Ermənistanda müxalifətlə iqtidaryönlü deputatlar arasında insident yaradan Roma Statutu ətrafında ziddiyyətlər səngimir. Bu barədə Ermənistanın “Joğovurd” qəzeti yazır.
Qeyd edilir ki, baş verənlər Ermənistan hakimiyyətini çətin vəziyyətə salıb: “Bilindiyi kimi, martın 24-də Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsi bəyan edib ki, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin əsasını təşkil edən Roma Statutu ölkə Konstitusiyasına uyğundur və Ermənistan hökuməti sazişin ratifikasiyası prosesini davam etdirə bilər. Bundan sonra müxtəlif bəyanatlar səsləndi ki, bu addımla Ermənistan da Rusiya Federasiyasının əleyhinə gedir və Vladimir Putin İrəvanda peyda olan kimi Qərbin göstərişi ilə saxlanılacaq. Lakin Konstitusiya Məhkəməsinin qərarına əsasən, konvensiya ratifikasiya edilmiş hesab edilmir və icraya yönləndirilə bilməz. Bəs indi nə gözlənilir? Məsələ burasındadır ki, Ermənistan Konstitusiyasının 116-cı maddəsinə əsasən, beynəlxalq müqavilələr parlament tərəfindən ratifikasiya olunur, yəni Roma Statutu parlamentin təsdiqi olmadan qüvvəyə minə bilməz. Onun Milli Məclisə göndərilməsi üçün dəqiq müddət var. Konstitusiya Məhkəməsinin qərarından sonra Ermənistan hökumətinin üç ay vaxtı var ki, nizamnamənin ratifikasiyası məsələsini parlamentə göndərsin. Əldə etdiyimiz məlumata görə, hazırda hakimiyyətin konvensiya ilə bağlı yekun qərarı yoxdur, ən azı, icra hakimiyyəti qanunverici orqana nizamnaməni hələ göndərməyib”. Bunlar fonunda Rusiyanın “Kommersant” qəzeti yazır: “Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma Statutunu ratifikasiya etmək üzrə olan İrəvan bundan hiddətlənən Moskvanı sakitləşdirməyə çalışır. Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri Akop Arşakyan əmin edib ki, Ermənistanın Rusiya Federasiyasının prezidentini həbs etmək niyyəti yoxdur. O, həmçinin Rusiya tərəfinə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin qərarlarının Rusiya ilə münasibətlərə təsirini neytrallaşdıracaq saziş imzalamağı təklif edib. Moskva müxtəlif kanallar vasitəsilə İrəvana Roma Statununun ratifikasiyasının onun üçün qəbuledilməz olduğunu və problemin “müttəfiq qaydada” həll olunacağına ümid etdiyini çatdırıb. İrəvanın Ermənistanın 1998-ci ildə imzaladığı Roma Statutunu ratifikasiya etmək üçün atdığı addım Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Rusiya prezidenti Vladimir Putin və uşaq ombudsmanı Mariya Lvova-Belovanın həbsinə order verməzdən əvvəl başlayıb. Müvafiq qanun layihəsi 2022-ci il dekabrın 29-da Ermənistan hökuməti tərəfindən təsdiqlənib. Daha sonra ölkə hakimiyyəti bunu 2020-ci ildə ikinci Qarabağ müharibəsindən sonra sərt qarşıdurmanın davam etdiyi Azərbaycanı məsuliyyətə cəlb etmək istəyi ilə izah edib. Amma Kreml bu izahataı qəbul etmir. Bu, Moskvanın rəhbərlik etdiyi KTMT-nin Azərbaycanla münaqişəyə Ermənistan tərəfində müdaxilə etməməsi səbəbindən İrəvanla Rusiya arasında onsuz da gərgin olan münasibətləri çətinləşdirib.
