“Ermənistanla sülh müqaviləsi üzərində iş başlanıb, amma bizim istədiyimiz kimi rəvan getmir”. Bu fikri prezident İlham Əliyev Qazaxıstandan olan həmkarı Kasım-Jomart Tokayevlə mətbuata bəyanatında deyib.
Bununla yanaşı, dövlət başçısı Azərbaycanın sülh və normallaşma prosesində maraqlı olduğunu bir daha vurğulayıb: “Biz normallaşma əzmindəyik və İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatandan sonra məhz Azərbaycan sülh müqaviləsi üzərində işə başlamağı təklif etdi. Praktiki olaraq bu iş başlanıb, amma bizim istədiyimiz kimi rəvan getmir. Lakin bunun alternativi yoxdur”. Bundan əlavə, prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, hətta 30 illik işğala və Azərbaycan xalqının məruz qaldığı məhrumiyyətlərə, hazırda bərpa etməli olduğumuz dağıntılara baxmayaraq, qonşular arasında münasibətlər normal olmalıdır: “Bununla belə, biz gələcəyə baxırıq və hesab edirik ki, suverenlik, ərazi bütövlüyü, sərhədlərin toxunulmazlığı, BMT-nin Nizamnaməsi, beynəlxalq hüququn bütün əsas normaları və prinsipləri əsasında sülh müqaviləsinə nail olmaq mümkündür, bu müqavilə çoxillik düşmənçilik səhifəsini çevirəcək”. Beləliklə, Azərbaycan bir daha ən yüksək səviyyədə Ermənistanla sülh müqaviləsi, sərhədlərin müəyən edilməsinə hazır olduğunu bildirir. Lakin proses Ermənistanın mövqeyi üzündən uzanır. Bunun elə Ermənistanın özünə zərər vurması artıq qarşı tərəfdə də etiraf olunur. Məsələn, erməni politoloq Vigen Akopyan qeyd edir ki, İrəvanın prosesi uzatmasına baxmayaraq, Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin faktiki demarkasiyası işləri gedir: “Bu prosesin, yəni Bakının bəzi mövqelərdə irəliləməsi qeydə alınır və Ermənistanda bununla bağlı olaraq, təbii ki, təbliğat səviyyəsində hələ də müəyyən səs-küy qaldırılır. Lakin 2020-ci ilin noyabrında hərbi əməliyyatlar başa çatdıqdan sonra baş verənlər sərhədin faktiki demarkasiyasıdır. Tex (Dağ) kəndi yaxınlığında yaranmış vəziyyət məhz bu faktiki demarkasiyanın nəticəsidir. Ermənistanın ərazi güzəştləri barədə Bakı ilə konkret razılaşmaları istisna deyil. Azərbaycan yeni taktika seçib. Əgər əvvəllər ərazilər hərbi əməliyyat yolu ilə götürülürdüsə, indi Azərbaycan hiss olunmadan 100-300 metr irəliləyərək hərəkət etməyə üstünlük verir. Hər dəfə Ermənistanın “suveren ərazisinə” 100, 200, 300 metr dərinliyə gedəndə Azərbaycan orada möhkəmlənir və daha bu ərazini tərk etmir. Beləliklə, yüksəklikləri ələ keçirməklə onlar taktiki üstünlük əldə edirlər”.
