Moskvanın bölgəyə yenidən tam şəkildə qayıdacağına və əvvəlki nüfuzunu bərpa edəcəyinə inanıb.
Ekspertin fikrincə, Tehranda yaxşı anlayırlar ki, Rusiyanın Cənubi Qafqaz siyasətinin əsas dayaqlarından biri Ermənistan və erməni amilidir. Məhz buna görə İran da Ermənistanla münasibətləri xüsusi əhəmiyyət daşıyan strateji istiqamət kimi təqdim edir və İrəvanın regionda zəifləməsini öz maraqlarına uyğun hesab etmir.
Xaqani Cəfərli bildirib ki, İranın bu siyasətində Azərbaycanın son illərdə artan iqtisadi, hərbi və siyasi gücü də mühüm rol oynayır. Onun qənaətincə, Tehran Azərbaycanın regional çəkisinin daha da artmasını öz milli təhlükəsizliyi baxımından ciddi risk kimi qiymətləndirir və bu səbəbdən Ermənistanın balanslaşdırıcı rolunu qorumağa çalışır.
Politoloq hesab edir ki, İran daxilində etnik və siyasi kimlik məsələləri də bu siyasətin mühüm elementlərindən biridir. Onun fikrincə, Tehran hesab edir ki, ölkə üçün əsas təhlükə ayrı-ayrı etnik hərəkatlardan deyil, Güney Azərbaycanda azərbaycanlı siyasi kimliyinin güclənməsindən qaynaqlana bilər. Bu səbəbdən də İran rəhbərliyi Azərbaycan Respublikasının regional nüfuzunun və cəlbediciliyinin artmasını öz maraqlarına uyğun hesab etmir.
Ekspert qeyd edib ki, Prezident Məsud Pezeşkianın türk etnik kimliyini vurğulayan çıxışları İranın daxili siyasətinə ciddi təsir göstərməyib. Onun fikrincə, əsas məsələ etnik mənsubiyyət deyil, siyasi kimlik məsələsidir. Xaqani Cəfərli hesab edir ki, İranın siyasi elitasında təmsil olunan azərbaycanlıların iranlı siyasi kimliyi əvəzinə azərbaycanlı siyasi kimliyini ön plana çıxarması ölkənin siyasi gələcəyi baxımından tamamilə fərqli nəticələr doğura bilər.
Politoloqun qənaətincə, İranın Cənubi Qafqaz strategiyası təkbaşına uğur qazanacaq potensiala malik deyil və bu siyasət uzun illər Rusiyanın bölgədəki mövcudluğuna söykənib. O bildirib ki, Moskvanın regiondakı təsir imkanlarının zəifləməsi və Cənubi Qafqazdan tədricən geri çəkilməsi İranın geosiyasi planlarına ciddi zərbə vurur.
Xaqani Cəfərli sonda vurğulayıb ki, regionun gələcək siyasi mənzərəsinin formalaşmasında əsas amillərdən biri Azərbaycanın atacağı addımlar olacaq. Onun fikrincə, Azərbaycanın milli maraqlara söykənən düzgün strateji seçimləri həm Moskvanın, həm də Tehranın Cənubi Qafqazla bağlı uzunmüddətli geosiyasi planlarını nəticəsiz qoya bilər.
Dəniz NƏSİRLİ
