Hindistanın baş naziri Narendra Modi Cənubi Afrika paytaxtı Yohannesburqdakı BRİCS sammitindən sonra, avqustun 25-də Yunanıstana yollanacaq. O, son 40 ildə Yunanıstana səfər edən Hindistanın ilk hökumət rəhbəri olacaq.
Qeyd edək ki, Hindistan və Yunanıstan baş nazirlərinin sonuncu ikitərəfli görüşü 2019-cu ilin sentyabrında Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyası çərçivəsində baş tutub. Avqustun 25-də isə baş tutacaq bir günlük səfər artıq rəsmi səciyyə daşıyır. Səfərdən əvvəl Narendra Modi deyib: “Mən 40 il sonra Yunanıstana səfər edən ilk Hindistan baş naziri olmaq şərəfinə nail oldum”. “Hindustan Times” qəzeti yazır ki, səfər zamanı müdafiə, enerji, kənd təsərrüfatı və digər sahələr üzrə bir sıra sənədlərin imzalanması gözlənilir. Hindistanın Financialexpress nəşri isə “Ermənistandan Yunanıstana: Hindistanın geosiyasəti Türkiyə-Azərbaycan-Pakistan üçlüyünü narahat edir” başlığı ilə yayımladığı təhlilində yazır ki, Hindistanın Ermənistana silah satmaq və Yunanıstanla strateji tərəfdaşlığını möhkəmlətmək qərarı bu ölkələrə birbaşa çağırış kimi qiymətləndirilir: “Ermənistan Rusiyanın ənənəvi müttəfiqi, Yunanıstan isə NATO-nun üzvüdür. Hindistan bu ölkələrlə əlaqələrini gücləndirməklə Türkiyənin başçılıq etdiyi qeyri-rəsmi üçlüyə güclü mesaj verir”. Yunanıstanın “greekcitytimes.com” saytı yazır ki, Hindistanın Yunanıstanla strateji tərəfdaşlığı Türkiyəyə açıq mesaj göndərir, Cammu və Kəşmirlə Yunanıstan-Türkiyə mübahisəsi kimi kritik məsələlərdə dəstəyi vurğulayır. Hərbi əməkdaşlıq mövzusu Yunanıstanın “pentapostagma.gr” saytında da təhlil olunur: “NATO üzvü olan Yunanıstan Hindistan Hərbi Hava Qüvvələrinə böyük taktiki yardım göstərə bilər, çünki bizim Hərbi Hava Qüvvələrimiz təkcə Hindistanın Fransadan aldığı “Rafale” deyil, həm də ABŞ-ın F-16 təyyarələrini istifadə edir”.
Yunanıstanın “onalert.gr” saytında ölkələrin konkret hərbi əməkdaşlıq misalları sadalanır. Qeyd olunur ki, Hindistan qırıcıları “HNIOHOS 2023” təlimində iştirak edib və Yunanıstan-Hindistan donanmalarının keçən ilin iyulunda birgə “PASSEX” təlimləri baş tutub. Beləliklə, Hindistan Yunanıstan və Ermənistanla hərbi əçəkdaşlığını möhkəmləndirməkdə qərarlı tərəfdir. “Eurasianet” dərgisi də hesab edir ki, Yeni Dehli Ermənistana silah tədarük etməklə hesab edir ki, müvafiq strateji maraqlarını müdafiə edir: “Hindistan və Pakistan arasındakı rəqabət ən çox Kəşmirdə alovlanan münaqişə ilə əlaqəlidir. İki ölkənin Qarabağ münaqişəsində iştirakının dərinləşməsi barədə daha az məlumat var. Qarabağ Kəşmir münaqişəsinin davamına çevrilir və indi onlar döyüşən tərəflərə – Ermənistan və Azərbaycana silah göndərirlər. Pakistan uzun müddət Azərbaycanın tərəfində olsa da, Hindistan İkinci Qarabağ müharibəsində İrəvanın məğlubiyyətindən sonra Ermənistana silah tədarükçüsü oldu.
