Regionda böyük təhdid mənbəyinə çevrilən İranın Azərbaycana qarşı düşmənçiliyinin miqyası getdikcə genişlənir. Bu fonda İran rejimi Güney Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımıza qarşı daha aressiv davranmağa başlayır.
Çünki Güney Azərbaycan molla rejiminin ölkəmizlə bağlı siyasətindən birmənalı şəkildə narazılıq edir. Məsələ ilə bağlı britaniyalı politoloq Keri Boyd Anderson qeyd edir ki, İranın azərbaycanlı əhalisi rejim tərəfindən tez-tez təqzyiq və təhqirlərə məruz qalır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanla sıx əlaqələri olan İran azərbaycanlıları, həmçinin ana dilində təhsil hüququndan məhrumdurlar.
Keri Boyd Anderson diqqətə çatdırır ki, İranın əhalisinin böyük bir hissəsini təşkil edən azərbaycanlılarla yanaşı, bu ölkədə ərəb, kürd, bəlucların da ayrı-seçkiliyə məruz qalması qabarıq şəkildə özünü göstərir: “Ötən ilin sentyabrında başlayan etirazlar ölkə daxilində etnik qruplar arasında ziddiyyətləri də son həddə çatdırıb. Əvvəllər zorakılıq yolu ilə qarşısı alınan narazılıqlar etiraz nümayişlərinin artması ilə rejim əleyhinə hərəkata çevrilib. Xüsusən Əfqanıstan və İraqla sərhəd bölgələrində nümayişçilərə qarşı güc tətbiq edilməsi beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən kəskin şəkildə pislənilib. Digər tərəfdən, bəzi yerlərdə İran hakimiyyəti sünni müsəlmanlara qarşı daha amansız davranır. Bundan başqa, hökumət İranın mərkəzindən uzaqda, etnik azlıqların yaşadıqları regionlar infrastruktura, xidmətlərə və iqtisadi inkişafa daha az sərmayə qoyur. Etnik azlıqlar tez-tez əmək bazarında da ayrı-seçkiliklə üzləşir. Məsələn, Xuzistandakı ərəblər neft sənayesində işsiz qalmalarından şikayətlənirlər. İran rejimi həm fars millətçiliyinin təbliği vasitəsilə, həm də son etirazlardan əvvəl olan azlıq qrupları arasında yaranmış mübahisələrdən sui-istifadə edərək müxalifəti parçalamaq üçün etnik fərqlərdən istifadə etməyə çalışır. Bununla belə, etiraz hərəkatı hökumətin əleyhdarları arasında birlik üçün böyük fürsət yaradır. Bəzi etirazçılar müxtəlif etnik qruplar arasında birliyi təbliğ edən şüarlar səsləndiriblər. Bütün etnik qrupların üzvləri hökumətin repressiyalarından əziyyət çəkərək, ortaq təcrübə əldə ediblər. İran polisinin qətlə yetirdiyi Məhsa Əmini kürd idi, lakin onun ölümü bütün etnik qrupların nümayəndələrini hiddətləndirdi və onlar bu qadını simvol kimi qəbul etdilər. Etiraz hərəkatının gələcəyi və rejimin sabitliyi qeyri-müəyyəndir. Bununla belə, vahid müxalifətin uğur şansı daha böyükdür. Gələcəkdə Tehranda yeni siyasi qüvvə hakimiyyətə gələrsə, o, ölkənin etnik azlıqlarına daha yaxşı rəftar və bərabərlik təklif etməyə hazır olmalıdır”. Onu da qeyd edək ki, molla rejimi Azərbaycanla artan düşmənçiliyi fonunda ərazisində yaşayan Azərbaycan türklərini digərləri ilə müqayisədə daha çox təyiqə məruz qoyur. Xatırladaq ki, İranın daxilində 40 milyondan çox azərbaycanlı yaşayır. Onların müstəqil Azərbaycana simpatiyası İran rejimini ciddi əndişəyə salıb. Bunlar fonunda illərdir ki, Azərbaycanda sosial baza yaradıb dövlət quruluşunu dəyişməyə çalışan Tehran dövləti anlamadı ki, min illərlə İslam dininə etiqad edən Azərbaycan vətəndaşları dini əxlaq norması və mənəvi dəyərlər kimi qəbul edir. Dindən sui-istifadə edib siyasi manipulyasiyalar törətmək ikrah hissi oyadır. Bu siyasətinin də fiaskoya uğradığını görən İran ənənəsini davam etdirərək indi də terrora əl atır. Azərbaycana narkotik vasitələrin ixracı, aztəminatlı ailələrin uşaqlarını Qum şəhərində oxutduraraq onların beyinlərini yuması, Ermənistana yardım edərək Azərbaycan respublikasının ərazi bütövlüyünə şübhə ilə yanaşması, sərhəddə tez-tez hərbi təlimlər keçirərək rəsmi Bakıya güc göstərməsi və digər neqativ addımları İranın ölkəmizə qarşı mövqeyinin açıq düşmənçilik fazasına keçməsindən xəbər verir. Lakin İranın beynəlxalq vəziyyətinə baxdıqda onun Azərbaycana qarşı hərbi əməliyyat keçirmək iqtidarında olmadığını aydın şəkildə görmək olar. Azərbaycanın beynəlxalq vəziyyəti və müttəfiqləri isə onun gücünün göstəricisidir. İstər hərbi-siyasi, istərsə də diplomatik qələbələri Azərbaycanın nə qədər qüvvətli olduğunu nümayiş etdirib. İran Azərbaycanın hesabına diqqəti daxili problemlərdən yayındırmağa və regionda guya söz sahibi olduğunu göstərməyə çalışır. İranın ən çox ehtiyat etdiyi isə yuxarıda qeyd edildiyi kimi, bu ölkədə yaşayan 40 milyondan çox azərbaycanlıdır. İranın Azərbaycana qarşı hər hansı hərbi addımı, ilk növbədə, daxildəki azərbaycanlıların müqaviməti ilə qarşılaşacaq.
