“ABŞ-ın təşkil etdiyi “Defender 23” hərbi təlimlərində iştirakdan imtina etməklə Ermənistan təzyiqlərə boyun əydi”. Bunu erməni politoloq Styopa Səfəryan deyib.
Səfəryan Qərbin Ermənistanın qərarına anlayışla yanaşdığını istisna etmir: “Qərbdə belə bir anlayış var ki, Ermənistan hələ də girov statusundadır. Əgər Ermənistan hakimiyyəti əlavə qiymət ödəməli olduqlarını düşünürsə, o zaman niyə silahlı qüvvələrdə islahatlar ləngiyir? Təəssüf edirəm ki, rəsmi İrəvan təzyiq altında mühüm hərbi təlimi ləğv edə bilər”. Erməni politoloqun sözlərinə görə, Ermənistana qarşı hibrid müharibə olduğu, təzyiqlər edildiyi açıq-aşkar görünür: “Rusiya Qərbin Cənubi Qafqaza müdaxiləsinə aqressiv yanaşır”. Xatırladaq ki, bundan əvvəl ABŞ Müdafiə Nazirliyi Avropanın on ölkəsində aprelin 22-dən başlayaraq “Defender 23” adlı hərbi təlimlərin keçirilməsi ilə bağlı məlumat yayıb. Hərbi təlimlərdə iştirak edən ölkələr siyahısına Ermənistan da daxil edilib, lakin bir neçə saat sonra məlumatın yenilənmiş variantında Ermənistanın adı iştirakçı ölkələr siyahısından çıxarılıb. Bu fonda Ermənistanın özünün Rusiya qorxusundan təlimlərdən imtina etdiyinə dair məlumatlar yayılıb. Lakin elə bunun ardınca Ermənistan Müdafiə Nazirliyi iddia edib ki, ölkənin Silahlı Qüvvələri bu il ABŞ-ın rəhbərliyi altında Avropada keçiriləcək iki təlimdə iştirak edəcək. Nazirliyin sözçüsü Aram Torosyanın verdiyi məlumata görə, Ermənistan hərbçiləri KFOR (Kosovo Qüvvələri) və “Saber Junction” manevrlərində iştirak etməyi planlaşdırıb. Təlimi ABŞ Ordusunun Avropa Komandanlığı həyata keçirəcək. Ermənistan parlamentinin deputatı Andranik Tevanyan isə bunu da inandırıcı hesab etməyərək gülməli hal adlandırıb: “Ermənistanın Rusiyaya qarşı ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi “Defender 23” hərbi təlimində iştirak edəcəyi xəbəri yayıldı, sonra da təkzib edildi. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi Ermənistanın anti-Rusiya hərbi təliminin iştirakçıları siyahısında necə yer aldığını və sonradan onun necə çıxarıldığını açıqlamadan bu mövzu ilə bağlı “izahat” verib. Müdafiə Nazirliyi yalnız yaxın vaxtlarda iki belə tədbirdə iştirak edəcəklərini bildirib. Bu deməkdir ki, rəsmi İrəvan həm Rusiya Federasiyasından, həm də ABŞ-dan zərbələr alıb və alacaq. Qərb-Rusiya qlobal qarşıdurmasının qızğın vaxtında Paşinyanın hər iki tərəfə “hə” demək siyasəti Ermənistanı münaqişə arenasına çevirir. Bu, Ermənistanın xarici siyasətinin nə qədər avantürist olduğunu göstərir. Nikol Paşinyan ölkəmizi futbol topuna çevirib. Kim çatır zərbə endirir və bu topla rəqibə qol vurmağa çalışır”. Erməni ekspert Azat Arşakyan isə bildirir ki, ABŞ hərbi təlimlərində iştirak etməmək Rusiyanı qəzəbləndirməmək üçün əyalət hiyləsidir. Onun sözlərinə görə, Ermənistan Rusiyanı qəzəbləndirməmək üçün hərbi təlimlərdən və təhsildən imtina edib: “Biz müasir silahlarla döyüşmək üçün təlim proqramından qaçdıq. Bizi döyüşməyi öyrənməyə dəvət edirlər ki, 11 min fərari olmasın. Amma biz imtina edirik. Özümüzü gözdən salırıq, guya iddialıyıq, torpağı necə qorumaq lazım olduğunu bilmirik. Biz Hindistandan “fil” sifariş edirik, amma orduya təhsil verməkdən imtina edirik”.
