Elşən Manafov: “Putinin belə bir gediş edəcəyi və buna gedəcəyi inandırıcı deyil”
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio verdiyi müsahibədə prezident Donald Tramp və onun administrasiyasının Rusiyanı Çindən ayırmaq istiqamətində ciddi səylər göstərdiyini bildirib.
Rubio bu strategiyanı "soyuq müharibə" dövründə prezident Riçard Niksonun Çin və Sovet İttifaqını ayırmaq siyasətinə bənzədib: “Onları çinlilərlə əlaqələrdən tamamilə ayıra biləcəyimizə əmin deyiləm. Lakin Çin və Rusiyanın bir-birinə bu qədər yaxın olması qlobal sabitlik üçün yaxşı deyil, çünki hər iki ölkə nüvə dövlətidir. Hazırda rusların getdikcə çinlilərdən daha çox asılı vəziyyətə düşdüyünü görürük və bu da arzuolunan nəticə deyil”.
Rubio onu da bildirib ki, ABŞ-Çin münasibətləri bu əsrin əsas müəyyənedici faktorlarından biri olacaq. Buna görə də, həm ruslar, həm də amerikalılar üçün ən yaxşı nəticə Rusiyanın Çindən “kiçik tərəfdaş” rolunda asılı qalmaması olacaq.
Maraqlıdır, Rusiya təkcə Ukraynanın qurban verilməsi müqabilində buna gedəcəkmi? Bunun üçün digər postsovet ölkələrinin onun nüfuz dairəsinə keçməsini istəməyəcəkmi?
“Çünki bu halda onun qələbəsi taktiki anlamda olacaq, strateji konteksdə isə belə bir gediş Trampı qane edəcək”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən politoloq Elşən Manafov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Əvvəla, Çinin iqtisadi inkişaf göstəriciləri ABŞ-ı ciddi şəkildə düşündürən və narahat edən amillərdəndir. İstehsal proseslərinin təmərküzləşməsi, Çinin qlobal masştabda investisiya göstəriciləri, burada ucuz işçi qüvvəsinin hesabına əmək məhsuldarlığının yüksəlişi bu ölkənin üstünlüyünü təmin edir. İnnovasiya və texnologiyalar sahəsində Çinin uğurları Ümumdünya Daxili Məhsulunun təxminən 35 faizinin bu ölkənin payına düşməsini təmin edib. Maraqlıdır ki, Çin ABŞ-ın qonşuluğunda, məsələn Kanadada belə investisiyaların həcminə görə ABŞ-ı qabaqlayır. Tramp Çinin bu yüksəlişini narahatlıqla izləyir və proseslərə təsir etmək uçun bu ölkə ilə ticarət müharibəsi aparmağa, onun ixrac etdiyi məhsullara gömrük rüsumlarını 10% yüksəltməyə, eyni zamanda Çinin ABŞ iqtisadiyyatının müxtəlif sahələrinə investisiya imkanlarını məhdudlaşdırmağa çalışır. Eyni zamanda ABŞ Çinə hərbi xərcləri azaltmağı təklif edib, lakin rəsmi Pekin tərəfindən bu şərtlər qəbul edilməyib. ABŞ-ın bir qayda olaraq Tayvan məsələsinə görə rəsmi Pekinə təzyiq etməsi, Cənub Şərqi Asiyada Yaponiya və Cənubi Koreya ilə Çin maraqlarını təhdid edən siyasət sərgiləməsi rəsmi Pekini Moskva ilə hərbi ittifaqın möhkəmləndirilməsi istiqamətində siyasəti genişləndirməyə sövq edir. NATO tərəfindən olan təhdid Rusiya və Çini Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı, BRİKS kimi təşkilatlarda əməkdaşlığa sövq edir. Sonuncu təşkilat dolların ümumdünya valyutası kimi məzənnə kursunu aşağı salmaq, onu adekvat valyuta ilə əvəz etmək üçün müəyyən danışıqlar da aparır. Rusiyanın hərbi imkanları və xüsusilə hərbi gücü ABŞ-a Çinlə münasibətləri hərbi müstəvi üzərində həll etməyə imkan vermir. Rusiya-Çin ittifaqı ABŞ-ın nəinki Mərkəzi Asiyaya aktiv müdaxiləsinin qarşısını alır, həm də çoxqütblü dünyanın formalaşdırılması uğrunda aparılan mübarizənin təməlini təşkil edir. Çin ABŞ və Avropa şirkətlərinin Rusiya bazarlarını tərk etməsindən məharətlə istifadə edib. Nəticədə Çin məhsullarının Rusiya istehlak bazarına uğurla çıxmasını təmin edə bilib. Rusiya isə Çin vasitəsilə ona qarşı tətbiq edilən sanksiyalardan yayınmağa nail olub, Pekinlə enerji təhlükəsizliyi sahəsində qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığı genişlındirə bilib”.
Politoloqun fikrincə, Rusiyanın Ukraynaya qarşı apardığı müharibə iqtisadi baxımdan onu zəif salır və perspektivdə onun Çindən asılılığının artması üçün şərait yaradır: “Bunu Rusiya da gözəl başa düşür. ABŞ-a gəlincə, Rusiya-Çin ittifaqında çatın yaranması onun qlobal masştabda həyati maraqlarına cavab verir. Bu məqsədlə tarixi təcrübəyə müraciət də edilə bilər. Zamanında belə bir gedişi ABŞ-ın sabiq prezidenti Riçard Niksonun milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müşaviri Kissencer edib. Keçən əsrin 60-cı illərinin sonunda SSRİ-Çin münasibətlərindəki gərginlikdən ABŞ rəsmi Pekinə bir sıra güzəştlər etməklə məharətlə istifadə edə bildi. Kommunist Mao rejiminin legitimliyini uzun müddət tanımayan ABŞ BMT-də Çinin qanuni təmsilçisi kimi homindançıların sığındığı Tayvanı qəbul edirdi. Kissencerin Pekinlə apardığı danışıqlardan sonra Mao rejiminin Moskva ilə münasibətləri daha da kəskinləşdi. Hazırkı şəraitdə ABŞ Moskvaya Ukraynada, habelə MDB məkanında onun nüfuz dairəsinin tanınması müqabilində Pekinlə münasibətlərdən çəkinməyi təklif edə bilər. Lakin Putinin belə bir gediş edəcəyi və buna gedəcəyi inandırıcı deyil. Çünki bu halda onun qələbəsi taktiki anlamda olacaq, strateji konteksdə isə belə bir gediş Trampı qane edəcək. Buna görə Putinin qələbəsi daha çox "Pirr qələbəsi" təsiri bağışlayacaq. Tramp proqnozlaşdırılması çətin olan siyasətçi olduğundan, onun gözlənilməz gedişlərindən sığortalanmaq istəyi Putin və Si Zinpini geosiyasi reallıqlara adekvat addımlar atmaq məcburiyyəti qarşısında qoyacaq. Onların hər ikisi strateji anlamda cox ciddi uğura imza atıb, artıq NATO-nun parçalanacağı, Avropa Birliyinin isə ABŞ-ın təsir orbitindən çıxmaq üçün səylərini gücləndirəcəyi birmənalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
