ABŞ prezidenti Donald Tramp ötən həftə Ağ Evdə ukraynalı həmkarı Volodimir Zelenski ilə qızğın mübahisədən sonra bu ölkəyə hərbi yardımı dayandırıb. “Reuters” agentliyi Ağ Ev rəsmisinə istinadla qeyd edir ki, Birləşmiş Ştatlar Ukraynaya yardıma fasilə verir və onun həllə töhfə verməsindən əmin olmaq üçün təkrar nəzərdən keçirir.
“Bloomberg” in yazdığına görə, fasilə o vaxtadək davam edəcək ki, Tramp Ukrayna liderlərinin sülhə xoşməramlı sədaqət sərgilədiyini görsün.
Bu xəbərlərdən öncə Birləşmiş Ştatlar Zelenskiyə Vaşinqtonun Ukraynada müharibəni bitirmək üçün əldə etməyə çalışdığı razılaşmaya uyğunlaşması üçün təzyiqi artırıb. Avropa liderləri isə Zelenskinin Ağ Evə uğursuz səfərindən sonra daha güclü rol oynamağa cəhd edirlər. Tramp bu durumda səbrinin tükəndiyini yazıb, Zelenskinin konkret təhlükəsizlik qarantiyaları olmadan tələsik atəşkəsə dirənişini tənqid edib. ABŞ-dən silah axınının istənilən formada pozulması Ukraynanın Rusiya işğalını dəf etmək şansını sürətlə zəiflədəcək. Həm də təkcə hazırda Ukraynada olan deyil, təyyarə, yaxud gəmilərlə daşınan, Polşada tranzit ərazilərdə gözləyən silahların göndərilməsi də dayandırılıb. Qadağanın təsir göstərəcəyi hərbi yardımın dəqiq həcmi aydın deyil, ancaq Ağ Ev Bayden administrasiya dövründə Konqresin təsdiqlədiyi 3.85 milyard dollarlıq silahın transferini gerçəkləşdirməyib. Tramp yanvarda vəzifəyə başlayandan yeni hərbi yardım ayrılmayıb. Rusiya Ukraynaya qarşı təcavüzkar müharibəyə 2022-ci ilin fevralında başlayıb. O vaxtdan ABŞ Konqresi Ukraynaya 180 milyard dollarlıq yardım ayırıb, bunun da üçdə ikisi hərbi yardım olub. Ukraynalı deputat Oleksiy Qonçarenko bildirir: “ABŞ yardımının dayandırılması hər şeydən öncə havadan müdafiə raketlərinə, HIMARS üçün sursata və artilleriyaya təsir göstərəcək”. Birləşmiş Ştatlar HIMARS və ATACMS sistemlərinin yeganə istehsalçısıdır, onlar tükənərsə, Ukraynanın Rusiyanın mövqelərindən uzağı vurması, özünün arxa mövqelərini qoruması çətinləşəcək. Bütün bunlardan sonra özəlliklə Avropada mümkün sülh sazişi, yaxud atəşkəslə bağlı dərin şübhələr yaranıb. Onlar Kiyevi və qitənin qalan hissəsini Rusiyanın yenilənə biləcək təcavüzü qarşısında zəif duruma salmayacaq bir saziş istəyirlər. Avropa liderləri Ukrayna və Rusiya arasında potensial sülh danışıqlarına daha çox nəzarət edə bilmək üçün hərəkətə keçiblər. ABŞ-ın vitse-prezidenti Ceyms Devid Vens deyib ki, Avropa liderləri Zelenskiyə müharibənin əbədi davam edə bilməyəcəyini deməlidirlər. Onun sözlərinə görə, onlar bunu öz aralarında etiraf edirlər, amma ictimaiyyət arasında Zelenskini şişirdirlər. Bütün gərginliklərə baxmayaraq, Avropa liderləri yeni ABŞ administrasiyası ilə işləməyi prioritet sayırlar. Hadisələrin bu səpkidə inkiaşfı Rusiyada məmnunluqla qarşılanır.
