Kreml “dondurulmuş münaqişəni” yalnız öz diqtə etdiyi şərtlərlə qəbul edər...
Zelenskinin ofisinin rəhbərinin müşaviri Mixailo Podolyak “La Repubblica” qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, Ukrayna qoşunlar arasında mövcud təmas xətti boyunca hərbi əməliyyatları dayandırmağa və bir sıra əraziləri faktiki olaraq itirilmiş kimi tanımağa hazırdır.
"Ukraynanın ilkin mövqeyi belədir: biz başa düşürük ki, bu müharibədən çıxmağın əsas ssenarilərindən biri cəbhə xəttində münaqişənin dondurulmasıdır", - Mixaylo Podolyak avqustun 21-də İtaliyanın "La Repubblica" qəzetinə müsahibəsində bildirib.
Podolyak qeyd edib ki, Ukraynanın hazırda Rusiya tərəfindən "de-fakto" işğal altında olan əraziləri belə qalacaq və yalnız belə şəraitdə Kiyev dondurulmaya razılıq verməyə hazırdır.
"Bundan sonra bu ərazilərin Ukraynaya qaytarılması üçün iqtisadi, diplomatik və digər vasitələrdən istifadə etməklə çox iş görülməli olacaq. Amma de-yure onlar Ukraynanın olaraq qalacaqlar, de-yure heç kim bu əraziləri Rusiya kimi tanımayacaq"- o deyib.
Bəs Rusiya bu şərtlə atəşkəsə razı olacaqmi? Baki-xeber.com bildirir ki, Rusiya tərəfinin bu cür atəşkəs təklifinə razı olub-olmayacağını qiymətləndirmək üçün bir neçə əsas amili nəzərdən keçirmək lazımdır.
Ukrayna faktiki olaraq cari təmas xəttində müharibəni dayandırmağa və Rusiya tərəfindən işğal edilmiş ərazilərin de-fakto nəzarətdə qalmasını qəbul etməyə hazırdır. Bu, ərazilərin de-yure Ukraynaya məxsus olaraq qalacağı, lakin müvəqqəti olaraq hərbi yollarla azad edilməsinin dayandırılması deməkdir.
Bu, əslində Ukraynanın ilk dəfə açıq şəkildə status-kvonun müvəqqəti tanınmasına razılıq verdiyini göstərir.
Rusiya bu təklifə razı olacaqmı - bu suala tam birmənalı cavab vermək çətindir, lakin bəzi ehtimalları irəli sürmək olar.
İqtisadi və siyasi təzyiqlər Moskva üçün dözülməz həddə çatmaqdadır. Rusiya müharibəni donduraraq, qazanılmış əraziləri saxlamanı daha real və sərfəli çıxış yolu hesab edirsə və Ukraynanın NATO və Aİ-yə inteqrasiyasını dondurmaq, geosiyasi qazanc əldə etmək məqsədi daşıyırsa Kreml buna razılaşar.
Lakin Putin tam hərbi qələbə əldə etmək niyyətindədirsə, daha geniş ərazilərin işğalı üçün hələ imkan gördüyü düşünülürsə, atəşkəsin Ukraynanın yenidən silahlanmasına və toparlanmasına şərait yaradacağından ehtiyat edirsə və Qərb ilə danışıqlara Ukrayna deyil, birbaşa özü vasitəsilə nail olmaq istəyirsə, onda Moskva belə atəşkəsə razılaşmayacaq.
Bu təklif Rusiya üçün qismən qələbə (ələ keçirilən əraziləri faktiki olaraq saxlamaq imkanı) olsa da, siyasi cəhətdən tanınmadığından bu əraziləri uzunmüddətli idarə etmək ciddi iqtisadi və diplomatik problemlər yaradacaq.
Böyük ehtimalla, Rusiya bu təklifi rədd edəcək, çünki Kreml dondurulmuş münaqişələrdən adətən yalnız öz tam şərtləri ilə istifadə etməyə çalışır (məsələn, Abxaziya, Osetiya, Dnestryanı bölgə). Lakin eyni zamanda, bu təklif gələcək diplomatik danışıqlar üçün baza da ola bilər.