Qeyd olunmalıdır ki, ötən il Rusiya İrəvanın Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin yurisdiksiyasını öz ərazisinə qədər genişləndirmək istəyinə heç bir reaksiya vermədi. Amma bu il martın 17-də məhkəmə Vladimir Putin və xanım Lvova-Belovanın həbsinə order verdikdən sonra Moskvanın Ermənistanın Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi ilə münasibətlərinə münasibəti başqa cür qəbul olunmağa başlayıb. Konstitusiya Məhkəməsinin martın 24-də Roma Statutundan irəli gələn öhdəliklərin konstitusiyaya uyğun olduğunu tanıyan qərarı əvvəlcə informasiya savaşına səbəb oldu. İnformasiya dalğasının ardınca siyasi dalğa gəldi. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyindəki mənbə TASS-a bildirib ki, Moskva İrəvanın Rusiya rəhbərliyinə qarşı çıxarılan orderlər fonunda Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma Statutuna qoşulmaq planlarını qəbuledilməz hesab edir: “Moskva rəsmi İrəvanın Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma Statutuna qoşulmaq planlarını həmin məhkəmənin Rusiya rəhbərliyinə qarşı son qanunsuz və hüquqi cəhətdən etibarsız orderləri fonunda tamamilə qəbuledilməz hesab edir”. Mənbə həmçinin Ermənistan tərəfinə atılacaq mümkün addımların ikitərəfli münasibətlərə son dərəcə mənfi təsir göstərəcəyi barədə xəbərdarlıq edildiyinə də vurğulayıb. Martın 30-da isə həftəlik brifinqdə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova Ermənistanla Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi arasındakı münasibətləri şərh edib. Məsələnin müsbət həllini tapacağına qeyd edib. Maraqlıdır ki, təsadüfən elə ertəsi gün tamamilə başqa istiqamətdə problemlər yarandı. “Rosselxoznadzor” öz saytında bildirib ki, martın 31-də Rusiya Federasiyası ilə Ermənistanın baytarlıq xidmətləri arasında danışıqlar aparılıb, “bu müddət ərzində Ermənistanda 2023-cü il martın 20-dən 24-dək süd emalı müəssisələrində aparılan yoxlamanın nəticələri müzakirə edilib”. “Görüş zamanı Ermənistan baytarlıq xidmətinin rusiyalı alıcılar üçün süd məhsullarının təhlükəsizliyinə zəmanət verməsinin mümkünsüzlüyü ilə bağlı məsələ qaldırılıb. Danışıqların nəticələrini nəzərə alaraq, “Rosselxoznadzor” Ermənistan baytarlıq xidmətinə ölkənin bütün müəssisələrindən Rusiyaya süd məhsullarının sertifikatlaşdırılmasının dayandırılması xahişi ilə müraciət edib. Müəyyən edilmiş pozuntuların aradan qaldırılması üçün Ermənistan tərəfinin apardığı işlərin nəticələri əsasında tədarükün bərpası imkanları daha sonra müzakirə olunacaq”, - “Rosselxoznadzor” bildirib. Üstəlik, Moskva ilə qonşuları arasında əvvəllər siyasi fikir ayrılıqları çox vaxt Rusiyaya şərab, məhsul və süd məhsullarının tədarükü ilə bağlı problemlərə səbəb olurdu. Müxtəlif illərdə bu, Gürcüstana, Moldovaya, Belarusa aid edilib. Ermənistan hakimiyyəti isə həm süd məhsullarının istehsalında Avrasiya İqtisadi İttifaqında mövcud olan texniki reqlamentlərin pozulmasını, həm də Rusiya tərəfinin qərarında siyasi komponentin olmasını inkar edir. Ekspertlər və müxalifət başqa cür düşünür. “Ölkələrimiz arasında münasibətlər qeyri-bərabər inkişaf etsəydi, o zaman bu cür problemlər daxili kommunikasiya kanalları vasitəsilə, ictimai mesajlar və bəyanatlar olmadan həll olunardı”, - “Xəbərdar və Qorunan İstehlakçı” ictimai təşkilatının rəhbəri Babken Pipoyan “Kommersant”a müsahibəsində bildirib. “Hayastan” müxalifət blokunun fraksiyasının deputatı, Ermənistanın keçmiş kənd təsərrüfatı naziri Artur Xaçatryan onunla razılaşır: “Problemin ictimailəşdirilməsi və işlək qaydada həll edilməməsi qərarı artıq Rusiya və Ermənistanın nəzarət orqanlarına aidiyyatı olmayan ziddiyyətlərin mövcudluğundan xəbər verir. Çox güman ki, biz daha yüksək siyasi səviyyədə olan ziddiyyətlərdən danışırıq". Və burada, Rusiyanın Ermənistan kənd təsərrüfatı məhsullarının əsas bazarı olduğunu nəzərə alaraq, baş verənlər ermənilər həssas ola bilərlər. Erməni iqtisadçı Armen Ktoyan bildirib: “Erməni istehsalçılarına ikiqat zərbə vurulacaq. Birincisi, süd məhsullarının idxalına qadağa Ermənistan istehsalçılarının Rusiya bazarındakı mövqelərini zəiflədir. Geri qayıdıb yenidən yer tutmaq çətin olacaq. İkincisi, ixracı dərhal başqa bazarlara yönləndirmək mümkün deyil. Potensial bazar Aİ-dir, lakin yerinə yetirilməli olan çoxlu tənzimləmələr var və bu istiqamətdə heç bir iş görülməyib”. O, siyasi ziddiyyətlərin kəskinləşəcəyi təqdirdə Rusiyanın qadağanı digər məhsullara da şamil edə biləcəyindən narahat olduğunu bildirib: “Biz başa düşürük və bilirik ki, “Rosselxoznadzor” da siyasi vəziyyətə görə müəyyən qərarlar verir”.
Tahir TAĞIYEV
