7 və 8 aprel 2023-cü il tarixlərində Azərbaycan Respublikasının xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov ilə İran İslam Respublikasının xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahian arasında telefon danışığı baş tutub.
Azərbaycan XİN-dən verilən məlumata görə, tərəflər qarşılıqlı şəkildə hər iki ölkənin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmətlə yanaşdıqlarını bildiriblər.Telefon danışığı zamanı iki ölkə arasında mövcud olan narazılıq və anlaşılmazlıqlarla bağlı müfəssəl müzakirə aparılıb. Anlaşılmazlıqların aradan qaldırılması üçün danışıqların davam etdirilməsinin vacibliyi vurğulanıb. Azərbaycanla İran arasında mövcud olan layihələrin icrası istiqamətində iş aparılmasına dair razılıq ifadə olunub. Nazir Ceyhun Bayramov Azərbaycanın milli maraqlarına əsasən həyata keçirdiyi müstəqil xarici siyasətinə və region ölkələri ilə ikitərəfli münasibətlərinə hörmətlə yanaşılmasının vacib olduğunu diqqətə çatdırıb. Nazirlər qarşılıqlı təmasların davam etdirilməsinin vacib olduğunu qeyd ediblər.
Göründüyü kimi, hər iki nazir gərginliyi zəiflətməyin zəruriliyini deyib. Bayramov milli maraqlara uyğun mustəqil xarici sitasətə hörmət edilməsini vacibliyini vurğulayıb. Münasibətlərin düzəlməsi üçün İranın Ermənistanla hərbi əməkdaşlığı və İranın postmüharibə reallıqlarını tam qəbul erməsi bir şərt kimi qoyula bilərmi?
Müstəqil siyasətçi Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, İran xarici işlər nazirinin Ceyhun Bayramovla telefon danışığı gərginliyin son həddə çatmasının qarşısını almaq istiqamətində atılan mühüm addımdır: “Çox təəssüf ki, münasibətlərimizdəki bu gərginliyi yaradan İran tərəf oldu. Səbəb də aydındır. İran Ermənistanla qonşu olmağı özü üçün daha əlverişli sayır. 30 il Azərbaycan torpaqları işğal altında olanda İran o vəziyyətdən maksimum yararlandı. Təkcə son aylarda gömrük və sərhəd xidməti orqanları tərəfindən bir tondan artıq narkotik vasitənin ələ keçirilməsi işin hansı səviyyədə qurulmasının və İranın bu ticarətdən nə qədər gəlir götürməsinin bariz göstəricisidir. Ehtimal var ki, narkotik malların ticarətində vəzifəli şəxslər də aktiv şəkildə iştirak edib. Təbii ki, indiki vəziyyət onları qətiyyən qane etmir. Onların Azərbaycan əleyhinə verdikləri bəyanatların səbəblərindən biri də budur. İranın Xarici İşlər Nazirliyinin gərginiliyi azaltmaq üçün belə bir addım atması bizi də sevindirir. Azərbaycan İranla münasibətlərin gərginləşməsində qətiyyən maraqlı deyil və İranla münasibətlərin dostluq səviyyəsində saxlanılması üçün uzun illər İsraildə səfirlik açmaqdan belə imtina etdi. Ancaq dünyada müəyyən reallıqlar var və hər bir hakimiyyət öz xalqının maraqlarını önə çəkmək məcburiyyətindədir. Bu səbəbdən Azərbaycan son illər İsraillə sıx əməkdaşlıq edir. Bu da İranın xoşuna gəlmir və hətta səfirliyin açılmasına da parlament etiraz bəyanatı qəbul etdi. Anlamaq istəmədi ki, Azərbaycanın suveren hüququdur, bu addımı atarkən nə İrandan, nə də başqa bir dövlətdən razılıq almalıdır. Çox təəssüf ki, İran bu reallıqları uzun müddət qəbul etmək istəmədi və bunun nəticəsində münasibərlərimizdə kifayət qədər arzuolunmaz məqamlar ortaya çıxdı. Ancaq yenə də gec deyil. İran normal qonşuluq etməli, Azərbaycanın siyasətinə qarışmaqdan imtina etməli və Azərbaycanla bərabər əsasda münasibətləri formalaşdırmağa çalışmalıdır. Bundan sonra İranla Ermənistan arasında əlaqələrdə müəyyən zəifləmə ola bilərmi? Təbii ki, yox. İran bundan sonra da Ermənistanla ən sıx əməkdaşlığı davam etdirəcək, bundan sonra da Zəngəzur dəhlizinə qarşı çıxacaq və Ermənistana əlindən gələn köməyi göstərməkdə davam edəcək. Azərbaycan bu davranışı qəbul etməsə də, heç vaxt açıq şəkildə buna qarşı çıxmayıb və İranın suveren hüquqlarını tanıyıb. Ancaq İran bunu bacarmayıb, yeri gəldi-gəlmədi Azərbaycan hakimiyyətinə məsləhətlər, tövsiyələr verməyə cəhd göstərib. Bundan sonra ümid edirik ki, İran bu davranışdan imtina edəcək. Bu bizi qane edir. Əgər dost, qardaş olmaq imkanı yoxdursa, buna İranın müəyyən addımları mane olursa, normal qonşu olmaq və normal münasibətlər qurmaq mümkündür. Bunun üçün İran hədə-qorxu, hərbə-zorba siyasətindən imtina etməli, hadisələrə normal sivil dövlət kimi münasibət göstərməlidir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