Pakistanın Azərbaycana dəstəyi İslamabadın Türkiyə ilə sıx strateji münasibətlərilə də əlaqədardır. 1991-ci ildə SSRİ-nin süqutundan sonra Azərbaycanın müstəqilliyini Türkiyədən sonra tanıyan Pakistan hökuməti olub və İslamabad heç vaxt Ermənistanın müstəqilliyini tanımayıb. Pakistan və Azərbaycan hərbçiləri 2016-cı ildən birgə təlimlər keçirirlər və təhlükəsizlik sahəsində geniş strateji əlaqələr qururlar. Bəzi müşahidəçilər hesab edirlər ki, İslamabad Azərbaycana Pakistan-Çin istehsalı olan JF-17 qırıcılarını sata bilər. 2022-ci ilin payızında Hindistan Ermənistana dəstəyi gücləndirib, 245 milyon dollarlıq artilleriya sistemləri, tank əleyhinə raketlər və döyüş sursatları verib. Mayda İrəvan Yeni Dehlidəki səfirliyinə hərbi attaşenin təyin olunduğunu elan edib, ona ikitərəfli hərbi əməkdaşlığı dərinləşdirmək həvalə edilib. Hindistan tərəfindən dəstəyin gücləndirilməsi Ermənistan üçün vacibdir. İrəvanın ənənəvi strateji tərəfdaşı olan Rusiya Ukraynaya fəlakətli hücumun içində batıb və indi görünür ki, onun davamlı Qarabağ nizamlanmasına yardım etməkdə mühüm rol oynamaq üçün resursları və iradəsi yoxdur. İrəvanda ümid edirlər ki, Hindistanın yardımı Ermənistana Azərbaycanın Türkiyə, Pakistan və İsraildən aldığı dəstəyi kompensasiya etməyə kömək edəcək. Hindistanın Qarabağ münaqişəsinə müdaxilə etmək qərarı iki amildən irəli gəlir: strateji və iqtisadi. 2020-ci ildə Azərbaycanın qələbəsi Yeni Dehlidə həyəcana səbəb olub. Türk-müsəlman təsirinin artmasından ehtiyat edən hindistanlı liderlər yenidən regional qüvvəyə çevriləcəyinə ümid etdikləri Ermənistanla əməkdaşlığı möhkəmləndirməyi lazım biliblər. Yerli qarşıdurmada qeyri-müsəlman tərəfdə olmaq tendensiyası Hindistanın İsrail, Serbiya və Myanmaya dəstəyində də özünü göstərir. Yeni Dehlidə ən çox ehtiyat edirlər ki, Azərbaycan Qarabağda öz strateji məqsədlərinə nail olarsa, Ankara-Bakı-İslamabad qruplaşması öz səylərini Kəşmirdə cəmləşdirə bilər. Hindistanın Qarabağ münaqişəsində iştirakı həm də Yeni Dehli və İran arasında daha sıx əlaqələrin qurulmasına kömək edir, onun da Ermənistanla güclü əlaqələri var və bu, Türkiyə və Azərbaycanın Xəzər hövzəsində təsirini azaltmaq istəyinə əsaslanır. Yeni Dehli ümid edir ki, Rusiyanın Ermənistanı silahlandırma qabiliyyətini itirməsindən istifadə edərək silah tədarükçüsü kimi iqtisadi cəhətdən faydalana bilər. Lakin Hindistan özü Rusiya silahlarının əsas idxalçısıdır: onun hərbi texnikasının təxminən dörddə üçü Rusiyadan daxil olur ki, o da Ukraynadakı müharibə səbəbindən ixrac sifarişlərini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkir. Bundan əlavə, Hindistan təbliğat müharibəsinə cəlb edilmiş olur. Belə ki, iyunda Azərbaycanın xəbər agentliklərindən biri məlumat yayıb ki, hindistanlılar Qarabağda hərbi əməliyyatlarda muzdlu kimi iştiraka cəlb olunurlar. Pakistan və Hindistanın artan iştirakının Qarabağda hadisələrin sonrakı inkişafına necə təsir edəcəyini söyləmək hələ tez olsa da, yeni geosiyasi konfiqurasiya ATƏT, NATO və KTMT kimi ənənəvi vasitəçilərin təsirinin zəiflədiyindən xəbər verir”.
Nahid SALAYEV