Hazırda Rusiya və ABŞ arasında münasibətlərin yenilənməsi prosesi gedir. Belə ki, Donald Tramp Moskva ilə əlaqələri bərpa etməyə və Ukraynada müharibəyə son qoymağa çalışdığı bir vaxtda ABŞ Rusiyaya qarşı sanksiyaları potensial olaraq yumşaltmaq üçün plan hazırlayır. Ağ Ev Dövlət Departamentinə və Maliyyə Nazirliyinə yumşaldılması mümkün olan sanksiyaların siyahısını hazırlamağı tapşırıb. Bildirilir ki, məhdudiyyətlərin yumşaldılması ABŞ administrasiyası ilə Moskva arasında diplomatik və iqtisadi münasibətlərin yaxşılaşdırılmasına dair daha geniş danışıqlar zamanı müzakirə oluna bilər. Baş verənlər maraqlıdır ki, Ermənistanda böyük qorxuya səbəb olub. Rusiyalı politoloq Aleksey Naumov bunun səbəblərini belə izah edib: “Rusiya ilə ABŞ arasında münasibətlərin normallaşması Cənubi Qafqaz regionuna müsbət təsir göstərəcək. Düzdür, Rusiya ilə ABŞ arasındakı münasibətlərdə xeyli sayda problem var, onların böyük əksəriyyəti məhz ABŞ-ın postsovet məkanını, o cümlədən Cənubi Qafqazı tənzimləmək və bölgəyə təsir etmək istəyi ilə bağlıdır. Bu baş verməsə, o zaman Cənubi Qafqazda vəziyyət daha sakit olacaq. Moskva ilə Vaşinqton arasında münasibətlər yaxşılaşdıqca, Rusiya və Azərbaycanın müdafiə etdiyi fikrin – regionun suverenliyinin təntənəsini görəcəyik, yəni region ölkələri öz müqəddəratlarını təyin etsin, hansısa hərbi bloklara, məsələn, Aİ kimi regiona aidiyyəti olmayan dövlətlərarası assosiasiyalara çəkilməsini. Düşünürəm ki, zaman keçdikcə Ermənistanın daha çox qərbyönlü mövqeyindən uzaqlaşdığını görəcəyik. O zaman Ermənistanın Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamağa daha tez razılıq verməsi şansı var”. Naumovun sözlərinə görə, Azərbaycan və Gürcüstan Rusiya ilə ABŞ arasında potensial normallaşmanı müsbət qəbul edir: “Çünki bu, regionda sabitliyə töhfə verəcək. Artıq Gürcüstan baş nazirinin Zelenski ilə bağlı qalmaqallı vəziyyətdə Trampı necə dəstəklədiyini görmüşük. Bakı və Tiflis regionun Rusiya ilə Qərb arasında maraqların toqquşması meydanına çevrilməsini istəmir. Azərbaycan və Gürcüstan paralel idxalın azalması səbəbindən Rusiya-ABŞ böhranının həllində cüzi itkilərə məruz qala bilər, lakin ümumilikdə bu, onlar üçün ağrılı olmayacaq. Ermənistan paralel idxalın azaldılmasından xeyli itirəcək. Üstəlik, AB, NATO Ermənistanı öz içinə çəkmək cəhdlərindən əl çəkməyə məcbur olsa, Nikol Paşinyanın yeni Qərb himayədarları tapmaq kursu iflasa uğrayacaq. İrəvanın Azərbaycan, Türkiyə və Rusiya ilə barışmağı, kənar qüvvələrin bölgəyə sürüklənməsinə son qoymağı prioritet hesab etməsi Ermənistanın maraqlarından, erməni xalqının maraqlarından çıxış edərək, suverenlik əldə etmək, erməni xalqı və bütövlükdə ölkə üçün yaxşı olardı”.
Ramil QULİYEV