Rusiya ilə Ukrayna arasında belə sərt və strateji əhəmiyyətli atəşkəs və “münaqişənin dondurulması” təklifinə Moskvanın necə reaksiya verəcəyini rəsmilərin və medianin davranışlarından çıxış edərək konkret şəkildə aydınlaşdırmağa çalışaq.
Mart ayında Putin müvəqqəti atəşkəs ideyasını rədd edərək, "qısa fasilələr" yerinə “uzunmüddətli sülh” istədiklərini bildirmişdi. Onun rəsmi köməkçisi Yuri Uşakov da bu mövqedədir və “sakitləşdirici addımların” lazım olmadığını söyləyib.
Digər tərəfdən, Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov martın ortalarında qarşı tərəfin 30 günlük atəşkəs təklifinə dərhal cavab vermək istəmədiklərini, "nuansların" həll olunmasının vacibliyini qeyd edib.
Rusiya XİN nümayəndəsi Mariya Zaxarova da bu məsələlərin zaman tələb etdiyini, qərarların tələsik verilməməli olduğunu vurğulayıb.
Rusiyanın hərbi bloqerlərindən biri, bu atəşkəsin ukraynalıların silahlanaraq güc toplamasına şərait yaradacağını deyərək bunu “xainlik” adlandırıb.
"Reddit" platformasında bir istifadəçi qeyd edir ki, Putinin variantı - “NATO‑nu rədd etmək, dörd regionu tanıtmaq, Ukraynanın neytral qalması” - hələ də Rusiya üçün dəqiq şərtlər olaraq qalır.
May ayında Putinin elan etdiyi qısa atəşkəs (mayın 8‑10-u üçün) Zelenski tərəfindən "manipulyasiya" kimi qiymətləndirildi. Kremlin cavabı da yenə “nuansların” önəmli olduğunu vurğulamaq oldu.
“Zelenskinin cavabını təqdir edirik” başlığı ilə Rusiya XİN‑in açıqlamasında Putinin 30 günlük atəşkəs ideyasına şübhə ilə yanaşıldığı qeyd olunmuşdur.
Ukrainanın Prezident Ofisinin müşaviri Mixailo Podolyak Rusiyanın səslənən sülh təkliflərinin əslində “tələ” olduğunu, Moskvanın bununla sadəcə mövqelərini gücləndirməyə çalışdığını bildirib.
Xəbərlər Ukrayna tərəfinin bu cür “səssiz dondurma” ssenarilərinə qarşı Rusiyanın ehtiyatlı olduğunu vurğulayır.
Uzunmüddətli sülh qısa atəşkəs deyil - Putin və Kreml çevrəsi bu mövqeyi dəfələrlə qeyd edib.
Detala toxunmadan razılıq verilməyəcək “nuanslar” və detallı şərtlər olmadan reaksiyanın mümkün olmadığı vurğulanır.
Şərtlərin rus maraqlarına xidmət etməli olduğu NATO, ərazi və silah məsələlərində Rusiya üçün özünun diqtəedici rolu önəmlidir.
Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Rusiya hazırda belə bir sərt atəşkəs təklifinə razılaşmağa hazır görünmür. Onun mövqeyi belədir ki, qısa atəşkəs yalnız Ukraynaya yenidən güc toplamaq imkanı verə bilər.
Rusiya uzunmüddətli sülh və sülh razılaşmasında NATO-ya qarşılıq təminat kimi siyasət dəyişikliklərinə üstünlük verir. Kreml “dondurulmuş münaqişəni” yalnız öz diqtə etdiyi şərtlərlə qəbul edər - ərazini faktiki saxlamaq, Ukraynanın hərbi, siyasi və geosiyasi dizayndan birdəfəlik çıxarılması, eləcə də cəbhə xəttinin bütövlükdə Moskvanın sülh əraziləri kimi de‑jure tanınması. Bunu isə Ukrayna və müttəfiqləri heç vaxt qəbul etməz.
Akif NƏSİRLİ
