Bütün dünyaya “blokada” şousu göstərən ermənilər onları idarə edənlərin təhriki ilə Azərbaycanın təklif etdiyi yollardan yararlanmaq istəmirlər. Halbuki, Azərbaycan erməni vətəndaşlarımızın problemlərinin həlli üçün addımlar atır, onlara alternativ yol kimi Ağdam-Xankəndi yolunu təklif edir ki, rahatlıqla bu yoldan istifadə edib, hər cür ehtiyaclarını qarşılasınlar.
Hətta avqustun 5-də razılaşma əldə olunub ki, Qarabağdakı erməni sakinlərə humanitar yüklər Ağdam-Xankəndi-Füzuli-Şuşa yolu ilə daşınsın, onun ardınca Yevlaxda görüş keçirilsin və 24 saat sonrakı müddətdə Laçın-Xankəndi yolu açılsın, amma ermənilər bunu pozdu. Bu, ermənilərin çox böyük pozuculuğuna bir işarədir, bu, ermənilərin boynunda ağır bir yük, ləkə kimi qalacaq ki, onlar bu şansı buraxdılar.
Qeyd edək ki, 5 avqust razılaşması ilə bağlı bir neçə gün əvvəl Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi – Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev xarici diplomatların Ağdama səfəri çərçivəsində jurnalistlərə açıqlamasında məlumat verib: “...Bu artıq diplomatik sirr deyil və mən açıq şəkildə deyə bilərəm ki, Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatında da biz qeyd etmişdik. 5 avqustda razılıq əldə olunub ki, BQXK humanitar yükləri bu yol vasitəsilə Xankəndinə çatdıracaq. Bunun davamı olaraq razılaşdıq ki, 24 saat sonra Azərbaycanın sərhəd və gömrük rejiminə riayət etməklə , qanunlara əməl etməklə Laçın – Xankəndi yolu da açılır. Bu anlaşmanın tərkib hissəsi kimi Yevlax şəhərində Azərbaycanın müəyyən etdiyi nümayəndə ilə Qarabağ ermənilərinin nümayəndəsi arasında görüşün keçirilməsi nəzərdə tutulurdu ki, burada biz bütün reinteqrasiya, eləcə də sosial infrastruktur layihələrini müzakirə etməyə hazır idik. Biz bu yolu istifadəyə bəyan edəndən sonra, gördüyünüz kimi növbəti məntəqə Rusiya sülhməramlılarının postudur, onun arxasında ermənilərin hərbi postu görünür və ermənilər həmin yola gətirib bloklar qoymağa, beton sədlər qoymağa başladılar. Sonra da başladılar Azərbaycanı ittiham etməyə. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Şuşa Qlobal Media Forumda beynəlxalq jurnalistlərə dediyi kimi, indi baxın kim kimi bloklayır. Ermənistan yolları bloklayır, Azərbaycan sadəcə olaraq yolları açır və yolla tikir, təkcə quru yollarını yox, eyni zamanda dəmiryolu xətlərini də açır...”
Bu barədə eyni zamanda avqustun 16-da BMT Təhlükəsizlik Şurasının ermənilərin yaşadığı Azərbaycanın Qarabağ bölgəsini Ermənistanla birləşdirən Laçın-Xankəndi yolunun guya “bağlanmasından” sonra yaranmış “humanitar böhran”ın müzakirəsi üçün təcili iclasdakı çıxışında Azərbaycan Respublikasının BMT-dəki daimi nümayəndəsi Yaşar Əliyev də danışıb. “...Birinci halda Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi (BQXK) tərəfindən humanitar yüklərin yerli sakinlərə çatdırılması üçün Ağdam-Xankəndi yolunda erməni tərəfinin quraşdırdığı beton bloklar və bütün digər fiziki maneələr aradan qaldırılmalı idi. Bunun ardınca 24 saat ərzində BQXK-nın Laçın yolundan istifadəsinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulurdu. İştirak edən bütün tərəflər, o cümlədən Rusiya sülhməramlı kontingenti və BQXK bu razılığın praktiki olaraq bir saat ərzində həyata keçirilməsinə başlamağa hazır idi.
İkinci halda mərkəzi hakimiyyət nümayəndələri ilə yerli erməni sakinləri arasında görüşün Azərbaycanın yaxınlıqdakı Yevlax şəhərində keçirilməsi razılaşdırılmışdı.
Təəssüflər olsun ki, on gün əvvəl - avqustun 5-də Ermənistan qanunsuz qurulan rejimi vasitəsilə siyasi motivli və qeyri-qanuni ilkin şərtlər və müxtəlif bəhanələr irəli sürməklə hər iki razılaşmadan son anda geri çəkildi. Şübhə yoxdur ki, vəziyyətdən çıxış yollarını tapmaq üçün Azərbaycanın Rusiya Federasiyası, ABŞ, Avropa İttifaqı və BQXK ilə sıx əməkdaşlıq etməsinə baxmayaraq, Ermənistan diplomatik səylərə qəsdən maneçilik törədir.