Bu vəziyyətdə Ermənistanda diqqət ona yönəldilir ki, Kremlin İrəvana təzyiqləri artır. Ermənistan parlamentinin deputatı Tiqran Abramyan bu fonda diqqəti ona yönəldir ki, ruslar KTMT müşahidəçilərini Ermənistan ərazisində Azərbaycanla sərhəd ərazilərə göndərməyə çalışırlar: “Amma Ermənistan hakimiyyəti Rusiyanın KTMT müşahidəçilərinin sərhəddə yerləşdirilməsi ilə bağlı təklifinə cavab vermir. Rusiyanın Ermənistanın KTMT müşahidəçiləri və ya sülhməramlılarının sərhəddə yerləşdirilməsi təklifi və yeni hərbi-texniki əməkdaşlıq paketi diqqətçəkən situasiya yaradıb. Tərəflərdən heç biri KTMT-nin hərbi-texniki dəstək proqramının necə olduğu barədə bir söz demir. İkincisi, anlamaq lazımdır ki, KTMT müşahidəçilərinin və ya sülhməramlılarının yerləşdirilməsi ilə bağlı Ermənistan hakimiyyətinə hansı təklif verilib, onların mandatı, funksiyaları və mümkün yerləşdirmələri barədə təfərrüatlar varmı? Bunu başa düşmək son dərəcə vacibdir, çünki bu, özü ilə çoxlu suallar gətirəcək”. Abramyan əlavə edib ki, Rusiyanın bütün səylərinə baxmayaraq, bu məsələ Ermənistan hakimiyyəti üçün müzakirə mövzusu deyil: “Son günlər Rusiyadan aktiv açıqlamalar verildi, amma Ermənistan hökuməti qəribə şəkildə susur. Ermənistan hökuməti nəyi gözləyir, Rusiya niyə tələsir?”. Erməni politoloq Yervand Bozoyan qeyd edir ki, Ermənistanın Qərb və Rusiya arasında sıxışıb qaldığı bir vaxtda Azərbaycan bundan məharətlə istifadə edir: “Azərbaycan Ermənistandakı hakimiyyətlə heç nədə razılaşmır, çünki Bakı istənilən prosesin onun göstərişi ilə baş verəcəyini çox gözəl başa düşür. Bakı anlayır ki, İrəvan hakimiyyətinin Azərbaycana müqavimət göstərmək şansı yoxdur. Hətta Rusiya və İran Ermənistana etibar etmir. Qərb də öz növbəsində Paşinyanı alətə çevirdi. Bu halda Azərbaycan Ermənistana addım-addım təzyiq göstərir, onu güzəştə getməyə məcbur edir. Azərbaycan konkret olaraq irəliləyir. Hətta hərbi eskalasiya da lazım deyil, çünki düşünürəm ki, Azərbaycan kiçik addımlarla hər şeyə öz-özünə nail olacaq. Bakı hər şeyə nail olacaq. Bu hakimiyyətin bütün bunlara qarşı durmağa imkanları yoxdur. Diplomatik tribunalarda nə ordu, nə çəki, nə də müttəfiq var. Ordumuzun məğlubiyyət nəticəsində aldığı zərbələrdən sonra onu bərpa etmək çətindir, ordunun bərpası üçün onilliklər lazımdır. Azərbaycanın bərpası üçün, demək olar ki, 30 il vaxt lazım oldu”. Ermənistanın “Miasin” ictimai-siyasi hərəkatının təşəbbüs şurasının üzvü Narine Dilbaryan bildirib ki, bu vəziyyətdə Azərbaycan Zəngəzur dəhlzi ilə bağlı istəyinə nail olacaq: “Miasin” ictimai-siyasi hərəkatının təşəbbüs qrupunun üzvləri təzəlikcə Zəngəzurdan qayıdıblar. Onlar Teğ (Dağ) kəndində gördüklərini təqdim ediblər. Görünən odur ki, ermənilər Ermənistanın təhlükəsizlik məsələlərinə biganə qalmağa davam etsələr, təkcə Qarabağı yox, Zəngəzuru da itirəcəklər. Vəziyyət çox narahatedici idi və arzuolunmaz hadisələrlə doludur, lakin biz sakit otururuq. Deyirlər ki, yaxşılaşma var. Yaxşılaşma nədir? Yaxşılaşma ondan ibarətdir ki, Azərbaycan hərbi birləşmələri orada öz mövqelərini möhkəmləndirir. Azərbaycan nəinki Qarabağı tam şəkildə nəzarətə götürüb, həmçinin Zəngəzuru kəsmək istəyir”. Dilbaryan vurğulayıb ki, Ermənistan təkcə müharibədə deyil, həm də informasiya blokadasındadır: “Görülən tədbirlərin effektivliyi sıfıra yaxındır. Müdafiə Nazirliyi hansısa mövqelərdən uzaqlaşdırılır, Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin Sərhəd Qoşunları gətirilir, hansı sursatla, nə ilə gətirirlər, başa düşmürsən. Bizim təhlükəsizlik doktrinamız və təhlükəsizlik siyasətimiz tamamilə uğursuzdur”. Hesab edilir ki, Ermənistan Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalayıb barış şəraitində yaşamayacağı halda hələ çox ciddi problemlərlə üzləşəcək, geosiyasi çəkişmə meydanı olaraq qalacaq.
Nahid SALAYEV
