Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın həyat yoldaşı Anna Akopyanın 44 günlük müharibədə Ermənistanda 11 min əsgərin fərarilik etməsi barədə açıqlaması bu ölkədə hələ də əsas müzakirə predmetlərindən biri olaraq qalır. Hakimiyyət bu problemin sələfləri olmuş iqtidarlardan qaynaqlandığını, onlar isə baş verənlərdə indiki rejimin günahkar olduğunu bəyan edir.
Xatırladaq ki, Anna Akopyan fərarilərlə bağlı bildirib ki, müharibə zamanı ali baş komandan “vətəni” müdafiə etmək üçün könüllüləri çağıranda onlar çağırışa gəlmədilər: “Mən bir qadın olaraq özüm dəstə yaratmaq qərarına gəldim ki, kişilər buna böyük ehtiyac olduğunu görsünlər. Görsünlər ki, silahlı dəstə yaradıb öz vəzifələrini yerinə yetirməyə, dəstələr formalaşdırmağa gedənlər qadınlardır. Kişilərin buna reaksiyası yaxşı olmadı, kişilərimiz buna qoşulmadı”. Qeyd edək ki, Ermənistan müxalifəti müharibədəki məğlubiyyəti səbəbindən Paşinyanı və onun komandasını satqın, vətən xaini adlandırır. Anna Akopyan qeyd edib ki, tədbirlərdən birində iştirak edənlərdən bəziləri “satqınlara ölüm” qışqırırdılar: “Amma ətrafımızda 11 min kişi vardı. Biz düşünməliyik, yenidən danışmalı və reallığı gizlətməməliyik. Ümid edirəm ki, satqın deyəndə, bu, şişirdilməməlidir, çünki bizdə mühakimə olunanlar, xüsusən zabitlər çoxdur. Amma satqınlara ölüm deyəndə yenə özümüzü analiz etmirik və bizimlə heç bir əlaqəsi olmayan və ya ən yaxşı halda hökumət binasında oturan birini nəzərdə tuturuq”. Hesab edilir ki, əslində, müharibə dövründə Ermənistan polisi qaçan əsgərləri zorla irəli getməyə məcbur etməsəydi və əsgərlərin ayaqlarını hərbi avtomobillərə qandallamasaydı, çox güman ki, Ermənistan ordusunun yarısından çoxu fərari olardı. Bunu Ermənistan parlamentinin müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri üzrə daimi komissiyasının sədri Andranik Köçəryan da təsdiq edir. O bildirir ki, 44 günlük müharibə zamanı Ermənistan ordusundan fərarilik edən hərbçilərin sayı bəlkə də 11 mindən çoxdur. Anna Akopyanın müharibədə 11 min hərbçinin fərarilik etməsi ilə bağlı çıxışına münasibət bildirərkən o deyib: “Qısa zamanda tələsik qismən səfərbərlik keçirilirdi və heç də hər kəs təyinat yerinə çatmırdı. Ora çatanlara isə həmişə hamını bir yerə yığmaq müyəssər olmurdu. Bununla bağlı minlərlə cinayət işimiz var. Problem indi istintaq orqanlarında araşdırılır”. Köçəryan Anna Akopyanın fərarilərin sayı barədə statistikanı haradan götürdüyünü bilmədiyini, lakin müharibəni araşdıran parlament komissiyasının fərari sayının 11 ya 12 min olduğunu araşdıracağını qeyd edib. Komissiya sədri çağırışçıların əksər hallarda müvafiq hazırlıq olmadan döyüş bölgəsinə gətirildiyini və bunun tez-tez panikaya, həmçinin, digər neqativ hallara yol açdığını söyləyib. Köçəryan bunu illərlə çağırışçıların müvafiq hazırlıq proqramının olmaması ilə əlaqələndirib.
Xatırladaq ki, prezident İlham Əliyev öz çıxışlarında Azərbaycan əsgərinin igidliyindən, mərdliyindən danışaraq müharibə dövründə Ermənistan ordusunda 10 mindən çox fərari olduğunu vurğulayıb. İndi ermənilər bu göstəricinin daha yüksək olduğunu etiraf edirlər. Ermənistanın sabiq müdafiə naziri Seyran Ohanyan isə qeyd edir ki, hökumət 44 günlük müharibə zamanı və ondan sonra satqınların aşkarlanması və bunun qarşısının alınması üçün heç nə etməyib. Sabiq nazir bildirir ki, ordunun məğlubiyyəti ilə bağlı ciddi təhlil aparmalıdırlar: “Müharibədən sonra bunu ciddi təhlil etməli idilər, heç nə etmədilər və oxları orduya yönəltmək istəyirlər, bu düzgün istiqamət deyil”. Xatırladaq ki, postmüharibə dönəmində də Ermənistan ordusunda yenə dərin böhran hökm sürməkdədir. Ermənistan ordusunda intihar, qətl, dedovşina və bu kimi qanunsuzluqlar yenə adi haldır. Məsələn, 2023-cü ilin birinci rübündə Ermənistan ordusunda 20 ölüm var ki, bu da 2022-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5 nəfər çoxdur. 2021-ci ildə Ermənistan ordusunda 65 hərbi qulluqçu dinc şəraitdə ölüb. Erməni hüquq müdafiəçisi Janna Aleksanyan bu rəqəmi görünməmiş hal hesab edir. “Mən elə bir məlumatı xatırlamıram ki, iki ay yarım ərzində qeyri-döyüş şəraitində bu qədər qurbanımız olsun. Hər həftə intihar kimi təqdim edilən əsgər ölüm xəbərləri eşidirik. Bu nə qədər davam etməlidir? Bütün bunlar islahatlar mərhələsində baş verir. Niyə islahatlardan danışırsınız, davamlı olaraq ailələrə meyit təklif edirsiniz? Bunu əsgərlərimizin həyatına qarşı məsuliyyətsizlik adlandırıram”. Erməni hüquq müdafiəçisi istintaq komitəsində və onun rəhbərində islahatlar aparılmalı olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, araşdırmalar göstərir ki, bir çox intihar halları əslində intihar olub və hamısına xitam verilib: “Üstəlik, hərbi hissə komandirləri cəzasız qalmaqda davam edirlər və onlar adi əsgərləri günahlandırırlar”. Digər bir hüquq müdafiəçisi Nina Karapetyants qeyd edib ki, bunlar cəmiyyətin laqeydliyi ucbatından qaçılmaz nəticələrə gətirib çıxarır: “Çünki bütün cəmiyyət nəhayət başa düşməlidir ki, ordu generallara aid deyil, müxtəlif məmurlara aid deyil, ordu hamımıza məxsusdur, ən azından uşaqlarımız orduda xidmət edir. Ordumuz sovet, yarımkriminal ideyalara malik bir struktur olaraq qalıb, burada kriminal subkulturaya xas münasibətlərin fəaliyyəti davam edir. Orduda gedən proseslərin real dəyişikliklərlə heç bir əlaqəsi yoxdur”. Belə vəziyyətdə Ermənistandakı revanşist siyasi dairələr yenidən müharibə ritorikasından bəhs edərkən özləri də bunun əsassız olduğunu, yəqin ki, bilməmiş deyillər.
Ramil QULİYEV