Rusiya Beynəlxalq Əlaqələr Şurasının eksperti Aleksey Fenenko da qeyd edir ki, sülh, sərhədlərin müəyyən edilməsi prosesinin uzanması ermənilər üçün əlavə problemlər yaratmaqdan başqa heç nəyə xidmət etmir: “Azərbaycan səbr taktikasını seçib, hər şeyin necə bitəcəyini gözləyir. Əgər Ermənistan danışıqları pozarsa, o zaman Bakının əli sərbəst olacaq. Çünki Azərbaycanın səbri bizə göstərir ki, bu gün danışıqlara əks gedən məhz İrəvandır. Gördüyümüz odur ki, Ermənistan təxribat aparır, Azərbaycan ehtiyatla reaksiya verir. Bunu sözün əsl mənasında hər prosesdə görmək olar. Ermənistan Zəngəzur dəhlizini açmaq istəmir. Buna cavab olaraq Azərbaycan da öz tərəfindən dəhliz qurur. Və hər bir halda dəhlizin olacağını bəyan edir. Məsələn, ötən il Ermənistan əvvəllər işğal etdiyi Laçın şəhərini Azərbaycana qaytarmaq istəməyib. Azərbaycan elə etdi ki, Laçın tez bir zamanda onun nəzarətinə qayıtdı. Bunun üçün Ermənistan tərəfinə alternativ yol çəkdi. Başqa bir misal: Ermənistan daha ağıllı olduğunu düşünərək, “Qoy Bakı özü Qarabağ erməniləri ilə danışıqlar aparsın” dedi. İrəvan bildirdi ki, bu danışıqlar status barədə olacaq. Amma Azərbaycan Qarabağın erməni əhalisini götürür və ölkəsinə inteqrasiya ilə bağlı danışıqlar aparır, onları Bakıya dəvət edir. Ermənistan Laçın yolu ilə Qarabağa hərbi yükləri və hərbçiləri daşıyırdı. Azərbaycan buna cavab olaraq nə etdi? Bəli, sadəcə yolu bağladı. Çatdırılmalar dayandı. Bir neçə ay keçir və ermənilər eyni yükü Laçın yolu ətrafından daşımağa başlayırlar. Azərbaycan artıq burada da yollara, yüksəkliklərə nəzarət edir. Bakı İrəvanın təxribatlarına diqqətlə reaksiya verir. Amma nəzərə alsaq ki, Ermənistan getdikcə aqressivliyini artırır, mən istisna etmirəm ki, Azərbaycandan daha sərt addımlar gözlənilə bilər”. Fenenko qeyd edib ki, İrəvan Bakı ilə erməni separatçıları arasında danışıqların getməsi ideyasını fəal şəkildə təbliğ edirdi: “Rəsmi Bakı bu mövqeyi öz xeyrinə üstlənib: Qarabağın erməni icması ilə danışıqlara başladı və onlarla dialoq mümkün oldu. Bakı Azərbaycan Konstitusiyası çərçivəsində Qarabağ ermənilərinə digər vətəndaşları kimi normal yaşayış şəraiti təmin edir. Bəs onlar İrəvandan nə ala bilərlər? Yalnız yeni müharibə. Onların buna ehtiyacı varmı? Azərbaycan konkret iqtisadi layihələr təklif edir, Ermənistan isə ancaq hay-küy salır və danışıqları pozur”. Bu arada Ermənistanın “Past” nəşri öz mənbələrinə istinadən maraqlı bir məlumat yayıb. Burada qeyd edilir ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında mayın ikinci yarısında baş tutmalı olan növbəti görüş, böyük ehtimalla, Vaşinqtonda keçiriləcək. Qəzetin Xarici İşlər Nazirliyindəki adını açıqlamayan mənbəsi bildirir ki, Vaşinqton platformasında danışıqların gələcəyi ilə bağlı tərəflərin yanaşmaları üst-üstə düşür. Qeyd olunur ki, görüşün təşəbbüskarı ABŞ-ın dövlət katibi Entoni Blinkendir. Nəşrin məlumatına görə, eyni zamanda Avropa dairələri də görüşün keçirilməsində fəaldır. Avropa Şurasının rəhbəri Şarl Mişel bu yaxınlarda Paşinyan və Əliyevlə iki ölkə arasındakı münasibətlər və danışıqlar prosesinin vəziyyəti ilə bağlı bir neçə telefon danışığı aparıb. Qəzetin diplomatik mənbəsinin bildirdiyinə görə, avropalılar qarşıdan gələn Ermənistan-Azərbaycan sammitinin onların himayəsi altında - yaxın həftələrdə Brüsseldə keçirilməsi üçün əllərindən gələni edirlər. Məsələnin maraq doğuran tərəfi odur ki, Qərb Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin onun təklifi əsasında imzalanmasında maraqlıdır. Bu variantda Azərbaycanın ərazi bütövlüyü təsbit edildiyindən, ölkəmiz onun imzalanmasında heç bir problem görmür.
Samirə SƏFƏROVA