Bunu diqqətdən qaçırmayan rejim güneyli soydaşlarımıza qarşı uzun illərdir gizli formada mübarizə aparır. Məsələn, İranda erməni məktəbləri olsa da, Azərbaycan dilində bircə dənə də olsa məktəb yoxdur. Azərbaycan dilinin sıxışdırılması nəticəsində İranda azərbaycanlıların danışdığı Azərbaycan dili ədəbi komponentini itirir, məişət dilinə çevrilir. Halbuki, İranda fars dili ilə rəqabət apara bilən yeganə dil Azərbaycan dilidir. İranın qorxusu Azərbaycan dilinin güclənməsidir. Amma Cənubi Azərbaycanın yanında iki qonşu türk dövləti olan Azərbaycan və Türkiyənin mövcudluğu faktoru sayəsində uzunmüddətli strategiyalarda və İranda baş verən dəyişikliklərdə azərbaycanlılarda özünə inam artır, milli hökumət tələbi intensivləşir. Güney azərbaycanlıların Böyük Britaniyadakı Koordinasiya Şurasının sədri Savaş Mərəndli bunlar fonunda “axar.az” portalına açıqlamasında qeyd edir: “İran Azərbaycanın müstəqilliyini həzm edə bilmir. Azərbaycanın qələbəsi, Türkiyə və Azərbaycan əlaqələrinin daha da möhkəmlənməsi İranı dərindən sarsıdıb. Buna tədbir görmək üçün köhnə yöntəmlərindən istifadə edərək, öz aləmində səs-küy salmaq istəyir. Azərbaycan demokratik bir ölkədir və İsrail də daxil olmaqla istədiyi yerdə diplomatik nümayəndəlik aça bilər. İran İsraili özünün “qırmızı xətti” adlandırsa da, ortaqlıq etdiyi bütün ölkələrin Təl-Əvivlə çox yaxşı münasibəti var. Bu ikiüzlülük daxili auditoriyaya hesablanmış boş sözlərdir”. İranın Azərbaycana qarşı iddalarının məntiqi əsası olmadığını qeyd edən Mərəndli molla rejiminin qorxularından söz açıb: “İran İsraillə Azərbaycan münasibətlərini bəhanə edərək, Azərbaycana qarşı hədələr yağdırır. Bu təhdidlərin arxasında İranın parçalanmaq qorxusu dayanır. Əsas qorxusu isə Güney Azərbaycanın müstəqilliyinə aparan yoldur”. O, Güney Azərbaycanın müstəqillik yolunda Şimali Azərbaycanın dəstəyinə ehtiyac duyduğunu bildirib: “Quzey Azərbaycandan da gözləntilərimiz çoxdur. Düşünürəm ki, Azərbaycanın prezidenti dünya azərbaycanlılarının siyasi lideridir. Güney Azərbaycanın məsələsi Azərbaycanın siyasi gündəmindən düşməməlidir. Bu məsələ milli davamız olduğu üçün bütün partiya və siyasi güclər Azərbaycan Prezidentinə bu işlərdə dəstək olmalıdır. Yəni, Güney Azərbaycan məsələsi azərbaycançılığın əsas məsələsidir. Müstəqil Azərbaycan dövlətinin dəstəyi olmazsa, Güneyin azadlıq davası gecikəcək. İtirdiyimiz hər an isə orda yeni bir zülmün yaşanması deməkdir. İran işğalçı gücləri Azərbaycanın Güneyində 40 milyon insanımızı 100 ildir əsir saxlayır. Təməl insan haqlarımız əlimizdən alınıb, milli kimliyimiz günah sayılıb. Bu zülmü milli varlığımızı yox etməyə yönələn soyqırım kimi dəyərləndirirəm”.
Tahir TAĞIYEV