Bunun yalnız bir izahı var: Ermənistan məsələni həll etmək niyyətində deyil. Bunun əvəzində beynəlxalq səviyyədə manipulyasiya və çaşqınlıq səylərini davam etdirmək məqsədilə regionda gərginliyi süni şəkildə alovlandırır. Avqustun 5-də BQXK vasitəsilə humanitar yüklərin çatdırılmasına dair razılaşmanın pozulması yeganə maneə deyil. Əslində bu, Ermənistanın Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə meydan oxumaqla və yerli etnik erməni sakinlərinin reinteqrasiyasına mane olmaqla bu humanitar təşkilatın ərazidə mövcudluğunu və fəaliyyətini siyasiləşdirməsinin, eləcə də humanitar məsələlərdən siyasi məqsədlər üçün istifadə etmək cəhdinin davamıdır”-deyə Y.Əliyev qeyd edib.
Ekspertlər hesab edirlər ki, ermənilər 5 avqust razılığını pozmaqla böyük bir şans itirib və özlərini daha çətin vəziyyətə salıblar. 5 avqust razılaşmasının ermənilərə böyük imkanlar qazandıracağını qeyd edən ekspertlərə görə, amma onlar son anda geri çəkiliblər, bununla da mahiyyətlərini, niyyətlərini ortaya qoyublar.
“Ermənilərin belə bir mövqe nümayiş etdirməsi, əvvəl razılaşıb sonra bu razılaşmanı pozması ondan xəbər verir ki...”
Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin aparıcı məsləhətçisi Mətin Məmmədli “Bakı-Xəbər”ə şərhində “Əlbəttə, ermənilərin belə bir mövqe nümayiş etdirməsi, əvvəl razılaşıb sonra bu razılaşmanı pozması ondan xəbər verir ki, Ermənistan və Ermənistanın Qarabağda uzantısı olan qondarma rejimin, erməni diaspor qruplarının, ermənilərə yaxın dairələrin əsas dərdi Qarabağda yaşayan ermənilərin humanitar vəziyyəti deyil. Yəni onlar bu vəziyyəti siyasiləşdirirlər və ölkəmizə qarşı istifadə etməyə çalışırlar. Bir şou yaradıblar ki, guya Azərbaycan Qarabağda yaşayan erməniləri “blokada”ya alıb, onların humanitar vəziyyəti “acınacaqlıdır”. Azərbaycan heç bir halda oranı blokadaya almayıb, Qarabağda yaşayan ermənilərin humanitar vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün bugünə kimi müxtəlif təkliflər verib”-deyə bildirdi.
M.Məmmədli qeyd etdi ki, təkliflər içində Ağdam-Xankəndi yolu və digər alternativ variantlar olub. O vurğuladı ki, həmçinin bugünə qədər minlərlə maşın Qarabağdan Ermənistana, Ermənistandan Qarabağa BQXC-nın vasitəçiliyi ilə məhz Xankəndi-Laçın yolu ilə gedib-gəlib. “Bu da təsdiqləyir ki, Azərbaycan heç bir halda Qarabağda yaşayan erməniləri blokadaya almayıb və blokadaya almaq niyyəti də yoxdur. Əksinə, Ermənistan və bir qrup Ermənistana bağlı dairələr yaranmış vəziyyətdən ölkəmizə qarşı istifadə ediblər, bunu bir kampaniyaya çeviriblər. Bütün bunlarda da yekun məqsəd ondan ibarətdir ki, iki ölkə arasında davam edən sülh danışıqları ləngisin. Bu ondan xəbər verir ki, çox təəssüf, Ermənistan hələ də Azərbaycanlıa sülhə hazır deyil”-deyə M.Məmmədli qeyd etdi.
M.Məmmədlinin fikrincə, ermənilər 5 avqust razılaşmasını pozmaqla əslində özlərinə ziyan etdilər və bununla göstərdilər ki, sözlərini tutmağa qadir deyillər: “Əlbəttə ki, Qarabağdakı ermənilər, onları təmsil edənlər bu şansı itirməklə özlərinə çox böyük zərbə vurdular. Onların problemlərinin həlli ilk növbədə Bakı ilə danışıqlardan keçir. Təəssüf ki, onlar hələ də bu realllığı görmürlər, düşünüb dərk edə bilmirlər, hələ də yaranmış vəziyyətə ağılla, məntiqlə, rosional deyil, emosional yanaşırlar. Nəticədə də belə bir vəziyyət yaranır. Qarabağ dünyanın bütün dövlətləri, beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən birmənalı olaraq Azərbaycan ərazisi kimi qəbul edilir. Son zamanlar artıq Ermənistan hökuməti də Qarabağı Azərbaycan ərazisi kimi tanıdığını açıq bəyan edir. Qarabağda yaşayan ermənilər yalnız rəsmi Bakı ilə dialoqda öz problemlərini həll edə bilərlər. Yalnız yenidən Azərbaycan cəmiyyətinə reinteqrasiya etməklə Qarabağda öz yaşayışlarını, mövcudluqlarını, inkişaflarını təmin edə bilərlər”-deyə M.Məmmədli vurğuladı.
O qeyd etdi ki, öz ərazisi olan Qarabağda Azərbaycanın suverenliyi bərpa edilməlidir və heç də uzaq olmayan bir dövrdə Azərbaycan orada öz suverenliyini tam bərqərar edəcək.
İradə SARIYEVA
